Ukrayna’da yaklaşık dört yıldır devam eden savaş, yeni bir boyut kazandı. Cephe hattında kara, hava ve deniz unsurlarının yanı sıra yer altındaki kullanılmayan doğalgaz boru hatları da çatışmaların yaşandığı alanlara dönüştü. New York Times'ın ekim ayının sonunda yayımladığı habere göre Ukrayna ordusu, ülkenin doğusundaki çevresinde Oskil Nehri'nin altından geçen eski doğalgaz boru hatları ve tünelleri kullanarak Rus güçleriyle mücadele ediyor.
Kiev yönetimi, ekim ayında Veles Operasyonu'nu devreye soktu. Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy'nin "büyük bir başarı" olarak değerlendirdiği operasyon kapsamında özel eğitimli askerler, yalnızca 1,2 metre çapındaki bir doğalgaz boru hattında yaklaşık 15 kilometre ilerleyerek tünel girişinin kontrolünü sağlamaya çalıştı.
Zelenskiy, yer altında yaşanan ve kamuoyuna yansımayan çatışmalarda Ukrayna birliklerinin yaklaşık 100 Rus askerini "etkisiz hale getirmeyi" ve 30'dan fazla askeri esir almayı başardığını açıkladı.
Glasgow Üniversitesi'nde Ukrayna savaşı üzerine çalışmalar yürüten Hüseyin Aliyev, Kiev'in bu yöntemle Rusya'nın daha önce kullandığı savaş taktiklerini uygulamaya başladığına dikkat çekti. Aliyev, "Bu yöntem giderek yaygınlaşıyor ancak yeni bir şey değil; ilk kullananlar Ruslardı." dedi. "Ukraynalıların aynı yöntemleri kullanmaya başladığını ilk kez duyuyorum. "
Rusya'nın taktiği Ukrayna'ya yol gösterdi
Zelenskiy, Ukrayna'nın ülke genelindeki sanayi altyapısının bir parçası olan geniş boru hattı ağını çatışmalarda kullanan ilk taraf olmadığını, ancak ordunun bu yöntemi geliştirerek uyguladığını belirtti. Zelenskiy, "Ukraynalı savaşçılar bu taktiği başarıyla dönüştürdüler, modernize ettiler ve çok daha gelişmiş ve teknolojik olarak ilerlemiş hale getirdiler." dedi.
Verona merkezli Uluslararası Güvenlik Çalışmaları Ekibi'nde Rusya ve Ukrayna üzerine çalışan Will Kingston-Cox ise Rus ordusunun daha önce de yer altı geçitlerinden yararlanarak Ukrayna savunma hatlarını aşmaya çalıştığını ifade etti.
Kingston-Cox, Ocak 2024'te Avdiivka'da yaşanan çatışmaları örnek göstererek Rus askerlerinin drenaj borusunu kullanıp Ukrayna'nın tahkim edilmiş savunma mevzisinin arkasına geçtiğini hatırlattı. Rusya'nın ilerleyen süreçte aynı yöntemi Kursk'ta da kullandığını belirten Kingston-Cox, Kupiansk çevresindeki çatışmalarda ise Ukrayna ve Rus askerlerinin boru hatlarının kontrolünü sağlamak için mücadele ettiğini söyledi.
Finlandiya Uluslararası İlişkiler Enstitüsü kıdemli araştırma görevlisi Ryhor Nizhnikau, bu tür operasyonların Sovyetler Birliği döneminde inşa edilen ve geçmişte Rus doğalgazını Ukrayna üzerinden Avrupa'ya ulaştıran geniş altyapı sayesinde gerçekleştirilebildiğini kaydetti. Nizhnikau, "Bu yeni bir savaş alanı, ancak ölçeği çok daha küçük." dedi. "Sadece mevcut boru hatları ağında faaliyet gösterebilirsiniz. Ancak gerçek şu ki, bu ağın son bir yılda çok daha yoğun bir şekilde kullanıldığını görüyoruz."
Sovyet döneminden kalma altyapı cepheye dönüştü
Nizhnikau'ya göre kullanılabilecek yer altı geçitleri özellikle Harkiv, Luhansk ve Donetsk bölgeleri ile Zaporijya'nın bazı kesimlerinde bulunuyor. Avusturya Ulusal Savunma Akademisi askeri analisti Gustav Gressel de kentlerdeki kanalizasyon ve drenaj sistemlerinin benzer askeri amaçlarla kullanılabileceğine işaret etti. Gressel, "Kentsel yığılmalarda atık su sistemi bir başka savaş alanına dönüşüyor." dedi.
