Shafiq Ahmad

Tüm Yazıları

Diplomatik Başarılar, İç Sıkıntılar: Pakistan Siyasi Sistemi Yeniden mi Yapılandırıyor?

19 Kasım 2026
h4 { font-size: 24px !important; } Print Friendly and PDF

Pakistan hükümeti, ülkenin güney ve kuzey eyaletlerinde birden fazla cephede yaşanan terörizm gibi bir dizi iç sorunun yanı sıra siyasi meselelerle de boğuşmaktadır. Ana muhalefetteki Pakistan Adalet Hareketi (PTI) partisinin hapisteki kurucusu İmran Han’ın, hapishanedeki anayasal hakları için yargıya hitaben yazdığı ve ülkedeki siyasi tansiyonu yükselten son mektubu da bu siyasi meseleler arasındadır. Han mektubunda, Rawalpindi’deki Adiala Hapishanesi’ndeki tek kişilik hücre hapsinden, kötüleşen sağlığından ve uygun tıbbi tedavi görememesinden yakınmakla kalmamış; aynı hapishanede bulunan ve sağlık sorunlarıyla boğuşan eşi Bushra Bibi’ye de değinmiştir. Her ikisi de görüş açılarının sürekli olarak kararmasına neden olan şiddetli göz sorunlarından muzdariptir. Han mektubunda, hapishaneden canlı çıkamayabileceğinden endişe duyduğunu dile getirmiştir.

Bununla birlikte Pakistan, 28 Şubat’tan bu yana yaşanan ve küresel ekonomi üzerinde önemli bir etki yaratarak enerji piyasalarını aksatan, petrol fiyatlarını artıran ve ardından sıradan insanların sırtına yük bindiren ABD-İran çatışmasında arabulucu olarak genişleyen rolü de dâhil olmak üzere çeşitli diplomatik başarılar elde etmiştir.

Büyük bir diplomatik gelişmeyle, Suudi Arabistan, Türkiye ve Pakistan 7 Ağustos’ta Mekke Savunma İttifakı’nı imzaladı. Anlaşmanın temel maddesi, birine yapılan silahlı saldırının hepsine yapılmış sayılacağı yönündeydi. Bu hamle, Türkiye ve Pakistan’ın uzun süredir ezeli rakibi olan İsrail ile Hindistan’dan gelen olumsuz seslere rağmen üç ülkenin bağlarını güçlendirirken, diğer bazı Müslüman ülkelerin de ittifaka katılmaya ilgi duyduğu bildirildi.

Ancak Pakistan adına iç cephede benzer bir başarıdan söz etmek mümkün değil. Özellikle güneydeki Belucistan eyaletinde faaliyet gösteren Belucistan Kurtuluş Ordusu (BLA) ve ağırlıklı olarak kuzeybatıdaki Hayber Pahtunhva eyaletinde faal olan, yasaklı birkaç militan grubun yapılanması olan Pakistan Talibanı (TTP) gibi çeşitli militan gruplar faaliyettedir. Pakistan’ın Afganistan’dan yönetildiğini iddia ettiği TTP, güvenlik güçlerini ve kolluk kuvvetlerini sürekli olarak hedef alarak iki komşu ülke arasında dört yılı aşkın süredir ciddi bir gerilim yaratmaktadır. Bu iki eyaletteki terörizm hakkında bağımsız haberlerin sınırlı olması nedeniyle, bu militan gruplar kendi anlatılarını ve saldırı hesaplarını sağlayarak bilgi boşluğunu doldurmak için sosyal medyayı kullanmaktadır. Bu durum, Pakistan’ın uzun süredir devam eden şiddet ve terörizm sorunuyla mücadele çabalarını daha da karmaşık hale getirmiştir.

Pakistan’daki son genel seçimlerin yapıldığı 8 Şubat 2024’ten ve Gilgit-Baltistan ile Pakistan yönetimindeki Keşmir’deki son oylamalardan bu yana süregelen terörizm, kontrolden çıkmış enflasyon ve gerçek demokrasiye olan azalan güven zorlukları göz önüne alındığında, mevcut dört eyaletin bölünerek daha fazla eyalet oluşturulması fikri, İçişleri Bakanı Muhsin Naqvi’nin son açıklamasıyla yeniden güç kazanmıştır.

Genelde güçlü Pakistan ordusu teşkilatına yakın olduğu bilinen ve Mart 2024’te fazla zorlanmadan Senatoya seçilen Naqvi, eylül ayındaki açıklamalarında, 79 yılda Pakistan’ın nüfusunun 240 milyonun üzerine çıktığını, buna karşılık yönetim yapısının halkın ihtiyaçlarını karşılamaktan uzak kaldığını belirterek Pakistan’ın yönetim düzeninin "yeniden yapılandırılması" (resetlenmesi) gerektiğinin altını çizmiştir.

