Afrika’nın önemli maden üreticilerinden Zambia, ABD ile imzalanması planlanan ve değeri 1 milyar doları (yaklaşık 129 milyar Zambiya şilini) aşan sağlık finansmanı anlaşmasını, ulusal çıkarlarla örtüşmediği gerekçesiyle geri çevirdi. Hükümet yetkilileri, anlaşmanın bazı maddelerinin ülkenin pozisyonuyla uyumlu olmadığını açıkladı.
Beş yıllık dönemi kapsayan anlaşma; HIV, sıtma ile mücadele, salgın hastalıklara hazırlık, anne ve çocuk sağlığı gibi alanlarda 1 milyar dolardan fazla ABD finansmanı öngörüyordu. Taslağa göre Zambiya’nın da aynı dönemde yaklaşık 340 milyon dolar eş finansman sağlaması gerekiyordu. Anlaşmanın Kasım ayında imzalanması planlanmıştı ancak revize edilen metinde yer alan “sorunlu bir bölüm” nedeniyle süreç ertelendi.
Zambiya Sağlık Bakanlığı sözcüsü, söz konusu bölümün “Zambiya hükümetinin çıkarları ve pozisyonuyla uyumlu olmadığını” belirterek ilgili içeriğin yeniden gözden geçirilmesini talep ettiklerini söyledi. İçeriğin detaylarına ilişkin açıklama yapılmadı.
Madencilik İş Birliği İddiaları
Aralık ayında ABD tarafı, Zambiya ile birlikte “madencilik sektöründe iş birliği ve iş ortamı reformları karşılığında önemli bir ABD destek paketi” hedeflendiğini açıklamıştı. Reuters’ın incelediği taslak anlaşmaya göre, tarafların 1 Nisan’a kadar ikili bir “mutabakat” üzerinde anlaşamaması halinde sağlık finansmanının sonlandırılabileceği belirtiliyor. Üç ayrı kaynak, bu mutabakatın madencilik iş birliğiyle bağlantılı olduğunu ifade etti.
Zambiya, Demokratik Kongo Cumhuriyeti’nin ardından Afrika’nın en büyük ikinci bakır üreticisi konumunda. Ülkede ayrıca kobalt, nikel, manganez, grafit, lityum ve nadir toprak elementleri gibi stratejik madenler bulunuyor.
ABD Dışişleri Bakanlığı sözcüsü, devam eden diplomatik müzakerelerin ayrıntılarının açıklanmayacağını belirtirken, Dışişleri Bakanı Marco Rubio’nun “dış yardımın hayır işi değil, ABD’nin ulusal çıkarlarını ilerletmek için tasarlandığını” defalarca dile getirdiğini aktardı.
Zambiya hükümeti ise anlaşmanın “tamamen sağlık odaklı” olduğunu savunarak, mineraller veya doğal kaynaklarla herhangi bir bağlantısı bulunmadığını ifade etti. Yetkililer, yalnızca açık, karşılıklı mutabakata dayalı ve Zambiya’nın ulusal çıkarlarıyla tam uyumlu şartlar altında yapıcı diyaloğa açık olduklarını vurguladı.
Veri Paylaşımı Endişesi
Taslak metinde yer alan ve 10 yıl süreli olması planlanan veri paylaşım maddesi de tartışma yarattı. Sağlık alanında faaliyet gösteren sivil toplum temsilcileri, veri akışının tek yönlü olacağı ve bilgilerin ağırlıklı olarak ABD’nin yararına kullanılacağı yönünde endişelerini dile getirdi.
Zambiya’daki Treatment, Advocacy and Literacy Campaign adlı kuruluşun temsilcisi Owen Mulenga, ABD’den desteğe ihtiyaç duyduklarını ancak süreçte şeffaflık sağlanması gerektiğini belirtti. Küresel HIV savunuculuk örgütü Health GAP’in direktörü Asia Russell ise anlaşmanın, hayat kurtarıcı programların finansmanını azaltabileceği ve madencilik şirketlerinin çıkarlarını önceliklendirebileceği uyarısında bulundu.
Diğer İçerikler
