Ebabillerin Dönüşü

Gökyüzünden Gelen Taşlardan, Yapay Zekâlı İHA Sürülerine: Savaşın Değişmeyen Hakikati

İHA/SİHA devrimi yalnızca pilotsuz uçakların yükselişi değildir. Asıl dönüşüm; sensörün, verinin, yazılımın, yapay zekânın, elektronik harbin ve komuta-kontrol ağının tek bir müşterek mimaride birleşmesidir. Geleceğin savaşını en fazla platforma sahip olan değil, sensörden karara uzanan zinciri en hızlı, en güvenli ve en dayanıklı kuran ordu kazanacaktır.

Kur’ân-ı Kerîm’in kısa fakat hafızalara kazınmış sûrelerinden biridir Fîl Sûresi. Ebrehe’nin ordusu Kâbe’yi yıkmak üzere ilerler. Gücüne, ordusuna ve fillerine güvenmektedir. Fakat hesabına katmadığı bir şey vardır: gökyüzü.

“Onların üzerine sürü sürü kuşlar gönderdi.” (Fîl Sûresi, 105/3)

Burada kutsal bir hadise ile modern bir silah sistemini dinî veya mahiyet bakımından özdeşleştirmekten söz etmiyorum. Fakat sûrenin insan zihninde bıraktığı çok güçlü bir stratejik tasvir vardır: Büyüklük her zaman üstünlük değildir. Küçük olan, doğru zamanda ve doğru yerden geldiğinde büyüğün hesabını bozabilir. Bazen savaşın kaderi yerdeki devasa kuvvetlerden önce gökyüzünde değişir.

Bugün gökyüzü yeniden savaşın en önemli cephelerinden biridir. Bu defa gökyüzünde ebabil kuşları değil; İHA’lar, SİHA’lar, FPV sistemleri, dolaşan mühimmatlar ve geleceğin otonom sürüleri vardır. Bu nedenle yaşanan dönüşümü mecazi bir ifadeyle “Ebabil­lerin dönüşü” olarak okuyabiliriz.

FİLLER DEĞİŞTİ, EBABİLLER DEĞİŞTİ; SAVAŞIN MANTIĞI DEĞİŞMEDİ

Yüzyıllar boyunca askerî güç büyük ölçüde kütle, ateş gücü ve platform üstünlüğüyle ölçüldü: daha büyük ordu, daha ağır tank, daha büyük savaş gemisi, daha pahalı uçak ve daha fazla mühimmat.

21’inci yüzyılın muharebe sahası bu denklemi değiştiriyor. Daha küçük, daha ucuz ve dağıtık insansız sistemler; pahalı platformların görevini zorlaştırabiliyor, onları sürekli gözetim altında tutabiliyor ve daha geniş bir ateş/karar ağının sensörü hâline gelebiliyor.

İHA’lar artık yalnız uçmuyor. Görüyor, dinliyor, veri topluyor, haberleşiyor, sensörlerden gelen bilgiyi birleştiriyor ve gerektiğinde başka bir sistemin etkisini mümkün kılıyor. İHA devrimini yalnızca “pilotsuz uçak” diye okumak bu nedenle eksik kalır.

İHA’NIN EN BÜYÜK SİLAHI BAZEN MÜHİMMATI DEĞİL, VERİSİDİR

Modern muharebe sahasında İHA, uçan bir sensör ve giderek muharebe ağının gökyüzündeki düğümü hâline gelmektedir. Elektro-optik/kızılötesi sistemler, radarlar, elektronik destek sensörleri, haberleşme röleleri ve yapay zekâ destekli işlem kabiliyetleri aynı platformda veya aynı ağ içinde birleşebilmektedir.

Asıl kırılma şudur: İHA’nın gördüğünü yalnız operatör değil, doğru mimari kurulmuşsa müşterek kuvvet görebilir. Savaşta görmek önemlidir; gördüğünü anlamlandırmak daha önemlidir. Anlamlandırdığını güvenli biçimde paylaşmak ve bunu düşmandan daha hızlı karara dönüştürmek ise muharebe üstünlüğünün temelidir.

SENSÖRDEN KARARA: YENİ REKABET ALANI

Bir İHA bir hareketlilik tespit ettiğinde süreç bitmez; asıl süreç o anda başlar. Veri ne kadar sürede işlenecek? Diğer sensörlerle karşılaştırılacak mı? Güvenilirliği değerlendirilecek mi? Müşterek Harekât Resmine aktarılabilecek mi? Komutanın önüne karar verilebilir bilgi olarak ne kadar sürede ulaşacak?

