Alper TAN

Tüm Yazıları

Üç Süper Gücün Liderleri Kurdukları Dünya Düzeni Çökerken, Çaresizlik İçinde Birbirlerine Sarılmaya Çalıştılar Ama Nafile

21 Kasım 2026
h4 { font-size: 24px !important; } Print Friendly and PDF

Dünya siyasetinde bazı sahneler vardır; perde açıldığında alkışlar yükselir ama ışıklar biraz netleştiğinde sahnedekilerin elinde kanlı hançerler, cebinde yalan senetleri olduğu görülür. ABD Başkanı Donald Trump, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ve Çin Devlet Başkanı Şi Cinping’in Çin’in Shenzhen kentinde 19 Kasım’da bir araya gelmesi tam da böyle bir sahneydi. İlk kez resmi bir üçlü zirvede buluşan liderler, "tarih yazdıklarını" ve "barışa yönelik deklarasyon" yayımladıklarını duyurdular.

Görüntü: "Tarih Yazıyoruz" Pozu ve Diplomatik Tiyatro

Kameralar karşısında verilen görüntü, sert jeopolitik gerçeklerin üzerine çekilmiş cilalı bir tiyatro dekoruydu. Şi’nin Trump’ı bizzat havaalanında karşılaması ve orada Trump’ın nefsini kabartacak samimiyetsiz şovlar, liderlerin birbirine "arkadaşım", "eski dostum", "özel ilişki" diye hitap etmesi, yuvarlak masa etrafındaki gülümsemeler... Dışarıdan bakan birine sanki Soğuk Savaş bitmiş, insanlık yeni bir bahara uyanmış gibi gelebilirdi. Ancak ortada gerçek bir kardeşlik ya da ortak vizyon değil; çıkarların kesiştiği noktada müşterek çaresizlikler nedeniyle verilen soğukkanlı bir güç pozu vardı.

Alınan "Kararlar": Kağıt Üstünde Barış, Sahada Boşluk

Zirveden çıkan ortak bildiride üç başlık öne çıkarıldı: nükleer risklerin azaltılması ve yayılmanın önlenmesi için diyalog, enerji arzının güvenceye alınması (özellikle rafine petrol ürünlerinin üretimi ve arzı) ve BM reformu/uluslararası istikrar vurgusu. Ayrıca yapay zekâ güvenliği gibi alanlarda temasların sürdürülmesi gündeme geldi.

Ancak bu "kararların" altını kazıdığınızda elinize yalnızca iyi niyet cümleleri ve muğlak ifadeler kalıyor:

  • Nükleer silahların azaltılmasına dair bağlayıcı tek bir takvim, denetim mekanizması veya somut taahhüt yok.
  • Ukrayna savaşı ya da İran merkezli gerilimlerin durdurulmasına ilişkin ateşkes veya barış haritası ortada yok.
  • Hürmüz Boğazı’ndaki sevkiyatların nasıl güvence altına alınacağına dair somut bir mekanizma açıklanmadı. Söylem ve Eylem Çelişkisi: "Barış" Vaazı Veren İtfaiyeci-Kundakçılar

Bu zirvenin en yakıcı yanı, dünyayı bu hale getiren aktörlerin, dünyayı kurtaracak bilge liderler gibi konuşmasıdır. Bu zirvedeki çelişkileri kısaca şöyle sıralayabiliriz.

Birincisi, nükleer riyakârlığı. "Nükleer silahlar kullanılmasın" diye koro halinde şarkı söyleyenlerin başında gelen ABD, tarihte nükleer silahı fiilen kullanan tek devlettir. Hiroşima ve Nagazaki’de yüz binlerce sivili yok eden o ülke, şimdi “nükleer risk azaltma diyaloğu” diyerek ahlak dersi veriyor. Üstelik ABD ile Rusya arasındaki son büyük kontrol mekanizması olan New START bu yılın şubat ayında sona erdiğinde, iki dev cephanelik bağlayıcı frenlerden kurtuldu; Çin ve Rusya da nükleer cephaneliklerini büyütürken, “diyalog” laflarıyla avutmaya çalışıyor. Gerçek bir silah kontrol anlaşması mı çıktı? Hayır. Sadece “konuşalım” dediler. Sözde taahhüt, eylemde sıfır. Caydırıcılık adı altında dehşet dengesi kurmaya devam edenlerin "nükleer barış" bildirisi, kundakçının elinde yangın söndürme tüpüyle poz vermesinden farksızdır.

