Stanford Üniversitesi'nden Yardımcı Doçent Brian Hie liderliğindeki ekip, ChatGPT benzeri büyük dil modellerinin çalışma mantığını biyolojiye uyguladı. Söz konusu çalışmada Evo1 ve Evo2 olarak adlandırılan yapay zeka modelleri; virüs, bakteri, bitki ve insan genetik kodlarıyla eğitilerek kelimeler yerine "yaşamın dilini" tahmin edecek seviyeye getirildi.
Eğitilen modeller, bakteriyofaj (sadece belirli bakterileri enfekte eden virüsler) üretecek şekilde geliştirildi. Yapay zekanın sunduğu en umut verici 302 tasarımı laboratuvarda sentezleyen araştırmacılar, petri kaplarında yapılan deneylerde 16 fajın E. coli bakterisini başarıyla yok ettiğini tespit etti. Bu adım, üretken yapay zekanın ilk kez hücre içinde çoğalabilen ve işlev görebilen tam bir genom tasarlaması açısından bilim dünyasında tarihi bir dönüm noktası olarak değerlendiriliyor.
Tedavi Umudu ve Biyogüvenlik Riskleri
Sentetik biyolojide çığır açan bu gelişme, süper bakterilerle mücadeleden genetik bozuklukların tedavisine kadar geniş bir alanda heyecan yaratsa da biyogüvenlik endişelerini beraberinde getirdi:
Tıbbi Potansiyel: Antibiyotiklere direnç kazanmış enfeksiyonların tedavisinde, genetik hastalıkları düzeltecek enzimlerin geliştirilmesinde ve immünoterapi antikorlarının tasarımında yeni yöntemlerin önünü açacak.
Biyogüvenlik Uyarısı: Johns Hopkins Üniversitesi Sağlık Güvenliği Merkezi uzmanları Dr. Thomas Inglesby ve Dr. Moritz Hanke, teknolojinin yeni hastalıklar oluşturmak amacıyla kötü niyetle kullanılabileceğine dikkat çekerek acil biyoemniyet önlemlerinin alınması gerektiğini vurguladı
Alınan Koruma Tedbirleri: Araştırmacılar, insanları ve karmaşık organizmaları enfekte edebilecek virüsleri yapay zekanın eğitim veri tabanından tamamen çıkardıklarını ve denemeleri yüksek güvenlikli laboratuvar ortamında yürüttüklerini bildirdi.
İspanya Pompeu Fabra Üniversitesi'nden Prof. Marc Güell ile Manchester Biyoteknoloji Enstitüsü'nden Prof. Patrick Cai, çalışmanın fajların ötesine geçtiğini ve yapay zeka destekli genom yazımının başladığını ifade etti. İnsan genomunun 3 milyar baz çiftine kıyasla tasarlanan fajın 5 bin 400 baz çiftinden oluşması, canlı organizmalar üretmek için daha yol olduğunu gösterse de yapay zekanın evrimsel tasarım ilkelerini kavramaya başladığını kanıtlıyor.
Kaynak: TRT Haber
Diğer İçerikler
