Petrodolar düzeni, 1970’lerin jeopolitik çalkantıları sırasında şekillendi ve Amerikan dolarının küresel enerji ticaretinde hâkimiyetini güvence altına almıak üzere tasarlandı. Sistem, Suudi Arabistan başta olmak üzere Körfez ülkelerinin petrol ihracatını dolar üzerinden fiyatlandırması ve fazla gelirlerini Amerikan finans piyasalarına yönlendirmesiyle güçlendi. Bu mekanizma, doların küresel rezerv para birimi olarak önemini artırdı ve enerji ithal eden ülkelerin sürekli dolar talebi oluşturmasını sağladı.
Ancak İran’a yönelik uzun süreli bir çatışma, Körfez’in istikrarlı enerji üretimi, dolar bazlı petrol ticareti ve ABD’nin bölgesel güvenlik mimarisi üzerine inşa edilen üç temel direği tehdit ediyor. Özellikle Hürmüz Boğazı, dünya petrol ticaretinin yaklaşık %20’sinin geçtiği kritik bir nokta olarak, bölgedeki gerginliğin fiyat ve ticaret üzerinde doğrudan etkilerini hissettiriyor.
Bu konuda Middle East Monitor’da yayımlanan makalede, Prof. Dr. Maszlee Malik ve Wan Naim Wan Mansor, bu çatışmanın doğrudan askeri sonuçlarından ziyade, küresel finansal güven ve para sistemleri üzerinde yaratacağı baskının daha belirleyici olacağını vurguladılar. Çünkü küresel finans, öngörülebilirliğe dayanıyor; güvenin sarsılması, sermayenin alternatif istikrar merkezlerine yönelmesine yol açabilir.
Makale ayrıca, küresel enerji talebinin Batı’dan Asya’ya kaymasının ve Çin’in yuan üzerinden petrol vadeli işlemlerini başlatmasının, petrodolar sisteminde yavaş da olsa bir çeşitlendirmeye işaret ettiğini belirtiyor. Bu eğilim, İran’a uygulanan finansal baskıların ve yaptırımların da etkisiyle hızlanabilir ve küresel para düzeninin dolar merkezli tek kutuplu yapısından daha çok kutuplu bir düzene evrilmesini tetikleyebilir.
Yazarlar, ABD dolarının hâkimiyetinin kısa vadede sona ermeyeceğini, Amerikan finans piyasalarının derinliği ve likiditesinin mevcut sistemi desteklemeye devam edeceğini ifade ediyorlar. Ancak, önümüzdeki yıllarda petrodolar düzeninin temellerinin sarsılması, küresel finansın coğrafyasının yavaş ve kalıcı bir şekilde yeniden şekillenmesine yol açabilir.
