Son internet ve iletişim kesintisi, bugüne kadar İran’da uygulanan en kapsamlı bilgi akışı karartması olarak değerlendiriliyor. Ülkede internet erişimi uzun süredir büyük ölçüde ulusal iç ağ sistemiyle sınırlandırılırken, mevcut protestolar sırasında yetkililer ilk kez bu intranet altyapısını da kapattı. Bu durum, yurttaşların hem ülke içi hem de dış dünyayla olan bağlantılarını neredeyse tamamen kesti.
İnternet “fişi” saniyeler içinde çekildi
İran yönetimi, internet erişimini engellemek için DNS karıştırma, BGP yönlendirme kontrolü, derin paket inceleme, içerik filtreleme ve küresel ağ geçitlerinin fiziksel olarak devre dışı bırakılması gibi bir dizi yöntemi uzun süredir kullanıyor.
Cloudflare verileri, 8 Ocak’ta başlatılan kesintinin ardından yalnızca 30 dakika içinde ülke genelindeki internet trafiğinin yüzde 98,5 oranında çöktüğünü ortaya koydu. Ekonomistler, bu kesintinin İran ekonomisine maliyetinin 130 milyon doları aştığını tahmin ediyor. Bu ölçekteki kesintiler sırasında VPN gibi araçlar da etkisiz kalırken, yurttaşlar için tek alternatif uydu interneti oldu.
Starlink protestocuların son hattıydı
Kara tabanlı altyapının çökmesiyle birlikte Starlink, İranlılar için dış dünyaya açılan sınırlı sayıdaki iletişim kanallarından biri haline geldi. Starlink’in İran’da resmi lisansı bulunmuyor. Ancak 2022’de Mahsa Amini protestoları sırasında ABD’nin yaptırımları gevşetmesiyle binlerce terminal ülkeye kaçak yollarla sokuldu.
İran yasalarına göre Starlink terminali bulundurmak 6 ay ile 2 yıl arasında hapis cezası gerektirirken, 10’dan fazla cihaz ithal etmek 10 yıla kadar hapisle cezalandırılıyor. Buna rağmen sistem, gazeteciler, aktivistler ve protestocular için kritik bir bilgi aktarım aracı olarak kullanıldı.
Sistem nasıl susturuldu
Uzmanlara göre İran, Starlink’i tamamen kapatmak yerine sistemi fiilen kullanılamaz hale getirdi. Filter.Watch verilerine göre Tahran’ın bazı bölgelerinde Starlink kullanıcıları yüzde 40’a varan veri paketi kaybı yaşadı. Bu oran, kısa metin mesajlarının iletilmesine kısmen imkan tanırken video, görüntülü görüşme ve web erişimini neredeyse imkansız hale getiriyor.
En etkili yöntemlerden biri GPS sinyallerinin karıştırılması oldu. Starlink terminalleri, konum tespiti ve uydu bağlantısı için GPS verilerine ihtiyaç duyuyor. İran’ın özellikle 2025’te İsrail ile yaşanan 12 günlük savaşın ardından GPS sinyallerini sistematik biçimde bozmaya başladığı belirtiliyor.
Mobil jammer taktiği devrede
Bir diğer yöntemin ise mobil askeri jammer sistemleri olduğu değerlendiriliyor. Analizler, sinyal bozma faaliyetlerinin sabit noktalar yerine kamyon ve araç üstü mobil jammer’larla mahalle mahalle uygulandığını ortaya koyuyor. Bu yöntemin, Rusya’nın Ukrayna savaşında kullandığı taktiklerle büyük benzerlik taşıdığı ifade ediliyor.
Ayrıca görgü tanıkları ve insan hakları örgütleri, özellikle Tahran’ın batısında güvenlik güçlerinin ev baskınları düzenleyerek Starlink antenlerini topladığını bildiriyor. İran devlet medyası ise ele geçirilen terminalleri “elektronik casusluk ve sabotaj ekipmanı” olarak nitelendiriyor.
Rusya ve Çin faktörü tartışılıyor
Uzmanlar, İran’ın Starlink’e karşı geliştirdiği yöntemlerde dolaylı Rus ve Çin etkisi olabileceğine de dikkat çekiyor. AFP’nin analizine göre Rusya, Ukrayna savaşında Starlink’i hedef alan ancak tam başarı sağlayamayan elektronik harp tecrübelerini İran’la paylaşmış olabilir. İran’ın, Rus yapımı Krasukha-4 sistemini tersine mühendislikle geliştirerek Cobra V8 adlı kendi elektronik harp sistemini ürettiği iddia ediliyor.
Çin’in ise doğrudan jammer sistemleri sağlamaktan ziyade, kullanıcı tespiti, trafik analizi ve dijital gözetim teknolojileri yoluyla İran’ın Starlink kullanıcılarını belirlemesine destek vermiş olabileceği öne sürülüyor.
Trump ve Musk devreye girdi
ABD Başkanı Donald Trump, Starlink’in İran’da yeniden devreye alınması için Elon Musk ile görüştüğünü açıkladı. Washington Post ve Bloomberg’in aktardığına göre Musk, mühendislerine bağlantıyı yeniden sağlamak için çözüm üretme talimatı verdi ve İran için ücretsiz Starlink hizmeti sunulmasını kabul etti. Ancak uzmanlar, sorunun artık finansal değil, sahada uygulanan askeri sinyal baskısından kaynaklandığını vurguluyor.
Bilgi akışı büyük ölçüde kesildi
İran genelinde 31 eyalette 500’den fazla protesto düzenlenirken, resmi makamlar can kayıplarına ilişkin net bir bilanço açıklamadı. İnsan hakları örgütleri ise en az 648 ila 2 bin 500’den fazla kişinin hayatını kaybettiğini bildiriyor. İnternet ve uydu iletişimine yönelik bu kesintiler, ölümlere ilişkin görüntü ve bilgilerin dış dünyaya ulaşmasını büyük ölçüde engelledi.
Kaynak: euronews