Yeni muharebe mantığı, “sensör-operatör-silah” çizgisinden “sensör-veri füzyonu-C4ISR-karar-en uygun etki unsuru” mimarisine kaymaktadır. Bir İHA’nın gördüğü unsura mutlaka aynı İHA’nın müdahale etmesi gerekmez. İHA görebilir, başka sensör doğrulayabilir, komuta-kontrol sistemi bilgiyi birleştirebilir ve yetkili makam en uygun unsuru görevlendirebilir.

GÖKYÜZÜNDEKİ YENİ SİNİR SİSTEMİ

İHA’ların az konuşulan fakat kritik rollerinden biri haberleşmedir. Dağların arkasındaki birlik, şehir içindeki tim, ileri harekât noktası ve komuta merkezi doğrudan haberleşemediğinde havadaki bir platform röle görevi görebilir.

Bir sonraki aşama tek bir röle değildir. Çok sayıda insansız platformun birbirine bağlandığı dayanıklı ve dağıtık ağlar, gökyüzünde dinamik bir “mesh network” oluşturabilir. Böyle bir yapıda İHA’lar yalnızca veri tüketen platformlar değil, ordunun havadaki sinir uçları hâline gelir.

EDGE AI: İHA ARTIK YALNIZ GÖRMÜYOR

Edge AI yaklaşımı, sensör verisinin tamamını uzak bir merkeze göndermek yerine belirli işlemlerin platform üzerinde yapılmasını mümkün kılar. Böylece bant genişliği ihtiyacı azalabilir, gecikme düşebilir ve haberleşmenin kesintili olduğu ortamlarda görev sürekliliği güçlenebilir.

Bu yaklaşımın amacı insanı karar mekanizmasından çıkarmak değil; operatörün önündeki veri yığınını anlamlı ve önceliklendirilmiş bilgiye dönüştürmektir. Geleceğin İHA’sı yalnızca uçan kamera değil, aynı zamanda uçan bir “edge bilgisayarı” olacaktır.

ELEKTRONİK HARP: GÖRÜNMEYEN CEPHE

İHA teknolojisinin yükselişi, elektromanyetik spektrum mücadelesini de sertleştirmiştir. GNSS/PNT, komuta-kontrol bağlantısı, telemetri, video aktarımı ve uydu haberleşmesi; yoğun elektronik harp ortamında baskı altında kalabilir.

Bu nedenle geleceğin İHA’sının değeri yalnız menzil veya havada kalış süresiyle ölçülemez. Dayanıklı veri bağları, alternatif seyrüsefer, spektrum farkındalığı, haberleşme kaybında emniyetli davranış ve platform üzeri işlem kabiliyeti en az aerodinamik performans kadar önem kazanacaktır.

BİR İHA DEĞİL, BİR SÜRÜ…

Sürü kavramı, çok sayıda İHA’yı aynı anda havalandırmaktan ibaret değildir. Gerçek dönüşüm; koordinasyon, görev paylaşımı, dağıtık algılama, insan-sürü etkileşimi ve işbirlikçi otonomi alanlarında yaşanacaktır.

İnsan her platformu ayrı ayrı joystick ile yönetmek yerine sürünün görevini, sınırlarını ve önceliklerini yöneten konuma doğru ilerlemektedir. Böylece “bir operatör-bir İHA” yaklaşımı, belirli görevlerde “bir görev komutanı-çok sayıda işbirlikçi sistem” modeline evrilebilir.

İNSAN MAKİNEYE DEĞİL, MAKİNE İNSANA YARDIM ETMELİ

Yapay zekânın doğru askerî kullanımı komutanı ortadan kaldırmak değil, komutanın karar kalitesini ve hızını desteklemektir. Makine büyük veri kümelerini tarayabilir, korelasyonları gösterebilir, sensörleri birleştirebilir ve seçenekleri önceliklendirebilir.

Ancak özellikle ölümcül kuvvet kullanımında hukuk, angajman kuralları, hesap verebilirlik ve uygun insan kontrolü vazgeçilmezdir. Geleceğin komutanı makineyle rekabet eden değil, makinenin hızını insan muhakemesiyle birleştirebilen komutan olacaktır.

İHA’NIN AŞİL TOPUĞU: SİBER GÜVENLİK

Kripto güvenliği, bilgi güvenliği ve siber güvenlik alanlarında yıllardır üzerinde durduğumuz temel ilke bugün gökyüzüne taşınmıştır: Güvenmediğiniz bilgiden güvenilir karar üretemezsiniz.