İkincisi, BM’yi tıkayanların "reform" ve "hukuk" edebiyatı. Birleşmiş Milletler’in hantal, adaletsiz ve etkisiz hale gelmesinin en büyük sebebi, Güvenlik Konseyi’ndeki veto mekanizması ve büyük güçlerin kendi çıkarları söz konusu olduğunda uluslararası hukuku rafa kaldırmasıdır. Bugün BM’yi kilitleyen, kararları boğan, kendi müttefiklerini veya kendi savaşlarını dokunulmaz kılan bu üç büyük güç değil mi? Masaya oturup "BM ve uluslararası hukuk" demeleri, evin direklerini kesip çatının çökmesine şaşırmaktır. BM’nin işlevsizliğinin asıl sorumlusu olanlar, reform vaadiyle sahneye çıkıyor. Bu, hırsızın “güvenlik kameraları koyalım” demesi kadar komik.

Üçüncüsü, savaşları çıkaranların "barış" nutukları. Ukrayna’da yıllardır süren yıkımın mimarı Putin ile Orta Doğu’da gerilimi tırmandıran, şubat ayında İran’a yönelik saldırılarla bölgeyi yeni bir kaosa ve ateş çemberine sürükleyen Trump’ın "barış deklarasyonu" imzalaması, siyasetin en kara mizahlarından biridir. Savaşın ateşi henüz soğumamışken, hatta yeni cepheler açılırken "savaşlar dursun" demek, yarayı deşip üzerine yara bandı yapıştırmaya çalışmaktır. Deklarasyonda Ukrayna’dan, İran’dan, Ortadoğu’daki yangınlardan tek kelime yok. Gazze hiç yok. Putin, Ukrayna’da savaşı başlatan ve hâlâ sürdüren taraf. Trump ise İran’la gerilimi tırmandıran, bölgesel çatışmaları körükleyen politikaların mimarı. Şi ise bir yandan Tayvan’ı işgal için fırsat gözetleyen diğer yandan “büyük güçler uyum içinde olsun” diye genel laflar eden ama kendi çıkarlarını korumak için haksız savaşlara sessiz kalan kişi.

Savaşları çıkaranlar, “barış” masasında poz veriyor. Ukrayna’yı, Filistin’i, İran’ı, Yemen’i, onlarca yerde oluk oluk akan kanları ve katliamları unutturup “enerji güvenliği” diye konuşuyorlar.

Dördüncüsü, enerji güvenliği maskesi. Küresel enerji arz güvenliğinin bozulmasının, Hürmüz Boğazı’ndaki taşımacılığın aksamasının ve petrol piyasalarındaki sarsıntıların ardında tam da bu jeopolitik fay hatlarındaki kırılmalar ve askeri müdahaleler yatıyor. Enerji akışını bozan politikaların baş aktörlerinin, şimdi "enerji arz güvenliğini sağlayacağız" diyerek sahneye çıkması, faturayı yine halklara ve kırılgan ekonomilere kesen bir güç gösterisidir. “Petrol ürünleri üretimini ve tedarikini artıralım” dediler. Kim bozdu enerji güvenliğini? ABD ve Rusya’nın çıkardığı savaşlar, yaptırımlar, ambargolar. Rusya’nın Ukrayna işgali Avrupa’nın enerji haritasını altüst etti. ABD’nin yaptırımları ve bölgesel müdahaleleri piyasaları sarstı. Şimdi aynı aktörler “arzı artıralım” diye ahlak dersi veriyor. Rusya’nın petrolünü satmak, yaptırımları delmek için bu dil kullanılıyor.

Başka çelişkiler de var. Uluslararası Ceza Mahkemesi’ne “yetkisini kötüye kullanmasın” diye çıkıştılar. Putin’in savaş suçları iddiaları için tutuklama emri varken, Trump da ICC’ye düşman. Devlet yetkililerinin dokunulmazlığı… Soykırım suçlusu Netanyahu’ya kol kanat germek... Yani “biz dokunulmazız, hesap vermeyiz” mesajı. Büyük güçlerin “uluslararası hukuk” dediği şey, kendi çıkarlarına uymadığında çöpe atılan bir kâğıt parçası.

Başka Hangi Çelişkiler Masadaydı?

Shenzhen’deki tablo bunlarla sınırlı değil. Kendi halklarına ve müttefiklerine çifte standart bu zirvenin en görünür gölgelerinden biriydi. Bir yandan "karşılıklı saygı, eşitlik ve işbirliği" nutukları atılırken, diğer yandan ticaret savaşları, gümrük tarifeleri, nadir toprak elementleri kısıtlamaları ve yapay zekâ/yarı iletken rekabetiyle küresel ekonomi adeta bir silah gibi kullanılıyor. Üstelik Avrupa’nın kendi güvenliğini ve geleceğini ilgilendiren meselelerde masanın dışında bırakılması, "çok taraflılık" söyleminin aslında "üçlü oligarşi" anlamına geldiğini açıkça ortaya koyuyor.

