Romanya ve Bulgaristan Açıklarında Saldırılar
NATO üyesi Romanya ve Bulgaristan yakınlarında geçen ay kargo gemilerine yedi saldırı düzenlendi. Ardından ittifak, doğu kanadını güçlendirmek için Karadeniz’e deniz devriye uçakları, radarlar ve insansız hava araçları konuşlandıracağını açıkladı. Üç gün sonra, 23 Ekim’de bir gemi daha Romanya karasularının hemen dışında vuruldu. Yunan bayraklı bir konteyner gemisi de Bulgaristan’ın münhasır ekonomik bölgesinde deniz dronlarıyla batırıldı.
Ekim’de vurulan gemilerin çoğu, Ukrayna’nın ihracatında kullandığı Romanya’daki kanalın yakınında demirliydi veya bu kanala gidip geliyordu. Gemilerden biri Romanya karasularında, diğer sekizi Romanya’nın ya da Bulgaristan’ın münhasır ekonomik bölgesindeydi. Deniz güvenliği şirketi Ambrey, son saldırıdaki videoda görülen deniz dronunun Rus yapımı bir modele benzediğini belirtti. Askerî analistler saldırıların Rusya’dan geldiğinden şüphe duymadığını söyledi. Rusya, Ukrayna’nın komşularını hedef aldığını reddediyor ve savaşı asıl tırmandıranların Ukrayna’ya askerî yardım sağlayan Avrupa hükümetleri olduğunu savunuyor.
“Kırmızı Çizgiler Test Ediliyor”
Londra merkezli RUSI düşünce kuruluşundan Sidharth Kaushal, saldırılar için “Şüphesiz bir tırmanma” değerlendirmesinde bulundu. Washington merkezli Middle East Institute’un Karadeniz Programı Direktörü Iulia Joja ise Rusya’nın saldırılarda Batı’nın tırmanmaya karşı isteksizliğini hesaba kattığını ifade etti. Joja, “Bu, kırmızı çizgilerin test edilmesiyle ilgili; en asgari tedbirleri almak için elimizden gelen her şeyi yapacağımızın tam farkındalığıyla” dedi.
Adını açıklamayan bir NATO yetkilisi, Rusya’nın müttefikleri Ukrayna’yı desteklemekten caydırmayı amaçlayan eylemlerinin ciddi bir güvenlik tehdidi olduğunu belirtti. Yetkili, ittifakın Karadeniz kıyısındaki üyeler dahil tüm üyelerini savunma taahhüdünün “sarsılmaz” olduğunu kaydetti. Yetkiliye göre önümüzdeki beş yıl içinde insansız hava aracı savunmasına 40 milyar doların üzerinde yatırım yapılacak.
Romanya’nın Talepleri
Karadeniz, Romanya için ticaret açısından kritik bir su yolu ve gelecek yıl ülkeyi Avrupa Birliği’nin (AB) en büyük gaz üreticisi yapacak Neptun Deep projesine ev sahipliği yapıyor. Projeye Ağustos’ta bir deniz dronu yaklaşmıştı. Bükreş, Rusya’yı sivil gemilere “sistematik” saldırılarla suçluyor ancak adli kanıt gerektiği gerekçesiyle tek tek saldırıları Moskova’ya atfetmiyor. Sofya ise Rusya’yı suçlamadı; bazı saldırıların Moskova’nın işine yaradığını söyledi.
Adının açıklanmasını istemeyen üst düzey bir Romanyalı yetkili, Bükreş’in yer-hava önleyicilerine ve radar sistemlerine acil ihtiyacı olduğunu vurguladı. Yetkili, AB ve NATO’nun dikkat ve kuvvetlerinin şu anda kuzeye ve Baltık’a yöneldiğini, Putin’in bu dönemi kullanmak isteyeceğini söyledi. Joja da NATO’nun Baltık ülkeleri ve Polonya’daki “geliştirilmiş ileri konuşlanma” varlığını güçlendirdiğini, Romanya’nın talebine rağmen aynısını yapmadığını belirtti. Joja’ya göre ucuz önleyici silahların sınırlı sayıda bulunması, İran savaşıyla daha da ağırlaşarak Batı için temel sorunlardan biri. ABD ise Çin’e odaklanırken Avrupa’daki askerî varlığını yeniden değerlendiriyor ve geçen yıl Romanya’dan 1.000 askerini çekti.
Ticari Gemi Saldırıları ve Tahıl İhracatı
Ambrey Analytics analisti Tomas Alexa’nın verilerine göre Rusya ve Ukrayna, Mayıs-Ekim döneminde Karadeniz ve Azak Denizi’nde 317 ticari ve diğer gemiyi vurdu. Bu sayı, önceki altı ayda vurulan 74 geminin dört katından fazla. Üçüncü çeyrekte Ukrayna 137, Rusya 92 gemiye saldırdı. Ekim’de ise Rusya 38, Ukrayna 5 gemiyi vurdu.
Limanların hasar görmesiyle ihracat da düştü. Rusya’nın Eylül’de Karadeniz ve Azak Denizi üzerinden tahıl ihracatı 0,3 milyon tona geriledi; geçen yılın aynı ayında bu rakam 4,74 milyon tondu. Ukrayna, Rus saldırıları nedeniyle Temmuz sonunda Karadeniz limanlarındaki faaliyetlerini askıya alarak hacmi Tuna nehri limanlarına, oradan Romanya’daki Sulina Kanalı’na ve Romanya’nın Karadeniz kesimine yönlendirdi. Buna rağmen Ukrayna’nın limanlardan tahıl ihracatı Eylül’de 0,81 milyon tona düştü; geçen yıl Eylül’de 2,1 milyon tondu. Ukraynalı eski üst düzey deniz subayı ve deniz analisti Andriy Ryzhenko’ya göre Rusya’nın birincil hedefi bu hacimleri daha da azaltmak, NATO’yu test etmek ise ikincil hedef.
Deniz Ateşkesi Girişimleri
Son saldırı, Romanya, Bulgaristan ve bir diğer Karadeniz kıyıdaşı NATO üyesi Türkiye’nin savunma bakanları ile genelkurmay başkanlarının Sofya’da bir araya geldiği sırada gerçekleşti. Türkiye’nin savunma bakanı toplantıda Rusya ve Ukrayna’yı yeni saldırılara karşı uyardı. Türkiye, sınırlı kapsamlı bir deniz ateşkesi önerisine Moskova ve Kiev’den yanıt bekliyor. Türkiye, Montrö Sözleşmesi uyarınca Boğazlar üzerinden savaş gemilerinin geçişini kontrol ediyor.
Mısır, Türkiye ve Hindistan’ın aralarında bulunduğu birçok ülke, küresel yakıt ve tahıl fiyatlarının yükseldiği bir dönemde deniz taşımacılığındaki aksamanın etkilerini önlemek için deniz ateşkesi çağrısı yapıyor. ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, 31 Ekim’de sınırlı bir ateşkese uluslararası ilginin arttığını söyledi. Rusya ise bu fikri Kiev’e nefes aldıracağı gerekçesiyle reddetti. Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy, Ekim’de yaptığı açıklamada “Herkes dizelden söz ediyor ve tahılı unutuyor. Bir iki ay içinde herkes tarım krizinden söz etmeye başlayacak” uyarısında bulundu.
