Savaş Küresel Gıda Krizine Yol Açabilir mi?

Orta Doğu’da ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarıyla başlayan savaşın ekonomik etkileri küresel ölçekte hissedilmeye başlandı. Amerikan New York Times gazetesinin yayımladığı bir analize göre, bölgedeki savaş yalnızca enerji piyasalarını değil aynı zamanda küresel gıda üretimini de ciddi şekilde tehdit ediyor.

Savaşın bir haftayı geride bırakmasının ardından İran da misilleme saldırılarını sürdürürken, çatışmaların etkisi dünya ekonomisine yayılıyor. Uzmanlar, özellikle enerji ticaretinin en kritik geçiş noktalarından biri olan Hürmüz Boğazı’ndaki gelişmelerin küresel tarım üretimi üzerinde doğrudan etkili olabileceğine dikkat çekiyor.

Hürmüz Boğazı’nın kapanması gübre sevkiyatını durdurdu

New York Times’ın analizine göre savaşın ardından Hürmüz Boğazı’nın kapanması, dünyanın en stratejik tarım girdilerinden biri olan gübre tedarik zincirini ciddi şekilde sekteye uğrattı.

Petrol zengini Körfez ülkeleri aynı zamanda dünyanın en önemli petrokimyasal gübre üreticileri arasında yer alıyor. Bölgedeki gübre fabrikalarında üretimin büyük ölçüde devam ettiği belirtilse de, üretilen gübrelerin dünya pazarlarına taşınmasında büyük bir engel ortaya çıktı.

Hürmüz Boğazı’nın kapanması nedeniyle yük gemilerinin geçiş yapamaması, gübre sevkiyatının önemli ölçüde durmasına yol açtı.

Gübre fiyatlarının hızla artması bekleniyor

Uzmanlara göre Hürmüz Boğazı’nın kapalı kalması durumunda küresel piyasalarda gübre fiyatlarının hızla yükselmesi bekleniyor. Bu durumun çiftçilerin gübre kullanımını azaltmasına neden olabileceği ve bunun da dünya genelinde tarımsal üretimi düşürebileceği belirtiliyor.

Tarım üretimindeki olası düşüşün ise küresel gıda arzını azaltarak gıda fiyatlarının daha da yükselmesine yol açabileceği ifade ediliyor.

Küresel gübre ticaretinde beş ülke kritik rol oynuyor

Uluslararası Gübre Birliği verilerine göre İran, Suudi Arabistan, Katar, Birleşik Arap Emirlikleri ve Bahreyn küresel gübre piyasasında en önemli ülkeler arasında yer alıyor.

Bu beş ülke dünya genelindeki fosfat gübre üretiminin yaklaşık beşte birini gerçekleştiriyor. Aynı zamanda azotlu gübrelerin en yaygın türlerinden biri olan üre ticaretinin üçte birinden fazlası da bu ülkeler tarafından karşılanıyor.

Bu nedenle Orta Doğu’daki savaşın bu ülkelerin ihracat kapasitesini etkilemesi, küresel tarım üretimi üzerinde doğrudan etkiler yaratabilecek bir gelişme olarak değerlendiriliyor.

Doların değer kazanması maliyetleri artırıyor

Gübre krizini derinleştiren bir diğer unsur ise küresel ekonomik koşullar. Gübre ticaretinin büyük ölçüde ABD doları üzerinden yapılması, savaş ortamında doların değer kazanmasıyla birlikte maliyetleri daha da yükseltiyor.

Yerel para birimleri karşısında güçlenen dolar, birçok ülkedeki çiftçiler için gübreyi daha pahalı ve erişilmesi zor bir ürün haline getiriyor.