Yapay Zekâ Çağının Yeni Soğuk Savaşı: "Pax Silica" Neyi Hedefliyor?

h4 { font-size: 24px !important; } Print Friendly and PDF

ABD öncülüğünde bir araya gelen 10 ülke, yapay zekâ ve yarı iletken tedarik zincirlerini "ulusal güvenlik" şemsiyesi altına alan San Francisco Deklarasyonu'na imza attı. Çin'in kritik minerallerdeki tekeline karşı "güvenilir müttefikler ağı" kurmayı hedefleyen ittifakın genişleyen listesinde Türkiye'nin yer almaması ise dikkat çekiyor.

Küresel güç mücadelesinin ağırlık merkezi petrol kuyularından silikon vadilerine ve nadir toprak elementi madenlerine kayarken, Washington yönetimi teknolojik üstünlüğünü kurumsallaştıracak bir hamleye imza attı. 15-16 Kasım 2026 tarihlerinde San Francisco’da düzenlenen Pax Silica Kurucular Toplantısı (Founders Retreat) kapsamında, ABD ile birlikte Avustralya, Hindistan, İsrail, Japonya, Güney Kore, Katar, Singapur, Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) ve İngiltere "Kalıcı Refahın Güvenli Temelleri San Francisco Deklarasyonu"nu kabul etti.

İlk kez Aralık 2025’te duyurulan Pax Silica girişimi, klasik bir ticaret ya da teknoloji anlaşmasının çok ötesinde bir anlam taşıyor. Çiplerin ve yarı iletkenlerin çağımızın "yeni petrolü" haline geldiği bu dönemde Washington, müttefiklerinin hammadde, üretim, enerji ve sermaye kapasitelerini kendi güvenlik ekosistemine bağlayarak Pekin’e karşı sarsılmaz bir blok inşa etmeyi amaçlıyor.

Teknoloji Savaşında Güç Dengesi: ABD ve Çin'in Kozları

Pax Silica ittifakının neden bu kadar acil bir ihtiyaç olarak ortaya çıktığını anlamak için Washington ve Pekin arasındaki asimetrik üstünlüklere bakmak gerekiyor:

  • ABD’nin Kozu (Hesaplama Gücü ve İnovasyon): Washington; Nvidia ve AMD gibi devler sayesinde ileri yapay zekâ çipleri ve hesaplama gücünde (compute) açık ara önde. ABD merkezli veri merkezlerinin toplam hesaplama kapasitesi Çin'inkinin yaklaşık 40 katına, ileri düzey AI çip stoğu ise 31 katına ulaşıyor. OpenAI ve Anthropic gibi şirketlerin öncü (frontier) modelleri ile yazılım ekosistemindeki liderliği ABD'nin elindeki en büyük koz.
  • Çin’in Kozu (Hammadde Tekeli ve Açık Kaynak): Pekin ise tedarik zincirinin en başını, yani hammaddeleri kontrol ediyor. Dünyadaki 60 kritik mineralin 30'unda üretim lideri olan Çin, nadir toprak elementlerinin işlenmesinde %85'lik ezici bir küresel hâkimiyete sahip. Bu tekel, Pekin'e ihracat kısıtlamaları yoluyla Batı'nın çip ve batarya üretimini kilitleme gücü veriyor. Ayrıca DeepSeek, Kimi ve Qwen gibi düşük maliyetli açık ağırlıklı (open-weight) modellerle gelişmekte olan pazarlarda hızla yayılan Çin, devasa iç pazarı ve devlet destekli imalat hızıyla farkı kapatmaya çalışıyor.

San Francisco Deklarasyonu: Ekonomik Güvenlik Artık Ulusal Güvenlik

San Francisco'da atılan imzalar, resmi bir askeri pakt kurmasa da "ekonomik güvenlik ulusal güvenliktir" doktrinini uluslararası bir mutabakata dönüştürüyor. İmzacı 10 ülkenin her biri, değer zincirinde farklı bir kritik halkayı tamamlıyor: Avustralya madenleriyle, Japonya ve Güney Kore çip üretimiyle, BAE ve Katar sermaye ve ucuz enerjiyle, ABD ise çip tasarımı ve bulut altyapısıyla masada yer alıyor.