Doğu Ukrayna'nın Sovyetler Birliği döneminde önemli sanayi merkezlerinden biri olması, bölgede geniş bir boru hattı ve tünel ağı oluşmasını sağladı. Bu altyapının konumu ve yapısı hem Moskova hem de Kiev tarafından biliniyor. Nizhnikau, "Bu boru hatlarının Sovyet döneminde nasıl inşa edildiğini herkes biliyor." dedi. "Yani harita sizde de var, Ruslarda da."
Aliyev, Ukrayna birliklerinin başlangıçta Rus askerlerinin boru hatlarından çıkmasını bekleyerek savunma yapmayı tercih ettiğini belirtti. Ukrayna tarafının ilk dönemde bu yöntemi tehlikeli ve verimsiz bulduğunu aktaran Aliyev, "Uzun bir süre boyunca Rusların boru hatlarını kullanmasıyla alay ettiler, bunun çok tehlikeli, çok etkisiz olduğunu ve asla işe yaramadığını söylediler." dedi.
Ancak Rusya'nın Avdiivka ve Kursk'ta elde ettiği ilerlemeler, Kiev'in yaklaşımını değiştirmesine neden oldu. Rusya'nın bağımsız araştırma kuruluşu iStories tarafından Eylül 2025'te yayımlanan araştırmada da Moskova'nın Kupiansk çevresindeki doğalgaz boru hattını daha kapsamlı bir saldırıda kullanmak amacıyla mühimmat ve askeri malzeme depoladığı ortaya konuldu.
İHA tehdidi yer altını daha cazip hale getirdi
Uzmanlara göre insansız hava araçlarının savaş alanında yaygınlaşması, yer altındaki geçitleri iki taraf açısından da önemli bir seçeneğe dönüştürdü. Kingston-Cox, açık arazide hareket eden birliklerin keşif ve saldırı dronları tarafından kolaylıkla tespit edilebildiğini, bu nedenle yer altı güzergâhlarının saldırı ve karşı saldırılar için avantaj sağlayabildiğini söyledi.
Nizhnikau ise cephe hattının her iki tarafında kilometrelerce uzanan İHA tehdidinin, dar ve gaz birikmesi gibi riskler taşıyan boru hatlarını dahi askerler için alternatif bir güzergâh haline getirdiğini belirtti. Nizhnikau, "İnsanlar için daha tahmin edilebilir. Bunun gerçekten korkunç olduğunu anlıyorum, ama yine de bir insansız hava aracı tarafından öldürülmekten daha iyidir." dedi. En azından bir piyade askeri, düşmanının tünelde hemen önünde olduğunu bilir ve beklemediğiniz bir anda gökyüzünden hiçbir şey gelmez."
Gressel de yer altı geçitlerinin taşıdığı risklere rağmen askerlere insansız hava araçlarına karşı sınırlı da olsa koruma sunduğunu vurguladı. Dronların tünellerde hareket kabiliyetinin çeşitli teknik engellerle kısıtlandığını belirten Gressel, "Radyo kontrollü dronlar girişte sinyallerini kaybediyor ve fiber optik dronlarda kablo genellikle köşelere takılıyor." dedi. "Girişin etrafına ağlar, ince teller veya olta ipleri sarılarak dronun erken patlatılması sağlanabiliyor."
Bununla birlikte Nizhnikau, yer altı operasyonlarının savaşın genel seyrini tek başına değiştirecek bir yöntem olarak değerlendirilmemesi gerektiğini ifade etti. Bu taktiklerin daha geniş çaplı askeri harekâtlara yardımcı olan tamamlayıcı bir unsur olduğunu belirtti.
Aliyev de benzer altyapının cephe hattının tamamında bulunmadığına dikkat çekerek bu yöntemin her bölgede uygulanamayacağını söyledi. Boru hatlarının dar yapısı, büyük birliklerin ve ağır askeri unsurların taşınmasını da zorlaştırıyor.
Kingston-Cox, Örneğin, dar bir boru piyadeleri bir engelin ötesine taşıyabilir, ancak o zaman da baskı altında daha büyük bir gücü destekleme kapasitesi çok sınırlı olur." dedi. "Eğer savunmacı açıklığı izliyorsa ve insanlar birkaç kişi birden çıkıyorsa, bu son derece savunmasız hale gelebilir."
Kingston-Cox'a göre tüm bu kısıtlamalara rağmen yer altı güzergâhları, belirli bölgelerde askeri ilerleyişi engelleyen sorunların aşılmasına katkı sağlayabilir. Bugüne kadar söz konusu boru hatlarından ağırlıklı olarak Rus birlikleri yararlanırken Veles Operasyonu, Ukrayna ordusunun da bu alanda karşılık verebileceğini ortaya koydu.
Kaynak: France24
