İranlılar, ülkelerinde devam eden ABD-İsrail savaşının etkileriyle dördüncü hafta boyunca mücadele ediyor. Ülke, gerileyen ekonomi ve tarihinin en uzun internet kesintisiyle karşı karşıya.
Çoğu iş yeri, bu hafta Nevruz tatili nedeniyle kapalı. Ancak İran bu yıl, Haziran’daki 12 günlük İsrail ve ABD savaşı, Ocak’taki kanlı ülke çapında protestolar ve enerji krizine bağlı hava kirliliği nedeniyle birçok beklenmedik kapanma yaşadı.
Pazardaki faaliyetlerin azalması, özellikle Nevruz öncesi dönemde, birçok iş yerinin gelirlerini ciddi şekilde düşürdü. Tahran’daki Kapalıçarşı’da tekstil ve ilgili ürünler satan bir satıcı, “Tatilin son birkaç gününde biraz hareketlilik oldu, ama satışlarımız muhtemelen bu dönemde normalin yaklaşık üçte biri kadardı. Halbuki bu dönem, yılın en yoğun iş yaptığımız zamanıdır” dedi. Satıcı sözlerini şöyle sürdürdü: “Neler olacağını kimse bilmiyor. Tatil sonrası işler açıldığında ne olacağı belirsiz. Son birkaç yılda her şey daha da kötüye gitti.”
İranlıların satın alma gücü yıllardır düşüyor. İyi maaşlı işler ise, yerel yolsuzluk, kötü yönetim ve 2018’den itibaren Donald Trump döneminde başlatılan kapsamlı “azami baskı” yaptırımlarının yıkıcı etkisi nedeniyle nadir bulunuyor.
Savaş öncesinde yıllık enflasyon resmi olarak yaklaşık yüzde 70 civarındaydı, gıda enflasyonu ise yüzde 100’ün üzerine çıkıyordu. Bu durum, düşük gelirli İranlılar için daha büyük sıkıntıların habercisi. Hükûmet, harcamaları kısacağını ve işçiler için asgari ücreti yüzde 60 artıracağını, ayrıca cüzi bir nakit desteği sunacağını açıkladı. Ancak özellikle Haziran’daki 12 günlük savaş sonrası yükselen maliyetler, halk üzerinde yıkıcı oldu.
Batı Tahran’daki küçük bir bakkal, “İçeri giren birçok insan fiyatları iki kez kontrol ediyor ya da hesap yapıyor. Bu günlerde sıra dışı bir manzara değil” dedi.
Savaşın başlamasının ardından bazı aileler, Tahran ve diğer büyük şehirleri terk etti ve henüz geri dönmedi. Birçok kişi birikimlerine dayanıyor ve belirsiz bir gelecekle karşı karşıya.
İnternet kesintisi, ülke genelinde 90 milyondan fazla kişiyi küresel erişimden mahrum bırakarak durumu daha da ağırlaştırıyor. Instagram ve Telegram üzerinden küçük bir takı ve aksesuar satışı yapan genç bir kadın, “Bu sefer internetin ne zaman tekrar bağlanacağına dair bir kelime bile yok. Bu sadece aşağılayıcı değil, aynı zamanda işletmelerin kapanmasına ve enflasyonun artmasına yol açıyor” dedi.
Pek çok özel iş yeri, öldürülen protestoculara destek verdikleri için çevrimiçi sayfalarını kapatmak veya askıya almak zorunda kaldı. Hatta bir ünlü iş insanının, protestolara katıldığı için kafeleri ve gıda markalarının varlıkları haczedildi.
Son olarak Salı günü, yargı bir adam ve çevresindekilerin “teröristler ve ABD-İsrail çocuk öldüren rejimleriyle iş birliği yapan aktif unsurlar” oldukları gerekçesiyle tüm mal varlıklarının haczedildiğini açıkladı. Yerel medya, adamın ülkeyi bir süre önce terk ettikten sonra hükümetin devrilmesi için kampanya yürüten Borzou Arjmand olduğunu bildirdi.
Yetkililer, internet kesintisi sırasında savaş veya devlet kontrolündeki silahlı kontrol noktalarının görüntülerinin ülke dışına gönderilmesini engellemeye devam ediyor.
IRGC’ye bağlı Fars haber ajansı Salı günü, kimliği belirtilmeyen genç bir kadının “itiraflarını” yayınladı; kadının gözleri ve ağzı siyah bir maske ile kapatılmıştı. Kadın, evinin penceresinden bir füze çarpma noktasını kameraya aldığı için tutuklanmıştı.
İranlı yetkililer ayrıca sokaklarda hükümete karşı protesto yapan herkese açık şekilde “düşman” olarak vurulup öldürüleceği konusunda uyarıda bulundu.
ABD’nin bölgedeki üst düzey komutanı Brad Cooper ise, İran halkına hitap ederken, hükümete karşı protestocuların “şimdilik içeride kalmasının” daha iyi olduğunu söyledi. “[Ama] başkan [Donald Trump] belirttiği gibi, bir noktada dışarı çıkabilmeniz için net bir sinyal olacak” dedi.
Kaynak: https://www.aljazeera.com/features/2026/3/25/amid-us-israeli-attacks-people-in-iran-struggle-to-survive-ailing-economy
