Irak’ta hükümet kurma sürecinin bir kez daha tıkanması üzerine gözler geleneksel siyasi figürlere çevrilirken, süreç bu kez beklenmedik bir isim etrafında şekillendi. Şii siyasi blokların oluşturduğu Koordinasyon Çerçevesi, sürpriz bir kararla Ali el-Zeydi üzerinde uzlaştı.
Bağdat kulislerine yansıyan bilgilere göre, Koordinasyon Çerçevesi içinde yapılan kapalı toplantılarda eski Başbakan Nuri el-Maliki’nin ismi güçlü şekilde gündemdeydi. Ancak görüşmelere yakın kaynaklar, “uluslararası kabul” meselesinin tartışmaların seyrini değiştirdiğini aktardı. Aynı kaynaklara göre bazı isimler açık şekilde, “Bu isimle gidersek hükümet kurulur ama sürdürülemez” uyarısında bulundu. Bu aşamadan sonra tartışmalar, belirli bir isimden ziyade “kriz çıkarmayacak aday” arayışına yöneldi.
Bu süreçte öne çıkan Ali el-Zeydi’nin Irak kamuoyunda güçlü bir siyasi geçmişten çok ekonomi ve finans dünyasıyla bilindiği, bankacılık alanındaki görevleri ve iş dünyası bağlantıları nedeniyle Arap medyasında “teknokrat” olarak tanımlandığı belirtiliyor. Zeydi’nin, taraflar için tehdit oluşturmayan ve üzerinde uzlaşılabilecek bir profil sunması, tercih edilmesinde belirleyici oldu.
Koordinasyon Çerçevesi’nin yapısının da bu tercihte etkili olduğu değerlendiriliyor. Eski başbakanlar, milis bağlantılı gruplar ve farklı Şii siyasi hareketlerden oluşan bu blokta güçlü bir lider üzerinde uzlaşmanın zor olması, daha “nötr” bir ismi öne çıkardı. Böylece Zeydi’nin adaylığı, bir gücün yükselişinden çok farklı güçlerin birbirini dengelemesi sonucu ortaya çıkan bir formül olarak yorumlandı.
Sürecin yönünü değiştiren en kritik gelişmelerden biri ise Nuri el-Maliki’nin yeniden aday olma ihtimali oldu. 2006-2014 yılları arasında başbakanlık yapan Maliki’nin güçlü bir siyasi tabana sahip olmasına rağmen tartışmalı bir figür olduğu biliniyor.
Bu noktada ABD’nin tavrı belirleyici oldu. ABD Başkanı Donald Trump’ın sürece ilişkin sözleri dikkat çekti:
"Delice politikaları ve ideolojileri nedeniyle, eğer (Nuri el-Maliki) seçilirse ABD artık Irak'a yardım etmeyecek ve biz orada olmazsak Irak'ın başarı, refah veya özgürlük için hiçbir şansı olmayacak. Irak'ı yeniden harika (bir ülke) yapın."
Washington’un Maliki’ye karşı mesafesinin bu süreçte açık bir “veto” etkisi yarattığı ve Irak kulislerine göre ABD’nin, Maliki’nin başbakanlığı halinde siyasi ve ekonomik baskı araçlarını kullanabileceğini hissettirdiği ifade ediliyor. Bu gelişme dengeleri değiştirirken, daha “kabul edilebilir” bir aday arayışı hız kazandı ve Zeydi ismi öne çıktı.
Irak’ta başbakanlık sürecinin yalnızca iç dengelerle değil, İran ve ABD gibi dış aktörlerin etkisiyle şekillendiği bir kez daha ortaya çıktı. Son dönemde İran ile ABD arasında yaşanan savaş ve bölgesel gerilimler de Bağdat üzerindeki baskıyı artırdı.
Irak yönetiminin bu süreçte bir yanda İran’a yakın grupların sahadaki etkisi, diğer yanda ABD’nin güvenlik ve istikrar talepleri arasında kaldığı belirtiliyor. Zeydi tercihi ise bu sıkışmışlığın bir sonucu olarak değerlendiriliyor.
İdeolojik bir figür olarak öne çıkmayan Zeydi’nin ne İran’a açık bir yakınlığıyla ne de ABD karşıtı sert bir söylemiyle bilindiği, bu durumun onu iki taraf arasında daha düşük gerilimle hareket edebilecek bir aday haline getirdiği ifade ediliyor.
Ancak bu tablo bir yön değişimi olarak yorumlanmıyor. Irak’ta İran etkisinin sürdüğü, Şii siyasi blokların sistemin merkezinde yer almaya devam ettiği ve İran’a yakın aktörlerin belirleyici rolünü koruduğu vurgulanıyor. Buna karşın, ABD’nin baskısının da daha fazla dikkate alındığı ve yeni dönemde daha hassas bir denge kurulmaya çalışıldığı değerlendiriliyor.
Bu çerçevede Irak’ta yeni dönemin, İran etkisinin sona erdiğine değil, ABD baskısıyla daha dikkatli bir denge arayışının öne çıktığı bir sürece işaret ettiği belirtiliyor.
Kaynak: https://www.trthaber.com/haber/gundem/irakta-yeni-denge-ali-el-zeydi-iraki-hangi-yone-tasiyacak-944082.html
Diğer İçerikler
