Carnegie Rusya Avrasya Merkezi Kıdemli Uzmanı Zaur Shiriyev'in Financial Times'ta yayımlanan değerlendirmesine göre; Çin, Rusya ve Avrupa arasında sıkışmış gibi görünen Azerbaycan, Kazakistan ve Özbekistan, küresel siyasette tam anlamıyla "mini-orta ölçekli güç" tanımına uyuyor. Bu devletler uluslararası gündemi tek başlarına dikte edemeseler de kritik alanlardaki etkileri sayesinde küresel aktörlerin kendilerini bypass etmesini neredeyse imkansız kılıyor.
Analizde bu üç ülkenin coğrafyayı adeta siyasi bir sermayeye dönüştürdükleri vurgulanıyor. Bölgenin en kalabalık nüfusuna sahip ülkesi olan Özbekistan, merkezi coğrafi konumu ve bölgesel ticaretteki ağırlığıyla Taşkent'i Orta Asya'yı ilgilendiren kararlarda kilit bir aktör haline getiriyor. Geniş topraklarına devasa petrol ve uranyum kaynaklarını ekleyen Kazakistan ise Doğu-Batı ulaştırma ağlarındaki kritik konumuyla nüfusunun ve ekonomisinin çok ötesinde bir jeopolitik kaldıraç elde ediyor. Azerbaycan ise Orta Koridor'un ve Hazar geçişli enerji hatlarının tam merkezinde yer alarak Avrasya'nın en stratejik bağlantı noktalarından birini temsil ediyor.
Orta Koridor ve "Yeşil Enerji" Hattı Coğrafyaya Değer Katıyor
Küresel krizler ve yaptırımlar nedeniyle Rusya üzerinden transit geçişlere alternatif arayan devletler ve şirketler için bu üç ülkenin iş birliği hayati önem taşıyor. Çin'den başlayarak Orta Asya, Hazar Denizi, Güney Kafkasya ve Türkiye üzerinden Avrupa'ya uzanan Orta Koridor, Doğu ile Batı arasında giderek daha popüler bir ticaret rotasına dönüşüyor.
Bunun yanı sıra Kazakistan, Özbekistan ve Azerbaycan ortak bir hamleyle, Orta Asya'da üretilen yenilenebilir elektriği Hazar Denizi ve Karadeniz altından geçecek kablolarla Avrupa'ya taşımayı hedefleyen Hazar Yeşil Enerji Koridoru projesini inşa ediyor. Bu stratejik adım, bölgenin sınırlarının ötesindeki küresel güçler için taşıdığı değeri bir kat daha artırıyor.
Çok Vektörlü Dış Politika ve Jeopolitik Denge
Financial Times'ın vurguladığı bir diğer kritik nokta ise bu ülkelerin yürüttüğü çok yönlü (çok vektörlü) dış politika. Bölge siyasetinin sadece bir "Rusya-Çin-Batı" çatışmasından ibaret görülmesinin yanlış olduğu kaydedilen analizde; Özbekistan, Kazakistan ve Azerbaycan'ın tek bir güce bağımlı kalmanın getireceği risklerden kaçındığı ifade ediliyor.
Moskova ve Pekin ile güçlü bağlarını koruyan bu devletler; eş zamanlı olarak Türkiye, Avrupa Birliği ve ABD ile ilişkilerini geliştirerek manevra alanlarını genişletiyor. Tıpkı diplomatik ve arabuluculuk yeteneklerine dayanan Katar ve Umman gibi, bu ülkeler de uluslararası sistemdeki parçalanmışlığı bir avantaja çeviriyor.
Analize göre bu devletlerin gücü ellerinde bulundurdukları askeri veya ekonomik potansiyelden ziyade, büyük güçlerin ihtiyaç duyduğu şeyleri (bir ulaştırma rotası, enerji kaynağı veya diplomatik kanal) sağlayabilme kapasitelerinden geliyor. Yeni uluslararası düzende konumlarını güçlendirmek isteyen büyük güçlerin, bu "mini-orta ölçekli güçlerin" kontrol ettiği koridorlara ve kaynaklara giderek daha fazla bağımlı hale geleceği değerlendiriliyor.
Diğer İçerikler
