İngiltere Başbakanı Andy Burnham, ülkesinin Atlantik ötesi köle ticaretindeki rolü nedeniyle resmî özür dilenmesi ihtimaline açık olduklarını, ancak mali tazminat ödemeyi doğru bulmadıklarını söyledi. Burnham, köle ticaretinden etkilenen ülkelerle diyalog kurmak istediklerini belirterek resmî özür çağrılarının bu sürecin önemli bir parçası olacağını ifade etti.
Burnham’ın açıklamaları, gelecek hafta Karayipler’de düzenlenecek İngiliz Milletler Topluluğu (Commonwealth) Liderler Zirvesi öncesinde geldi. Karayip ülkeleri, Kral III. Charles’ın bölge ziyaretinin de devam ettiği süreçte İngiltere’ye köle ticaretindeki rolü nedeniyle özür dilemesi ve tazminat ödemesi çağrısında bulunuyor.
Transatlantik köle ticaretini, Afrikalıların zorla Amerika kıtasına götürüldüğü tarihsel süreç olarak tanımlayan Burnham, bu dönemi “acımasız ve barbarca bir ihlal” olarak nitelendirdi. İngiltere’nin geçmişiyle yüzleşmesi gerektiğini vurguladı.
“Günümüz İngiliz halkı tarihsel yanlışlardan sorumlu tutulamaz”
İngiliz hükümeti bugüne kadar kölelik nedeniyle resmî bir özür dilemedi veya tazminat ödemeyi kabul etmedi. Burnham da mali tazminat konusunda önceki hükümetlerin politikasını sürdürdü.
The Guardian gazetesinde yayımlanan yazısında konuya ilişkin değerlendirmelerde bulunan Burnham, “Günümüz İngiliz halkının, ne kadar korkunç olurlarsa olsunlar, farklı yasaların geçerli olduğu başka bir dönemde meydana gelen ve kendilerinin kişisel olarak hiçbir rol oynamadığı tarihsel haksızlıklardan sorumlu tutulabileceğini düşünmüyorum.” ifadelerini kullandı.
Commonwealth ülkelerinin uzun süredir konuyla ilgili “dürüst bir konuşma” talep ettiğini belirten Burnham, bu kapsamda “yapılandırılmış bir diyalog” başlatmak istediklerini söyledi. Resmî özür taleplerine açık olduğunu vurgulayan Burnham, “İngiliz devleti adına resmî bir özür dilenmesi yönündeki çağrıları dinlemek bu sürecin önemli bir parçasını oluşturacak. Bu tür çağrılara açığım.” dedi.
İngiliz hükümetinden bir kaynak da BBC’ye yaptığı açıklamada, bu yaklaşımın “ahlaki açıdan doğru bir adım” olduğunu belirtti.
Karayip ülkelerinden farklı tepkiler
Downing Street yönetimi, Çin ve Rusya’nın uluslararası alanda nüfuzlarını artırmaya çalıştığı bir dönemde Commonwealth ile ilişkilerin güçlendirilmesini İngiltere’nin çıkarları açısından önemli görüyor. Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in de bu hafta Moskova’da Rusya-Afrika Zirvesi’ne ev sahipliği yapması dikkat çekti.
Tazminat ödenmesi çağrısında bulunan Barbados Başbakanı Mia Mottley, Burnham’ın açıklamasını memnuniyetle karşıladı. Mottley, onarıcı adalet talebini sürdürmekle birlikte sürece iyi niyetle katılacağını ifade etti.
The Repair Campaign’in kurucusu Denis O’Brien ise Burnham’ın açıklamasını yetersiz ve hayal kırıklığı yaratıcı buldu. O’Brien, “İngiliz hükümeti belirsizlik yaratmayı bırakmalı ve derhâl tam kapsamlı, resmî bir özür dilemelidir. Bu, onarıcı adalete yönelik önemli ve sembolik bir ilk adım olacaktır.” değerlendirmesinde bulundu.
İngiltere’nin kölelik geçmişi ve tazminat tartışması
16. yüzyıldan itibaren İngiliz yönetimi ve monarşi, yüzyıllar boyunca devam eden transatlantik köle ticaretinin önemli aktörleri arasında yer aldı. İngiltere, 1833 yılında Parlamento’da kabul edilen yasayla köleliği kaldırdı.
Ancak aynı yasa kapsamında kölelerini kaybeden İngiliz plantasyon sahiplerine tazminat ödendi. Bu ödemeleri karşılamak amacıyla İngiliz hükümetinin üstlendiği borcun geri ödemesi ise ancak 2015 yılında tamamlandı.
