Terk Edilen Araziler
Üç yıldır Lübnan’a savaş yürüten İsrail, güneyin büyük bölümünü işgal etti, evleri ve altyapıyı yıktı. Bazı uzmanlar bunun araziyi yaşanmaz hale getirmeye yönelik kasıtlı bir çaba olduğunu söylüyor. Tekrarlanan İsrail saldırıları, özellikle güneyde ve doğudaki Bekaa Vadisi’nde buğday üretimini altüst etti. Savaşın etkileri yüzünden terk edilen arazi oranı bu bölgelerde yaklaşık yüzde 24'e çıktı. Daha önce buğday ekilen arazilerin boş bırakılan payı yüzde 9'du.
“A Landscape of War: Ecologies of Resistance and Survival in South Lebanon” kitabının yazarı Munira Khayyat, Al Jazeera’ye şöyle konuştu: “Bütün ekosistemleri bozuyorlar. [İsrail] kuraklık ve çölleşme ihtimalini artırıyor, yani bu toprağın yaşamı barındırma kapasitesini zayıflatıyor.”
Hasarın Boyutu
İsrail 2023'ten bu yana güney Lübnan’ın geniş bölümlerine saldırıyor. Analistlerin ve yerel halkın anlattığına göre, toprağı kısır veya yaşanmaz hale getirmek amacıyla beyaz fosfor gibi kimyasallar da kullanıyor. 2024'te Fransa ve ABD’nin arabuluculuğuyla ateşkes sağlandı, ancak İsrail Lübnan’daki hedeflere saldırmayı hiç bırakmadı.
İsrail 2 Mart’ta, iki yıldan kısa sürede ikinci kez Lübnan’a yönelik savaşı tırmandırdı. Hizbullah, İsrail’in İran Dini Lideri Ayetullah Ali Hamaney’i öldürmesinden iki gün sonra İsrail’e saldırmıştı. Grup bunun ayrıca İsrail’in neredeyse günlük ateşkes ihlallerine karşılık olduğunu da belirtti. İsrail o tarihten bu yana güney Lübnan’ı yeniden işgal ederek ülkenin 10 kilometre içerisine kadar ilerledi. Beyrut ve Tel Aviv, Haziran’da ABD arabuluculuğunda bir çerçeve anlaşma imzaladı. Anlaşma, İsrail birliklerinin geri çekilip yerini Lübnan Silahlı Kuvvetleri’ne bırakacağı ve bu güçlerin Hizbullah’ı silahsızlandırmaya çalışacağı “pilot bölgeler”i harekete geçirecekti. Bunun yerine İsrail birlikleri evleri ve tarım arazileri dahil kritik altyapıyı havaya uçurarak güney Lübnan’da yıkıma devam etti.
Buğday Kayıpları
Lübnan Ulusal Bilimsel Araştırma Konseyi (CNRS-L) araştırmacısı ve Lübnan’ın 2017-2025 arasındaki buğday sorunlarını inceleyen “Wheat in Crisis” makalesinin yazarı Mariam Ibrahim, Al Jazeera’ye şunları söyledi: “Güney, buğday yetiştirilen bölgeler arasında en yüksek ortalama kayıpları yaşadı. Bu oran 2023-2024'te yüzde 47'ye, 2024-2025'te yüzde 61'e ulaştı. Lübnan’ın ulusal buğday üretiminin yaklaşık yüzde 64'ünü karşılayan Bekaa ovası da iki sezonda buğday alanının yaklaşık yüzde 43'ünü ve yüzde 57'sini kaybederek ciddi biçimde etkilendi.” Çalışmaya göre sınır kasabası Bint Cbeyl’de tarım arazilerinin yüzde 100'ü yok oldu. Doğudaki Baalbek ilçesinde ise bu oran yaklaşık yüzde 32.
Fiyatların Etkisi
Ibrahim’e göre Rusya-Ukrayna savaşı ekmek fiyatlarını artırdı ve bazı yerel üretimi teşvik etti. “Lübnan lirasının değer kaybı, buğday fiyatları uluslararası piyasa fiyatlarından giderek daha fazla etkilendiği için çiftçilerin buğdayı yerel para birimiyle sattıklarında daha yüksek gelir ve kâr elde edebilecekleri anlamına geliyordu. Bu da buğday ekimini genişletmek için ek bir ekonomik teşvik sağladı ve sonuçlarımız Lübnan’ın buğday ekim alanının 2022-2023 sezonunda zirveye ulaştığını gösterdi.”
Beyrut merkezli bağımsız danışmanlık şirketi AgriDev’in gıda güvenliği uzmanı Elias Ghadban ise buğday yetiştirilen arazilerin yıkımının ulusal düzeyde “önemli bir fark” yaratmadığını, ancak “geçim kaynaklarını kaybeden” güneydeki buğday çiftçilerine ağır zarar verdiğini söyledi. Ghadban, Lübnan’da yaşam maliyetinin artarken maaşların bu artışı karşılamadığına da dikkat çekti: “Temel ihtiyaçlara yapılan harcama arttı.”
Çiftçilerin Geleceği
Ekonomik kriz ve ardından gelen üç yıllık savaş, güney Lübnan’daki tarım arazilerinin büyük bölümü sanayileşmemiş olduğu için birçok çiftçiyi yıktı. Uzmanlar, İsrail’in savaşının yol açtığı yıkımın çatışmalar bitse bile birçok çiftçinin geçim kaynağını yeniden kurmasını engelleyebileceği uyarısında bulunuyor. Khayyat, “Bugünkü güney Lübnan’ı var eden, bu araziyi bağlılıklarıyla, ekip biçerek, hayatlarını sürdürülebilir kılmak için o toprakta olma varoluşsal ihtiyaçlarıyla elinde tutabilmiş tüm bu küçük çiftçiler, işte bu kırılacak” dedi.
Diğer İçerikler