Federal hükümeti ve ülkenin nüfusunun yarısından fazlası ile Ulusal Meclis’teki koltukların büyük bir kısmını barındıran doğudaki Pencap eyaletini yöneten Pakistan Müslüman Ligi-Navaz (PML-N), Pencap’tan yeni eyaletler kurulması konusunda çekincelerini dile getirmiş ancak fikri açıkça reddetmemiştir. Her ne kadar bazı liderleri dünyanın en kalabalık beşinci ülkesinin idari işlerini yürütmek için yeni eyaletlere ihtiyaç duyulduğunu savunsa da; enflasyon ve işsizlik gibi çeşitli nedenlerle halihazırda eleştirilerle karşı karşıya kalan partiyi daha da zayıflatabilecek ülkenin siyasi dinamiklerindeki beklenen değişimler nedeniyle buna karşı çıkmaktadırlar.

Başbakan Asif Ali Zardari ve Başkanı Bilawal Bhutto Zardari liderliğindeki, 2008’den beri Sindh eyaletini yöneten diğer büyük siyasi güç olan Pakistan Halk Partisi (PPP), ülkenin ikinci büyük eyaleti olan ve büyük liman kenti ile ticari başkent Karaçi’yi barındıran Sindh’in bölünmesi fikrine şiddetle karşı çıkmaktadır. Urban (şehirli) ve kırsal nüfusları arasında net bir ayrım bulunan Sindh’de PPP, 3 Eylül’de eyalet meclisinden yeni eyaletler kurulmasına kesin bir şekilde karşı çıkan bir karar geçirdi. PPP’nin daha önceki seçimlerde popülaritesini yitirdiği, seçmenlerin aralarında PTI’nın da bulunduğu çeşitli siyasi partiler arasında bölündüğü Karaçi ve Haydarabad olmak üzere iki büyük şehre sahip olan şehirli Sindh, herhangi bir yeni eyaletin parçası olursa çeşitli avantajlara sahip olacaktır.

Bu durum, dört eyaletin tümünde lider siyasi güç olan PPP için büyük bir darbe olacaktır; parti, kırsal Sindh’deki yönetimi idare etmek için gelir getiren bir Karaçi olmaksızın nüfuzunun daha da eridiğini görebilir.

Buna karşılık PTI, iktidar partilerinin ekonomik stratejilerine yönelik eleştirilere rağmen popülaritesini korumakta ve daha iyi bir yönetim için yeni eyaletler kurulmasını savunmaktadır. İmran Han da başbakanlığı döneminde, ülkedeki etkin siyasi ve idari operasyonların kolaylaştırılması için böyle bir girişimin şart olduğunu daha önce beyan etmişti.

Bununla birlikte parti, Nisan 2022’deki görevden alınmasının ardından protestolar sırasında şiddeti kışkırtma suçlamalarından yolsuzluğa kadar yüz aşkın yasal dava ile karşı karşıya kalan ve Ağustos 2023’ten bu yana hapiste bulunan liderinin serbest bırakılması için bazı sesler yükselse de, Hayber Pahtunhva eyaletindeki son olağanüstü hal ve valilik kuralının ardından — ki PTI bu eyaleti 2013’ten 11 Ekim 2026’ya kadar yönetmiştir — artık daha sessiz bir tutum sergilemektedir.

Şu anda ana akım medya, talk-show’ları aracılığı ile mevcut dörtten yeni eyaletlerin oluşturulup oluşturulmaması gerektiğini tartışmaktadır; ancak yasal teknik detaylar ve üst ile alt meclisler üzerindeki etkileri hakkında sınırlı tartışma yürütülmektedir. Senato üyeleri altı yıllık görev süreleriyle görev yapmakta ve üyelerin yarısı her üç yılda bir seçilmektedir; ayrıca dört eyaletin her birinin eşit olarak dağılmış 24’er koltuğu bulunmaktadır. Yeni eyaletler oluşturulursa Senato nasıl oluşturulacak? Her eyaletin ulusal hazineden protokoller ve güvenlik için devasa miktarlarda para harcayan bir başbakanı mı olacak, yoksa bir belediye başkanlığı sistemi mi getirilecek? Yoksa parlamentonun her iki meclisinde de üçte iki çoğunluk gerektirdiği için son derece zor görünen bir anayasa değişikliğiyle tüm sistem başkanlık hükümet sistemine mi dönüştürülecek?

Eyalet sınırlarını değiştirmek, yalnızca Ulusal Meclis ve Senatonun değil, aynı zamanda ilgili eyalet meclislerinin de üçte iki çoğunlukla onaylamasını gerektiren bir anayasa değişikliğini zorunlu kılmaktadır. Anayasa ayrıca, konunun nihayetinde bir referanduma sunulabileceği yönündeki önerilerle birlikte, daha geniş halk temsilcilerinin onayını da şart koşmaktadır.

Tüm hakları SDE'ye aittir.
Yazılım & Tasarım OMEDYA