Kazakistan Cumhurbaşkanı Tokayev, Enerji Yatırımlarına Hız Vereceklerini Belirtirerek Kamudaki Verimsizlik Konusunda Uyarıda Bulundu

Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev, yıllık ulusa sesleniş konuşmasında ülkenin gelecek yılki önceliklerini açıklarken enerji yatırımlarının hızlandırılması gerektiğini vurguladı. Tokayev, uzun vadeli ulusal uranyum rezervi oluşturulması ve iki nükleer santralin inşasında ilerleme sağlanması için hükümete talimat verdi.

Balkaş ve Moyınkum nükleer santrallerine ilişkin değerlendirmelerde bulunan Tokayev, projelerin gecikmeden hayata geçirilmesi gerektiğini belirterek, “Balkaş Nükleer Santrali’nin inşasına gelecek yıl gibi erken bir tarihte başlamanın mümkün, hatta belki gerekli olduğunu düşünüyorum. Moyınkum Nükleer Santrali’nin inşasına da mümkün olan en kısa sürede başlanması amacıyla kapsamlı bir işbirliği anlaşması imzalanmalı,” dedi.

Elektrik üretim kapasitesinin tüketimin üzerine çıkarılmasının, ekonominin dijitalleşmesi ve yapay zekânın kamusal yaşamın her alanına dahil edilmesi açısından gerekli olduğunu ifade eden Tokayev, nükleer enerjinin bu hedefe ulaşmada önemli seçeneklerden biri olduğunu söyledi.

Enerji sektöründeki verimsizliklere tepki

Tokayev, enerji yönetimindeki verimsizlikler ve sektördeki yolsuzluk düzenekleri nedeniyle hükümeti eleştirdi. Kazakistan’ın kış aylarında yaşanan elektrik açığını kapatmak için komşu ülkelerden yüksek fiyatlarla elektrik satın aldığını, yaz aylarında ise aynı ülkelere çok daha düşük fiyatlarla elektrik sattığını belirtti.

Bu uygulamaya tepki gösteren Tokayev, “Birkaç on yıldır süren, oldukça basit bir ‘ticaret’ bu. Bana bunun enerji sektöründe olağan bir uygulama olduğu söyleniyor,” ifadelerini kullandı.

Tokayev, söz konusu uygulamaların bazı bölgelerde santral inşaatlarının ve mevcut santrallerin faaliyete geçirilmesinin kasıtlı olarak engellenmesine de yol açtığını kaydetti.

Kazakistan lojistik merkezi olmak istiyor

Konuşmasında küresel jeopolitik gelişmelere de değinen Tokayev, mevcut ortamın Soğuk Savaş döneminde dahi görülmemiş ölçüde öngörülemez hale geldiğini söyledi.

Deniz taşımacılığı güzergâhlarındaki kırılganlıkların artmasının kara ulaşım koridorlarının önemini yükselttiğini belirten Tokayev, Kazakistan’ın bu fırsatı değerlendirmesi gerektiğini vurguladı.

Tokayev, “Kazakistan, Avrasya’nın önde gelen lojistik merkezlerinden biri olmak için bu tarihî fırsatı değerlendirmeli,” dedi.

Ağustos ayında yapımına başlanan Aral-Hazar Karayolu’nun Trans-Hazar Uluslararası Taşımacılık Güzergâhı’nı bin kilometre kısaltmasının ve yük teslimat süresini üç güne indirmesinin beklendiğini aktaran Tokayev, Bahtı-Ayagöz demiryolu hattının ise gelecek yıl açılmasının planlandığını bildirdi.

Çin ile üçüncü demiryolu sınır geçişini oluşturacak hattın, yük taşıma kapasitesini 20 milyon ton artırması öngörülüyor.

Tokayev, Kazakistan’ın yalnızca transit ülke olarak kalmaması, uluslararası yük akışını organize eden bir konuma ulaşması gerektiğini belirtti. Bu kapsamda yerli lojistik şirketlerinin geliştirilmesi, dağıtım merkezlerinin kurulması ve ulaştırma sektörünün dijitalleştirilmesi çağrısında bulundu. Hükümete hava taşımacılığı ve karayolu altyapısına odaklanma talimatı verdi.

Kazakistan ekonomisinde büyüme rakamları

Uluslararası Para Fonu’nun tahminlerine göre Kazakistan ekonomisinin gayrisafi yurt içi hasılasının bu yıl 350 milyar euroyu aşması bekleniyor. Bu büyüklükle ülkenin dünyanın 47’nci büyük ekonomisi olması, kişi başına düşen gelirin ise 17 bin euroyu geçmesi öngörülüyor.

Sanayi sektörünün ekonomideki payının yüzde 14’ü aştığını belirten Tokayev, bu büyümeyi ekonomiyi çeşitlendirme çabalarına bağladı.

Küçük ve orta ölçekli işletmelerin gayrisafi yurt içi hasılanın yüzde 40’ını oluşturduğunu kaydeden Tokayev, bu işletmelerin sabit sermaye yatırımlarındaki payının ise yüzde 70’e yaklaştığını söyledi.

Kazakistan’ın altın ve döviz rezervleri ile Ulusal Fon varlıklarının toplamının 110 milyar euroyu geçtiğini belirten Tokayev, söz konusu kaynakların altyapının yenilenmesi ve ülkenin farklı bölgelerindeki yaşam koşullarının iyileştirilmesi için kullanılması gerektiğini ifade etti.

Yurt içi bankaların varlıklarının 130 milyar euroyu aştığını, tasarruf hesaplarındaki birikimlerin ise 94 milyar euroyla rekor seviyeye ulaştığını bildiren Tokayev, bu birikimlerin yaklaşık yüzde 78’inin ulusal para birimi tenge cinsinden tutulduğunu belirtti. Tokayev, bu durumu tengeye verilen değerin artmasının göstergesi olarak değerlendirdi

Gelecek yıl ‘ülke genelinde inşa yılı’ olacak

Tokayev, gelecek yılı “Ülke Genelinde İnşa Yılı” ilan etti. Parlamentoya yollar, havalimanları, hastaneler ve kültür merkezleri başta olmak üzere kamu altyapısının inşasına ve yenilenmesine öncelik verilmesi çağrısında bulundu.

Plan kapsamında ülkenin farklı bölgelerinde yaklaşık 70 sağlık tesisi ile 50 eğitim, spor ve kültür tesisinin inşa edilmesi öngörülüyor. Ulusal Fon’un 2029 yılı sonuna kadar bu ve diğer altyapı projelerine yaklaşık 12,8 milyar euro ayırması bekleniyor. Bu tutarın yaklaşık 3 milyar eurosunun gelecek dört aydaki sosyal projelere ayrıldığı belirtildi.

Ülkenin nüfus yapısına da değinen Tokayev, Kazakistan’da yaklaşık 7 milyon çocuğun bulunduğunu ve bu sayının toplam nüfusun yüzde 34’üne karşılık geldiğini aktardı. Özel eğitim ihtiyacı olan çocukların sayısının ise 237 bini aştığını söyledi.

Tarım sektörünün geçen yıl yaklaşık yüzde 6 büyüdüğünü belirten Tokayev, tarımsal sanayi üretiminin yaklaşık 30 milyar euroya ulaştığını ifade etti.

Tokayev’in yıllık ulusa sesleniş konuşması, Kazakistan Cumhuriyet Günü’nün ardından ve ülkenin bağımsızlığının 35’inci yıl dönümü hazırlıkları sürerken gerçekleştirildi.