İHA; uçuş kontrol yazılımı, firmware, işlemci, sensör, veri bağı, kriptografik sistem, görev bilgisayarı, yapay zekâ modeli ve tedarik zinciri bileşenleriyle bir siber-fiziksel sistemdir. Bu nedenle “Ne kadar yük taşıyor?” sorusunun yanına yeni sorular eklenmelidir: Yazılımına, veri bağına, güncellemesine, tedarik zincirine ve algoritmasına güveniyor muyuz?

Manipüle edilmiş veri, kimi durumlarda fiziksel saldırı kadar tehlikeli olabilir. Çünkü yanlış veri yanlış durum resmi; yanlış durum resmi de yanlış karar üretebilir.

TÜRKİYE’NİN İKİNCİ İHA DEVRİMİ

Türkiye İHA/SİHA alanında önemli bir teknolojik ve endüstriyel kapasite oluşturdu. Bundan sonraki stratejik sıçrama yalnızca daha büyük, daha uzun menzilli veya daha fazla faydalı yük taşıyan platformlar geliştirmek değildir.

Birinci aşama “Millî İHA/SİHA” idi. İkinci aşama “Millî Muharebe Ağı” olmalıdır.

İHA, SİHA, uydu, radar, elektronik harp, hava savunma, kara sensörleri, deniz platformları, insanlı uçaklar, ateş destek sistemleri ve komuta merkezleri; birbirinden kopuk teknolojik adalar olmaktan çıkarılarak güvenli, dayanıklı ve müşterek bir C4ISR/C5ISR mimarisinin parçaları hâline getirilmelidir.

İşte o zaman millî İHA’nın gördüğünü millî ordu görecek; veri, millî karar üstünlüğüne dönüşecektir.

EBABİLLER DÖNÜYOR…

Fîl Sûresi’ndeki ilahî hadisenin mahiyetini bugünün teknolojisiyle eşitlemek doğru değildir. Ancak sûrenin hafızamıza bıraktığı sahne düşündürücüdür: Bir tarafta büyüklüğüne güvenen devasa güç, diğer tarafta gökyüzünden gelen küçük unsurlar ve alışılmış güç hesabının bozulması.

Bugün savaş teknolojisi de benzer bir stratejik gerçeği hatırlatıyor: Büyük olmak tek başına üstün olmak değildir. Küçük, dağıtık, ağ içinde çalışan ve hızla öğrenen sistemler; ağır ve merkezî yapılara ciddi meydan okumalar yöneltebilir.

Bu nedenle “Ebabil” benzetmesini bir silah kutsaması olarak değil; küçüğün ağ kurduğunda büyüğün hesabını bozabilmesi, dağıtık gücün merkezî güce meydan okuyabilmesi ve gökyüzünün yerdeki güç dengesini değiştirebilmesi üzerine kurulmuş stratejik bir metafor olarak kullanıyorum.

SON SÖZ: GÖKYÜZÜNDEKİ BİLGİYİ KİM YÖNETECEK?

Geleceğin savaşında üstünlüğü yalnızca en fazla İHA’ya sahip olan sağlamayacaktır. En iyi gören, gördüğünü en doğru anlayan, güvenli paylaşan, elektronik ve siber baskı altında ağını ayakta tutan ve bütün bunları en hızlı doğru karara dönüştüren kuvvet avantaj sağlayacaktır.

Sensör gözdür. Ağ sinir sistemidir. Veri kandır. Yapay zekâ karar desteğidir. Siber güvenlik bağışıklık sistemidir. Komutan ise iradedir.

Bütün bu unsurlar müşterek bir mimaride birleştiğinde gökyüzündeki yüzlerce küçük platform, tek tek hava araçları olmaktan çıkar; bir sistemler sistemine dönüşür.

Belki geleceğin savaş tarihçileri bu dönüşümü başka kavramlarla anlatacak. Ben ise bugünden şu metaforu bırakıyorum: EBABİLLER DÖNÜYOR… Fakat bu kez kanatlarında taş değil; sensör, veri, yazılım, yapay zekâ ve ağın gücünü taşıyorlar.

Türkiye için mesele yalnızca bu yeni “ebabil”leri üretmek değildir. Onların gördüğünü gören, bildiğini bilen ve ürettiği bilgiyi millî iradenin kararına dönüştürebilen güvenli bir dijital muharebe mimarisi kurmaktır.

Geleceğin savaşında gökyüzünü dolduranlar değil, gökyüzündeki bilgiyi yönetenler kazanacaktır.

(E)Tuğg. Halil İbrahim BÜYÜKBAŞ