Deklarasyonun öne çıkan beş temel sütunu şunlar:

  1. Hassas Teknolojilerin Korunması: İleri yapay zekâ modelleri, çip üretim makineleri ve algoritmaların rakip aktörlerin eline geçmesini önlemek için ortak ihracat ve güvenlik standartları oluşturulması.
  2. Kritik Altyapının Ortak Savunması: Veri merkezleri, enerji şebekeleri, limanlar ve iletişim ağlarının siber ve fiziksel tehditlere karşı ortak sorumlulukla korunması.
  3. Zorlayıcı Bağımlılıkların Kırılması: Nadir toprak elementleri ve kritik minerallerde Çin'e olan tek taraflı bağımlılığı bitirecek alternatif tedarik hatlarının kurulması.
  4. Sermaye ve Adil Rekabet: Özel sektör yatırımlarının korunması ve müttefikler arası teknoloji transferinin teşvik edilmesi.
  5. 5 Uzmanlık Çalışma Grubu: Alınan kararları sahaya indirmek amacıyla; politika çerçeveleri, kritik sektörlerde süper zekâ kullanımı, teknoloji yığını (tech stack) iş birliği, "Güvenli Limanlar" (Safe Harbors) ve yapay zekâ güvenliği başlıklarında 5 ayrı çalışma grubu kurulması.

İsrail’in Hamlesi: "İşbirlikçi Egemenlik" ve Güvenlik Mimarlığı

Zirvenin en dikkat çekici aktörlerinden biri ise İsrail oldu. Kendisini yalnızca bir teknoloji ortağı değil, aynı zamanda koalisyonun siber güvenlik ve savunma sağlayıcısı olarak konumlandıran Tel Aviv, toplantıda Etki Odaklı Yapay Zekâ Ulusal Enstitüsü (NIIA) modelini tanıttı.

İsrail heyetinin sunumunda vurguladığı "İşbirlikçi Egemenlik" (Collaborative Sovereignty) kavramı, ittifakın ruhunu özetler nitelikteydi: Yapay zekâ çağında hiçbir ülkenin tek başına tam teknolojik egemenlik kuramayacağı gerçeğinden hareketle İsrail, savunma ve siber güvenlik tecrübesini müttefik ağına sunarak ittifak içinde vazgeçilmezliğini pekiştirmeyi, içine düştüğü izolasyonu kırmayı hedefliyor.

Analiz ve Yorum: Türkiye Bu Denklemin Neresinde?

Pax Silica girişimi, 2026 Haziran ayındaki genişleme dalgası ve Avrupa Birliği’nin de dahil olmasıyla büyüyen jeopolitik bir kulübe dönüştü.

Pax Silica’nın bölgeler itibariyle 26 katılımcısı aşağıdaki gibidir.

Bölge

Ülkeler

Kuzey Amerika

ABD

Avrupa

Birleşik Krallık, İsveç, Finlandiya, Norveç, Almanya, Hollanda, Yunanistan, İtalya

Asya-Pasifik

Japonya, Güney Kore, Singapur, Avustralya, Hindistan, Filipinler

Orta Doğu

İsrail, Katar, BAE

Orta Asya

Kazakistan

Güney Amerika

Arjantin, Şili, Paraguay

Orta Amerika

Kosta Rika, El Salvador, Panama

Uluslarüstü kuruluş

Avrupa Birliği

 

Ancak yayınlanan bu 26'lı listede Türkiye yer almadı. Eskişehir-Beylikova gibi kritik nadir toprak elementi rezervleriyle güçlü bir karta sahip olmasına rağmen Türkiye'nin bu yeni teknoloji blokunun dışında kalması dikkat çekmektedir.

Küresel tedarik zincirlerinin Pax Silica anlaşması ile "güvenilir müttefikler" (friendshoring) ekseninde yeniden çizilmeye çalışıldığı bir dönemde Ankara’nın dışarıda kalmayı tercih etmesi, ortaya çıkan çok kutuplu dünyada bir kutup başı olarak hareket eden Türkiye’nin Soğuk Savaş benzeri ikili bir yapıya hapsolmak istemediğini ve stratejik özerkliğini korumayı tercih ettiğini göstermektedir.

Tüm hakları SDE'ye aittir.
Yazılım & Tasarım OMEDYA