İran’da protestolar giderek şiddetlenirken, başkent Tahran’da başlayan gösteriler kısa sürede ülkenin 31 eyaletinin tamamına yayıldı. Son protestolar, riyalin sert değer kaybına karşı Tahran’daki esnafın tepkisiyle başladı ve zamanla hükümet karşıtı geniş çaplı eylemlere dönüştü.
Gösteriler, 2022–2023’te gözaltında hayatını kaybeden Mahsa Amini’nin ölümü sonrası patlak veren kitlesel eylemler kadar büyük bir ölçeğe ulaşmasa da, hızla büyüyen toplumsal bir tepkiye dönüştü.
Protestolarda en az 45 kişinin hayatını kaybettiği, 2 bin 200 kişinin gözaltına alındığı bildirildi. ABD merkezli İnsan Hakları Aktivistleri Haber Ajansı ise protestolarla bağlantılı şiddet olaylarında en az 39 kişinin öldüğünü, 2 bin 260’tan fazla kişinin gözaltına alındığını duyurdu.
Perşembe günü ülke genelinde internet kesintisi uygulanmaya başlandı. İnternet izleme grubu NetBlocks, kesintinin cuma gününe de sarktığını belirterek,
“Canlı ölçümler, İran'ın şu anda ülke çapında internet kesintisi yaşadığını gösteriyor. Bu olay, ülke genelindeki protestoları hedef alan bir dizi dijital sansür önleminin ardından geldi ve kritik bir anda halkın iletişim hakkını engelliyor.” açıklamasını yaptı.
İnternet kesintilerine rağmen devlet televizyonunun protestoları canlı yayınlaması dikkat çekti. Gösteriler sırasında mollaların da eylemcilerle birlikte hareket etmesi, rejime yönelik bir başkaldırı olarak yorumlandı.
İran dini lideri Ali Hamaney, protestolara ilişkin ilk kez devlet kanalında açıklama yaptı. Hamaney, İranlıları birliklerini korumaya çağırarak ülkede “kamu mallarına zarar vererek ABD Başkanı Trump'ı memnun etmek isteyen bazı isyancılar olduğunu” söyledi.
Hamaney, “Trump, kendi ülkesindeki sorunlara odaklanmalı. İslam Cumhuriyeti, yabancılar için hareket eden paralı unsurlara tolerans göstermeyecektir.” ifadelerini kullandı.
ABD Başkanı Donald Trump ise internet kesintisinin sürdüğü süreçte, “Durumları çok kötü. Eğer insanları öldürmeye başlarlarsa, onlara çok sert bir şekilde karşılık vereceğiz.” diyerek tehditte bulundu.
Türk Hava Yolları İran’a uçuşları iptal etti
Protestolar nedeniyle Türkiye-İran arasındaki uçuşlar da durduruldu. Türk Hava Yolları (THY), 9–10 Ocak’ta Tahran, Tebriz ve Meşhed’e yapılması planlanan 17 uçuşunu iptal etti. AJet, aynı tarihlerde Tahran’a yapılacak 6 seferi iptal ederken, Pegasus da 9 Ocak tarihli İran uçuşlarını iptal ettiğini açıkladı.
Protestoların büyümesi, İran’daki sivil hükümet ve dini lider Ayetullah Ali Hamaney üzerindeki baskıyı artırırken, gösterilerin büyük ölçüde liderlikten yoksun olduğu belirtiliyor.
