Stockholm Uluslararası Barış Araştırmaları Enstitüsü’nün (SIPRI) yayımladığı yeni rapora göre, dünya genelindeki barış operasyonlarında görev yapan personel sayısı son on yılda yaklaşık yarı yarıya azaldı.
SIPRI’nin “2025 Çok Taraflı Barış Operasyonlarında Gelişmeler ve Eğilimler” başlıklı raporunda, 2025 yılı sonunda farklı bölgelerde görev yapan yabancı barış gücü personeli sayısının 78 bin 633’e gerilediği belirtildi. Bu rakamın 2016’ya kıyasla yüzde 49 düşüş anlamına geldiği ve 2000 yılından bu yana kaydedilen en düşük seviye olduğu ifade edildi.
En sert düşüş 2025 yılında yaşandı
Rapora göre geçen yıl dünya genelinde 34 ülke ve bölgede toplam 58 barış operasyonu yürütüldü. Operasyonların önemli bölümü Sahra Altı Afrika, Avrupa ve Ortadoğu’da yoğunlaştı. Toplam personelin yüzde 73’ünün yalnızca beş büyük misyona dağıldığı belirtildi.
SIPRI uzmanları, personel azalmasının temel nedenleri arasında jeopolitik gerilimleri, siyasi anlaşmazlıkları ve barış operasyonlarına ayrılan mali kaynaklardaki ciddi daralmayı gösterdi.
BM operasyonlarında büyük gerileme
Rapora göre Birleşmiş Milletler çatısı altında 2025 yılında 18 operasyon yürütüldü. Bunların 11’i barış gücü operasyonu, yedisi ise özel siyasi misyon olarak faaliyet gösterdi. Operasyonlar Lübnan, Demokratik Kongo Cumhuriyeti, Güney Sudan, Afganistan, Irak, Libya, Somali ve Kosova gibi birçok bölgede konuşlandırıldı.
BM’nin en büyük iki misyonu Orta Afrika Cumhuriyeti’ndeki MINUSCA ile Güney Sudan’daki UNMISS oldu. MINUSCA bünyesinde 15 bin 649, UNMISS bünyesinde ise 12 bin 232 personel görev yaptı.
SIPRI verilerine göre BM operasyonlarındaki toplam personel sayısı yalnızca bir yılda yüzde 18 azalarak 53 bin 7’ye düştü. Enstitü, bunun son on yılın en sert gerilemesi olduğunu vurguladı.
Bütçe krizi operasyonları vurdu
Raporda düşüşün en önemli nedenlerinden birinin BM içindeki bütçe krizi olduğu ifade edildi. SIPRI analistleri, üye devletlerin aidatlarını geç ödemesi veya hiç ödememesi nedeniyle barış operasyonlarında ciddi kesintilere gidildiğini belirtti.
BM verilerine göre 2025 bütçe döneminde barış operasyonlarının bütçe açığı 2 milyar dolara ulaştı. Bu miktarın toplam bütçenin yüzde 35’inden fazlasına denk geldiği kaydedildi.
BM ayrıca özellikle ABD başta olmak üzere bazı ülkelerin katkı paylarını geciktirmesinin operasyonların sürdürülebilirliğini doğrudan etkilediğini açıkladı.
Bölgesel örgütlerin kapasitesi de geriliyor
SIPRI raporuna göre bölgesel örgütlerin yürüttüğü 33 operasyonda görev yapan personel sayısı da yüzde 17 düşerek 22 bin 79’a geriledi.
Afrika Birliği, Avrupa Birliği, NATO, Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı ve Batı Afrika Devletleri Ekonomik Topluluğu gibi kurumların Afrika, Balkanlar ve Ortadoğu’daki operasyonları sürdürdüğü belirtildi.
SIPRI kıdemli araştırmacısı Claudia Pfeifer Cruz, bölgesel örgütlerin de bütçe açıkları ve siyasi uzlaşmazlıklar nedeniyle etkili barış inşası konusunda yetersiz kaldığını söyledi.
Orta ölçekli güçler daha etkili hale geliyor
Raporda, çok taraflı mekanizmaların zayıflamasıyla birlikte Türkiye, Katar, Birleşik Arap Emirlikleri, Suudi Arabistan ve Brezilya gibi orta ölçekli güçlerin daha geniş hareket alanı kazandığı ifade edildi.
SIPRI, bu ülkelerin mevcut çok taraflı mekanizmaların boşluklarını doldurmaya çalıştığını ancak bunu aynı zamanda kendi ulusal çıkarlarını ilerletmek için kullandığını belirtti.
