İran Hürmüz Boğazı’nı Kapatırsa Sonuçları Ne Olur?

Basra Körfezi ile Umman Körfezi’ni birbirine bağlayan Hürmüz Boğazı’nda gerilim tırmanıyor. İran Devrim Muhafızları’nın petrol tankerlerine geçiş izni verilmeyeceği yönünde uyarıda bulunduğu bildirilirken, Tahran yönetimi boğazın resmen kapatıldığını doğrulamadı. Ancak fiili bir engellemenin dahi küresel enerji piyasalarında ciddi sonuçlar doğurabileceği belirtiliyor.

Dünyanın en kritik enerji geçiş noktalarından biri olan Hürmüz’den günlük yaklaşık 15 milyon varile kadar ham petrol taşınıyor. Bu miktar, küresel arzın yaklaşık beşte birine karşılık geliyor. Uzmanlara göre geçişlerin tamamen durması halinde petrol fiyatlarında sert artış kaçınılmaz olabilir.

Petrol fiyatlarında 100 dolar senaryosu

Enerji piyasalarında saldırılar öncesinde dahi sınırlı bir askeri gerilimin fiyatlara varil başına 10 dolarlık artış getirebileceği hesaplanıyordu. Danışmanlık şirketi Rystad Energy, gerilimin sürmesi halinde Brent petrolün 90 dolara yükselebileceğini, uzun süreli bir kesinti durumunda ise fiyatların 100 doların üzerine çıkabileceğini öngörüyor.

Petrol fiyatlarının 100 dolar seviyesini aşması, enflasyonla mücadele eden gelişmiş ekonomiler açısından yeni bir baskı anlamına geliyor. Enerji maliyetlerindeki artış; ulaştırma, üretim ve gıda fiyatları üzerinden küresel çapta zincirleme etki yaratabilir.

İran için de risk büyük

Uzmanlar, boğazın tamamen kapatılmasının İran ekonomisi için de ağır sonuçlar doğurabileceğine dikkat çekiyor. İran’ın petrol ihracatının önemli bölümü de aynı güzergâh üzerinden gerçekleştiriliyor. Bu nedenle tam kapsamlı ve uzun süreli bir ablukanın “son çare” olarak değerlendirilebileceği ifade ediliyor.

Ancak askeri ve teknik yöntemlerle kısmi engellemeler de mümkün. Tankerlerin alıkonulması, gemi sinyallerinin karartılması, uyarı atışları ya da deniz mayınları gibi adımlar, geçişleri yavaşlatarak sigorta ve navlun maliyetlerini artırabilir. Küçük çaplı aksaklıklar dahi piyasalarda sert fiyat hareketlerine yol açabiliyor.

Küresel ticaret için boğaz noktası

Umman ile İran arasında yer alan Hürmüz Boğazı’nın en dar noktası 33 kilometre genişliğinde. Gemi geçiş koridorları ise yaklaşık üçer kilometreyle sınırlı. Bu coğrafi yapı, bölgeyi küresel ticaret açısından kritik bir “boğaz noktası” haline getiriyor. Özellikle OPEC ülkelerinden Asya pazarına yapılan petrol sevkiyatında alternatif güzergâhların sınırlı olması, riskleri daha da artırıyor.

İran’ın enerji kapasitesi

İran, yaklaşık 170 milyar varillik kanıtlanmış rezerviyle dünyanın en büyük dördüncü petrol rezervine sahip ülkesi konumunda bulunuyor. Aynı zamanda doğalgaz rezervlerinde de üst sıralarda yer alıyor. Yaptırımlar ve siyasi dalgalanmalar nedeniyle üretimi geçmiş zirvelerinin altında seyretse de ülke, stratejik konumu sayesinde küresel enerji dengelerinde belirleyici rol oynamayı sürdürüyor.

Uzmanlara göre mevcut krizin seyri, yalnızca İran’ın üretim kapasitesine değil; bölgesel güvenlik dengelerine, uluslararası diplomatik girişimlere ve büyük üretici ülkelerin atacağı adımlara bağlı olacak. Hürmüz’de yaşanacak uzun süreli bir kesinti, küresel ekonomide yeni bir dalgalanma döneminin kapısını aralayabilir.