Telefonda Putin'le Görüşen Norveç ve Finlandiya Liderleri Savaşı Bitirme Çağrısı Yaptılar

Finlandiya Cumhurbaşkanı Alexander Stubb ve Norveç Başbakanı Jonas Gahr Store, salı günü Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile telefonda görüşerek Ukrayna’daki savaşın sona erdirilmesi çağrısında bulundu. Görüşme, Batı Avrupalı liderlerin Kremlin ile doğrudan temastan kaçınma yönündeki uzun süredir devam eden tutumundan ayrılan bir adım oldu.

Girişimin, ABD Başkanı Donald Trump’ın Rusya’ya yönelik yaklaşımının değişmesi ve Washington ile Kiev arasındaki ilişkilerin son 18 ayın en düşük seviyesine gerilemesi üzerine Avrupa’nın diplomatik süreçteki etkisini artırma çabası kapsamında gerçekleştiği değerlendirildi.

Norveç Başbakanı Store, Stubb ile birlikte Putin ve ardından Ukrayna Cumhurbaşkanı Volodimir Zelenskiy ile görüştüklerini belirtti. Putin’le yapılan görüşmenin yaklaşık 90 dakika sürdüğünü aktaran liderler, ortak açıklamalarında girişimi gelecek ay Abu Dabi’de Rusya, Ukrayna ve ABD yetkilileri arasında yapılması planlanan barış görüşmeleriyle ilişkilendirdi. Söz konusu toplantının şubat ayından bu yana üç ülkenin yetkililerini ilk kez bir araya getirmesi bekleniyor.

Rusya’nın Şubat 2022’de başlattığı işgalin ardından devam eden savaşta Moskova ile Kiev’in çatışmayı sona erdirme koşulları arasındaki farklılıklar sürüyor. Bu yıl her iki tarafın da uzun menzilli hava saldırılarını artırmasına rağmen cephe hatlarında büyük çaplı bir değişim yaşanmadı.

Stubb, görüşmeye ilişkin değerlendirmesinde "(Putin ile) tartışma açık sözlü ve önemliydi. Rusya'ya komşu ülkeleriz. Bu savaşın sonucu bizim ve daha geniş Avrupa güvenliğimiz üzerinde doğrudan bir etkiye sahip olacaktır. Savaşı sona erdirmek doğrudan tartışmalar gerektiriyor" ifadelerini kullandı.

Store ise görüşmede "yatıştırmanın önemini vurguladığını" belirtti. Her iki lider de Ukrayna’ya güçlü desteklerini yineledi.

Stubb, Finlandiyalı gazetecilere yaptığı açıklamada, girişim öncesinde Batılı müttefiklere danışıldığını ve Ukrayna’nın yeni bir iletişim kanalının açılmasını istediğini söyledi. Avrupa’nın Rusya ile yürütülen barış girişimlerini yalnızca uzaktan izleyen bir konumda kalmaması gerektiğini belirten Stubb, kıtanın artık Rusya’ya "sessiz muamele" uygulanan bir süreci seyredemeyeceğini ifade etti.

Kremlin’den uzlaşma sinyali gelmedi

Kremlin’in görüşmeye ilişkin açıklaması, Moskova’nın tutumunda bir yumuşama yaşandığına işaret etmedi. Rusya tarafından yapılan açıklamada, Putin’in pozisyonu şu sözlerle aktarıldı:

"Adil ve uzun vadeli bir barışa ulaşmanın ancak Rusya Federasyonu'nun meşru çıkarları tam ve koşulsuz olarak dikkate alınırsa mümkün olduğu vurgulandı."

Açıklamada ayrıca, "Aynı zamanda, düşmanlıkların uzamasına katkıda bulunan AB ve NATO ülkelerinin çatışmacı politikalarına dikkat çekildi." ifadelerine yer verildi.

Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov da Stubb ve Store’nin girişimini eleştirerek görüşmenin Ukrayna’daki çatışmaya ilişkin yeni bir unsur ortaya koymadığını savundu. Lavrov, sürecin bir bilgi savaşı boyutuna taşınabileceğini öne sürerken Avrupa ülkelerinin müzakerelerde kendilerine rol edinmeye çalıştığını ileri sürdü.

Batı Avrupalı liderler, Putin’i diplomatik açıdan yalnızlaştırmak amacıyla uzun süredir doğrudan görüşmelerden uzak duruyordu. Ancak Trump yönetiminin yürüttüğü barış girişimlerinde Avrupa’nın geri planda kalması, birçok başkentte rahatsızlığa yol açtı. Trump’ın Ukrayna’nın aleyhine olacak şekilde Putin’e yakın bir tutum sergileyebileceğine ilişkin kaygılar da bu yaklaşımı güçlendirdi.

