ABD’nin haftalardır bölgeye yaptığı askeri yığınakla artırdığı baskının ardından, Washington ile Tahran arasında gerilimi düşürmeye yönelik müzakere sürecinin başlatılacağı bildirildi. İran’a yakın Tesnim Haber Ajansı’na konuşan diplomatik kaynaklara göre, görüşmeler Türkiye’de yapılacak ve süreci ABD adına Steve Witkoff, İran adına ise Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi yürütecek.
Fars Haber Ajansı da İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan’ın ABD ile müzakerelerin başlatılması için resmi talimat verdiğini duyurdu. ABD medyasında yer alan haberlerde de bu bilgilerin doğrulandığı, Witkoff ile Arakçi’nin cuma günü İstanbul’da masaya oturmasının beklendiği aktarıldı.
Son haftalarda ABD’nin Basra Körfezi ve Umman Denizi’ne uçak gemileri sevk etmesi, Ürdün ve bölgedeki diğer üslerde savaş uçakları ile hava savunma sistemlerini artırması, Tahran üzerindeki askeri baskıyı zirveye taşımıştı. Bu süreçte üç ayrı saldırı senaryosunun gündeme geldiği öne sürülmüş, bölgesel tansiyon ciddi biçimde yükselmişti.
Axios haber sitesinin diplomatik kaynaklara dayandırdığı bilgilere göre, gerilimin savaşa dönüşmesini engellemek amacıyla Türkiye, Katar ve Mısır son günlerde yoğun bir diplomasi trafiği yürüttü. Kaynaklar, müzakerelerin Türkiye’de başlaması için üç ülkenin koordineli şekilde çaba gösterdiğini vurguladı. Türkiye’nin ayrıca Katar, Birleşik Arap Emirlikleri, Umman ve Mısır’ı da sürece dahil etmek üzere davet ettiği öğrenildi.
Baskıya Boyun Eğmedik Mesajı
Müzakere sürecinin başlamasına yönelik açıklamalar yapan İranlı yetkililer, Tahran’ın masaya “askeri baskıya boyun eğdiği için değil, diplomatik çözüme inandığı için” oturacağını vurguladı. Abbas Arakçi, “Müzakereleri kabul etmemiz tehditlere boyun eğdiğimiz anlamına gelmiyor” derken, Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekai ise “Bölge ülkelerinin takdire şayan çabalarına yanıt vererek diplomatik süreci hızlandırmak istiyoruz. Yaptırımların bir an önce kalkması önemli” ifadelerini kullandı.
Tesnim’e konuşan İran’ın dini lideri Ali Hamaney de ABD yönetimini uyararak, “Savaşı biz başlatmayacağız ancak bize yönelik bir saldırıya güçlü karşılık veririz. Amerikalılar bilmelidir ki bu kez yaşanacak bir savaş bölgesel bir savaşa dönüşür” dedi.
İsrail basınında yer alan haberlere göre, ülke güvenlik birimleri İran’dan gelebilecek olası füze saldırılarına karşı hazırlıklarını hızlandırdı. Yedioth Ahronoth gazetesi, İç Güvenlik Güçleri’nin Gazze’nin kuzeyindeki Zikim askeri üssünde 12 gün süren kapsamlı bir tatbikat gerçekleştirdiğini, enkaz altı arama-kurtarma ve geniş çaplı yıkımla mücadele senaryolarının çalışıldığını yazdı.
Nükleer Dosya Masada
Reuters ve Axios, İstanbul’da yapılması planlanan görüşmelerde tarafların özellikle nükleer anlaşma ihtimalini ele alacağını bildirdi. İran Cumhurbaşkanı Pezeşkiyan, salı günü yaptığı açıklamada, Dışişleri Bakanı’na ABD ile “adil ve eşit müzakereler” yürütmesi yönünde talimat verdiğini duyurdu. Bu adım, Tahran’da reformist kanadın diplomasiye yeniden ağırlık verme yönünde önemli bir politika değişikliği olarak yorumlandı.
Pezeşkiyan, X hesabından yaptığı İngilizce ve Farsça paylaşımda, kararın bölgedeki dost ülkelerin çağrıları üzerine alındığını belirterek, “Tehditlerden ve makul olmayan beklentilerden arınmış bir ortamda, onur ve maslahat ilkeleri doğrultusunda adil müzakereler yürütülmesi için talimat verdim” ifadelerini kullandı.
Ancak sürecin başarıyla sonuçlanıp sonuçlanmayacağı belirsizliğini koruyor. ABD Başkanı Donald Trump, olası görüşmelerde İran’ın nükleer programını temel gündem maddesi haline getirmeyi planladığını daha önce açıklamıştı. Trump, haziran ayında İsrail’in İran’a karşı başlattığı ve 12 gün süren çatışmalar sırasında İran’a ait üç nükleer tesise hava saldırısı emri vermişti.
Wall Street Journal’a göre, İstanbul’daki görüşmelere Suudi Arabistan, Katar, Birleşik Arap Emirlikleri, Mısır, Pakistan ve Umman da davet edildi. New York Times ise toplantıya Witkoff’un yanı sıra Trump’ın damadı Jared Kushner’in de katılacağını yazdı. Ayrıca Türkiye, Katar ve Mısır’dan üst düzey yetkililerin de görüşmelere dahil olacağı belirtiliyor.