Bir diğer çarpıcı çelişki ise demokrasi, insan hakları ve egemenlik söylemlerindedir. Uluslararası hukuktan ve egemenlikten dem vuran bu üçlü, kendi sınırları içinde otoriterliği tahkim ederken, dış politikada kural temelli düzeni değil, kaba kuvvetin ve pazarlık masalarının belirlediği bir "güçlü olan haklıdır" düzenini tahkim ediyor.

Sonuç olarak Trump, Putin ve Şi’nin Shenzhen buluşması, dünyaya kalıcı bir barış getirmedi, getiremez. Aksine, küresel siyasetin en büyük çelişkisini çıplak haliyle önümüze serdi: Dünyayı ateşe atanlar, ateşi söndürme vaadiyle aynı masada buluştu; ama kimse elindeki kibriti bırakmadı.

Herkes kendi çıkarını kurtarmak, kendi imajını parlatmak istedi. Şi, Çin’i “dünyanın hakemi” gibi göstermek istedi. Trump, iç siyasette sarsılmış imajını “büyük lider” maskesiyle onarmak peşindeydi. Putin ise “dışlanmış” statüsünden çıkıp yeniden “muhatap” olmak için bu fırsatı kaçırmadı.

Bu zirve neyi gösterdi?

Bu üçlü, dünyayı yönetme iddiasındaki güçlerin ne kadar ikiyüzlü olduğunu bir kez daha teşhir etti. “Barış” lafları, kendi savaşlarının üzerini örtmek için. “Güvenlik” nutukları, kendi çıkardıkları krizlerin faturasını başkalarına kesmek için. Çin’in ev sahipliği, “ben de büyük gücüm, hatta en büyüğüyüm” mesajı içindi. Trump’ın “dostum” lafları, iç politikada zayıf düşmüş bir başkanın dışarıda prestij arayışıydı. Putin’in gülümsemesi, izolasyondan çıkma çabasıydı.

Siyasi tutarlılık mı? Yok. Söylem bir yanda, eylem tamamen başka. Nükleer bombayı atan, savaşları başlatan, BM’yi kilitleyen, enerji krizlerini tetikleyen güçler, şimdi “barış ve istikrar” diye poz veriyor. Bu, güçlünün ahlakıdır: Kendi yaptığını unut, başkasına ders ver.

Mazlum milletler bu tiyatroyu izlerken ne düşünmeli? Büyük güçlerin “barış” dedikleri şey, kendi hegemonya pazarlıklarıdır. Gerçek barış, bu üçlünün yuvarlak masasında değil; zulme, işgale ve ikiyüzlülüğe karşı duruşta aranır. Shenzhen’deki fotoğraflar tarihe geçecek belki. Ama geçecekleri yer, “büyük yalanların albümü” olacaktır.  Dünya, bu üçlünün tiyatrosuna kanacak kadar saf değil artık. Kanayan yerler, yanan ülkeler, yerinden edilen milyonlar, bu “barış deklarasyonu”nun altındaki gerçekleri fısıldıyor. Kimse unutmasın.

3’lü Zirvenin Gerçek Amacı!

Bu 3’lü zirvenin esas amacı başkaydı. Bu zirvedeki, açıklanmayan esas amaç, Shenzhen’de toplanan bu 3 devletin de kurucuları olduğu küresel düzen çökerken yerine inşa edilen sisteme ve o sistemin mimarlarına karşı “Nasıl bir ortak mücadele edileceği” nasıl engellenebileceği arayışı idi. Ama çözüm bulamadılar, çaresiz dağıldılar.

İslam ülkeleri hızla yeniden hizalanırken, ittifaklarla yeni güç merkezleri kurarak birleşirken, mazlum milletler gözünü açıp yeni müttefikler ararken her gün yeni siber saldırı ile sarsılarak korkuya kapılanların bu panik haliyle çaresiz bir çözüm arayışı. Mesele bu. Gerisi sadece kılıf.

Kurdukları BM’nin Güvenlik Konseyi üyeleri olarak bu üç süper güç 120 milyona yakın insanın ölümüne, en az bu kadar insanın sakat kalmasına sebep oldular. Ülkeleri, halkları, devletleri esir alarak tüm ekonomik nimetlerinin üzerine çöküp elde ettikleri haraçlarla saltanat yaşadılar. Koskoca dünya coğrafyasında kimsenin gözünün yaşına bakmadılar. O nedenle artık hesap zamanı. Şundan emin olun ki Yeni Dünya Düzeni, mazlum halklar, devletler tarafından kurulacak ve bunlardan da geçmişin hesabı mutlaka sorulacaktır. Artık bu üç liderin/üç süper gücün, gidişatın önünü kesme şansları kalmamıştır. Yeni dünya düzeni mutlaka kurulacaktır ama bunlarla asla değildir.

Alper Tan

21 Kasım 2026

Tüm hakları SDE'ye aittir.
Yazılım & Tasarım OMEDYA