Bu endişeler, Rusya’nın ABD’ye dizel yakıt tedarik etmeyi kabul etmesi ve Washington’ın Moskova’ya yönelik yaptırımları hafifletmesiyle daha da arttı. Ukrayna yönetimi ise ABD’nin istihbarat paylaşımında ve ordusunun kullandığı uydu internet hizmetlerinde yaşanan kesintilerden şikâyetçi oldu.

Avusturyalı siyasi analist Gerhard Mangott, Avrupa hükümetlerinin savaşı sona erdirecek bir çözüm bulma konusunda "kendilerini çıkmaza sürüklediklerini" belirterek, salı günkü görüşmenin Rusya ile yeni bir diyalog kanalı oluşturma girişimi olduğunu söyledi.

Mangott, Kremlin danışmanı Yuri Uşakov’un pazar günü Avrupa’nın da tartışmaların bir parçası olması gerektiğine ilişkin açıklamasına dikkat çekti. Rusya’nın daha önce Avrupalıların Ukrayna’daki savaşın çözümünde yer alması fikrini sürekli reddettiğini hatırlatan Mangott, "Moskova'nın daha önce Ukrayna'daki savaşın Avrupalılarla çözülmesini tartışma fikrini sürekli olarak reddettiği göz önüne alındığında, bunu Rusya'nın tutumunda bir değişiklik olarak yorumluyorum" dedi.

Avrupa liderleri arasında görüş ayrılığı

Ukrayna Dışişleri Bakanı Andrii Sybiha, görüşmenin Kiev ile koordinasyon içinde gerçekleştirildiğini belirterek girişimi destekledi. Sybiha, "Diplomatik çabalarımız ve barış sürecimiz için bu kadar aktif desteği memnuniyetle karşılıyoruz" dedi.

Sybiha ayrıca, Rusya’nın işgali altındaki Oleşki kasabası çevresinde uygulanan yerel ateşkesin "barış sürecindeki diğer adımların önünü açabileceğini" umduğunu dile getirdi.

Buna karşılık Danimarka Başbakanı Mette Frederiksen, Moskova’nın gerçekten barış istediğini gösteren herhangi bir işaret görmediğini söyledi. Frederiksen, "Bence Avrupa tek başına gitmek yerine bir arada kalmalı." ifadelerini kullandı.

İsveç Başbakanı Ulf Kristersson ise Avrupalı liderlerin görüşme hakkında önceden bilgilendirilmediğini belirtti. Kristersson, İsveç’in DN gazetesine yaptığı açıklamada, "Benim izlenimim, Putin'in kendisi dışında herkesin barış istediğidir. Bu tür bir konuşma için oldukça düşük beklentilerim var." dedi.

Polonya Başbakanı Donald Tusk da Stubb ve Store’ye bu tür temaslarda son derece dikkatli olunması gerektiğini söylediğini aktardı.

Finlandiya ve Norveç liderleri ise Avrupa Birliği adına değil, kendi ülkelerinin temsilcileri olarak hareket ettiklerini vurguladı. İki lider, girişim öncesinde ortaklarıyla kapsamlı istişarelerde bulunduklarını belirtti.

Moskova, Avrupa hükümetlerini Ukrayna’ya silah sağlayarak ve doğrudan görüşmeleri reddederek savaşı uzatmakla suçlamayı sürdürüyor.

Donbas konusunda uzlaşmazlık sürüyor

Kremlin’e yakın bir kaynak, Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron’un Putin ile doğrudan görüşen son Avrupa Birliği lideri olduğunu belirtti. Kaynağa göre, yaz aylarında gerçekleştirilen ve kamuoyuna açıklanmayan telefon görüşmesi herhangi bir sonuç vermedi.

Aynı kaynak, Putin’in Stubb ve Store ile yaptığı görüşmede Avrupa’nın sürece katılımını olumlu karşıladığını ve savaşın "sahadaki gerçekleri dikkate alarak" sona erdirilmesi gerektiğini söylediğini aktardı.

Bu ifadenin anlamına ilişkin değerlendirmede bulunan kaynak, Moskova’nın Ukrayna’nın tamamını Donbas bölgesinden çıkarmaya yönelik hedefi konusunda taviz vermeyeceğini ileri sürdü. Kaynağa göre Avrupalı liderler ise görüşmede adil bir barışın sağlanması gerektiğini vurguladı.

Finlandiya ve Norveç’in girişimi, Avrupa’nın Ukrayna’daki savaşın sona erdirilmesine yönelik diplomatik süreçte daha etkin bir rol üstlenme arayışını ortaya koyarken, Moskova’nın temel taleplerinde değişiklik olduğuna dair henüz somut bir işaret bulunmuyor.

Kaynak: Reuters