Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi'nin (BMİDÇS) 31. Taraflar Konferansı (COP31) kapsamında hazırlanan Antalya Okyanus ve Denizler Mutabakatı yayımlandı. Okyanusların iklim değişikliğiyle mücadeledeki rolünü güçlendirmeyi amaçlayan mutabakat, deniz ve kıyı ekosistemlerinin korunması, uluslararası iş birliklerinin geliştirilmesi ve iklim finansmanına erişimin kolaylaştırılması başlıklarını içeriyor.
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığından yapılan açıklamada, mutabakatın COP31 Başkanlığı tarafından taraf ülkelerin ve ilgili paydaşların görüşleri doğrultusunda hazırlandığı belirtildi. Hazırlık sürecinde İstanbul Okyanus ve Denizler Çalıştayı, Trabzon Üst Düzey Etkinliği, Birleşmiş Milletler Genel Kurulu Üst Düzey Haftası'nda düzenlenen Okyanus Çözümleri Diyaloğu ile Tuvalu ve Fiji'deki Pasifik Pre-COP toplantılarından elde edilen değerlendirmeler bir araya getirildi.
1,5 derece hedefi doğrultusunda okyanus temelli eylem
Paris Anlaşması'nın küresel sıcaklık artışını sanayi öncesi döneme göre 1,5 dereceyle sınırlandırma hedefini esas alan mutabakat, okyanus ve denizlere yönelik iklim çalışmalarının daha koordineli yürütülmesini öngörüyor. Bu doğrultuda mevcut uluslararası girişimler arasında eş güdüm sağlanması, bilgi ve imkan paylaşımının artırılması ve ortak projelerin desteklenmesi hedefleniyor.
Metinde, yeni yükümlülükler veya mekanizmalar oluşturulması yerine mevcut anlaşmaların, kurumsal yapıların ve iklim eylemi girişimlerinin daha etkin kullanılmasına işaret edildi. Taraf ülkeler, bölgesel öncelikleri ve kıyı topluluklarının ihtiyaçlarını dikkate alarak teknoloji, finansman ve bilgi paylaşımı alanlarında ortak çalışmaya davet edildi.
Akdeniz'deki iklim tehditlerine dikkat çekildi
Akdeniz'de gerçekleştirilen ilk Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı olan COP31 kapsamında, bölgenin iklim değişikliğinden kaynaklanan sorunları da mutabakatta geniş yer buldu. Akdeniz'in sıcak hava dalgaları, orman yangınları, kuraklık ve seller nedeniyle iklim değişikliğinin etkilerinin yoğun hissedildiği bölgelerden biri olduğu belirtildi.
Bu gelişmelerin gıda güvenliğini, biyolojik çeşitliliği, kıyıların dayanıklılığını ve bölge halkının geçim kaynaklarını tehdit ettiği kaydedildi. Akdeniz ülkeleri arasında bölgesel diyalog ve iş birliğinin artırılması gerektiği vurgulanırken, UNEP Akdeniz Eylem Planı ve Barselona Sözleşmesi kapsamında İstanbul'da İklim Değişikliği Bölgesel Faaliyet Merkezinin kurulması, Türkiye'nin bölgesel iklim iş birliğine katkısı olarak değerlendirildi.
Kıyı ekosistemlerinin korunması öncelikler arasında
Mutabakatta deniz kirliliği, okyanusların ısınması, asitlenme, oksijen seviyelerinin azalması ve biyolojik çeşitlilik kaybının deniz ekosistemleri üzerindeki olumsuz etkilerine dikkat çekildi. Deniz seviyesinin yükselmesi ve aşırı hava olaylarının da okyanusların iklimi düzenleme işlevini zayıflattığı ifade edildi.
Söz konusu gelişmelerin küresel gıda güvenliği ve sürdürülebilir kalkınmanın yanı sıra kıyı topluluklarının geçim kaynakları açısından da risk oluşturduğu belirtildi. Özellikle gelişmekte olan küçük ada devletleri ve deniz seviyesine yakın alçak kıyı bölgelerinde yaşayan toplulukların bu etkilerden daha ağır biçimde etkilendiği vurgulandı.
İklim direncinin artırılması amacıyla mangrov ormanları, deniz çayırları, kıyı sulak alanları ve mercan resifleri gibi hassas ekosistemlerin korunması ve yeniden canlandırılması çağrısı yapıldı. Bu alanların karbon depolama kapasitesinin ve biyolojik çeşitliliğin korunmasındaki rolüne işaret edildi.
Ayrıca Kunming-Montreal Küresel Biyolojik Çeşitlilik Çerçevesi kapsamında belirlenen ve 2030 yılına kadar kıyı ve deniz alanlarının en az yüzde 30'unun korunmasını öngören 30x30 hedefi de mutabakatta desteklenen başlıklar arasında yer aldı.
Sürdürülebilir balıkçılık ve erken uyarı sistemleri vurgusu
Deniz kaynaklarının iklim değişikliğine karşı dayanıklı ve sürdürülebilir biçimde kullanılmasının önemine değinilen metinde, balıkçılık ve su ürünleri yetiştiriciliğinde sürdürülebilir uygulamaların yaygınlaştırılması gerektiği belirtildi. Deniz üstü yenilenebilir enerji faaliyetlerinin çevresel hassasiyetler gözetilerek geliştirilmesi, kıyı faaliyetlerinde elektrifikasyonun artırılması ve emisyonların azaltılması da önerilen adımlar arasında sıralandı.
Okyanusların sürekli izlenmesi, tahmin kapasitesinin geliştirilmesi ve erken uyarı sistemlerinin güçlendirilmesi de etkili iklim eyleminin temel unsurları olarak gösterildi. Özellikle iklim değişikliğine karşı kırılgan durumdaki gelişmekte olan ülkelerin bilimsel ve teknik kapasitelerinin artırılması gerektiği ifade edildi. Bu ülkelerdeki projelerin hayata geçirilmesi için teknik desteğin sağlanması ve yatırım süreçlerinin kolaylaştırılması çağrısında bulunuldu.
İklim finansmanına erişim için iş birliği çağrısı
Mutabakatta, okyanus temelli iklim projelerinin uygulanabilmesi için finansmana adil erişimin önemine de yer verildi. Finansman kuruluşları ile projeleri hayata geçiren ortaklar arasındaki ilişkilerin güçlendirilmesi, teknik destek imkanlarının artırılması ve uygulanabilir projelerin hazırlanmasının desteklenmesi gerektiği belirtildi.
COP31 Başkanlığı tarafından Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP) iş birliğiyle geliştirilen İklim Uygulama Köprüsü'nün de bu alandaki ortaklıkların geliştirilmesine katkı sağlaması hedefleniyor.
Mutabakatın bundan sonraki süreçte de uluslararası iş birliklerine yön vermesi ve COP31'de oluşan siyasi iradenin somut adımlara dönüştürülmesi çağrısı yapıldı. Metinde, “Katılımcı girişimleri, mümkün olduğu ölçüde, Mutabakat’ın önceliklerine katkılarını belirlemeye ve kaydedilen ilerlemeyi mevcut kanallar aracılığıyla paylaşmaya teşvik ediyoruz. Ortakları, Antalya’da bir araya getirilen taahhütleri ve ortaklıkları okyanus ve okyanusa bağlı topluluklar için somut faydalara dönüştürerek Mavi Ağı ileriye taşımaya davet ediyoruz” ifadelerine yer verildi.
Kaynak: TRT Haber