Asia Times'da yayımlanan ve Bertil Lintner tarafından kaleme alınan “Kuşak ve Yol, Çin'in Güneydoğu Asya'daki askeri varlığının yolunu açıyor” başlıklı makalede Çin'in Kuşak ve Yol Girişimi (Belt and Road Initiative - BRI) kapsamındaki ekonomik yatırımlarının, Güneydoğu Asya ülkelerinde nasıl sessiz bir askeri varlığa ve stratejik üslere dönüştüğünü inceliyor.
Makaleye göre Çin, Kuşak ve Yol Girişimi’ni (BRI) yalnızca ekonomik bağlantılar kurmak için değil, Güneydoğu Asya’da siyasi nüfuz ve askerî erişim kazanmak için de kullanıyor. Bertil Lintner’a göre altyapı yatırımları, limanlar, demiryolları, enerji projeleri ve ekonomik bağımlılık, Pekin’in bölgede askerî varlık oluşturmasını kolaylaştırıyor.
Yazar bu stratejiyi üç ülke üzerinden inceliyor: Laos, Kamboçya ve Myanmar.
Makalede öne çıkan temel noktalar şunlardır:
Altyapı kisvesi altında askeri genişleme: Çin, Güneydoğu Asya ülkelerinde kritik altyapı projelerini finanse ederken, ev sahibi hükümetler resmi olarak herhangi bir askeri ortaklık veya karşılıklı ödün (quid pro quo) olmadığını savunuyor; ancak süreç genellikle askeri bir varlıkla sonuçlanan tanıdık bir kalibrede ilerliyor.
Stratejik tesisler ve pistler: Bölgedeki yarım kalmış veya inşa edilen pistler ile tesislerin (örneğin Laos veya Kamboçya gibi hatlardaki projeler), gelecekte daha büyük askeri uçaklara, sinyal istihbaratına ve elektronik gözetim uçaklarına ev sahipliği yapabilecek şekilde tasarlandığına dikkat çekiliyor. Bu durum, Pekin'in bölgedeki stratejik ve askeri erişim alanını (özellikle Güneydoğu Asya'ya doğru) belirgin biçimde genişletiyor.
Bölgesel dinamikler ve direnç: Güneydoğu Asya ülkeleri ile Çin arasındaki ilişkiler; ekonomik iş birliği, stratejik bağımlılık korkusu, rekabet ve Çin'in altyapı ve askeri nüfuzuna karşı gösterilen sessiz direnişin karmaşık bir karışımını barındırıyor.
Makalede ele alınan ülkeler ve ülkelere özel durumlar şu şekildedir:
1. Laos
- Borç ve Bağımlılık: 6 milyar dolarlık Çin bağlantılı yüksek hız treni projeleri ve diğer altyapı borçları, Laos'u Pekin'in ekonomik ve siyasi yörüngesine soktu.
- Askeri Varlık: Başkent Vientiane'nin kuzeyindeki Ban Keun bölgesinde (eski ABD üssü "Lima Site 44") Eylül 2026 sonunda resmen faaliyete geçen Çin-Laos Ortak Destek ve Eğitim Merkezi ve havacılık akademisi açıldı. Uydudan çekilen fotoğraflarda pistte Çin yapımı hafif taarruz uçakları görüldü.
- Stratejik Sonuç: Analistler, pistin gelecekte daha büyük askeri uçaklara, sinyal istihbaratına ve elektronik gözetim uçaklarına ev sahipliği yapacak şekilde genişletilebileceğini ve bunun Çin'in bölgedeki ilk tam teşekküllü askeri üssü anlamına gelebileceğini belirtiyor.
2. Kamboçya
- Kuşak ve Yol Modeli: Çin'in en büyük yatırımcısı ve en yakın siyasi ortağı olan Kamboçya, limanlar, yollar ve özel ekonomik bölgeler için aldığı BRI finansmanıyla Pekin'e bağımlı hale geldi.
- Ream Deniz Üssü: Kamboçya anayasası yabancı askeri üslere izin vermese de, Çin'in finansmanıyla yenilenen ve 2025'te açılan Ream Deniz Üssü'nde Çin savaş gemileri uzun süreler demirlemektedir.
- Stratejik Sonuç: Laos'taki modele benzer şekilde, buradaki "ortak eğitim merkezi" kisvesi altında Çin donanmasının kalıcı bir askeri dayanak noktası elde ettiği ve Kamboçya'nın dış dengelemelerinin (örneğin ABD savaş gemilerinin sınırlı ziyareti) Batı'nın eleştirilerini hafifletmekten öteye geçmediği ifade ediliyor.
3. Myanmar
- Hint Okyanusu'na Erişim Kapısı: Çin-Myanmar Ekonomik Koridoru (CMEC) kapsamında Bengal Körfezi'ndeki Kyaukphyu derin deniz limanı ile otoyol ve demiryolu projeleri, Çin'e Malakka Boğazı dar boğazını baypas ederek Hint Okyanusu'na doğrudan ve güvenli bir çıkış sağlıyor.
- Askeri Varlık ve Güvenlik Yasası: Myanmar askeri cuntasının anayasası doğrudan yabancı asker bulundurulmasını yasaklarken, Çin bu engeli 2025'te yürürlüğe giren Özel Güvenlik Hizmetleri Yasası ile aştı. Bu yasa sayesinde Çin devletine ve ordusuna (PLA) yakın özel güvenlik şirketleri, Bengal Körfezi'nden Yunnan'a uzanan petrol ve gaz boru hatları ile maden sahalarını korumak üzere silahlı personel konuşlandırma hakkı kazandı. Bu durum, yarı resmi ve fiili bir askeri varlık yaratmaktadır.
Kaynak: Asia Times
