Adres :
Aşağı Öveçler Çetin Emeç Bul. 1330. Cad. No:12, 06460 Çankaya - Ankara Telefon : +90 312 473 80 41 Faks : +90 312 473 80 46 E-Posta : sde@sde.org.tr
Anasayfa >> Haftanın Değerlendirmeleri >> Uluslararası İlişkiler ve Dış Politika

Haftanın Uluslararası İlişkiler ve Dış Politika Değerlendirmesi (4-10 Şubat 2019)

Bu değerlendirme, son bir hafta içinde Uluslararası İlişkiler ve Dış Politika alanındaki haberlerin değerlendirmesini kapsamaktadır.
SDE Editör
12 Şubat 2019 09:59

Trump ve Kim Jong-Un Vietnam’ın Başkenti Hanoi’de Görüşecek

5 Şubat 2019’da ABD Başkanı Donald Trump, Temsilciler Meclisi Genel Kurul salonunda yaptığı “Birliğin Durumu” konuşmasında, Kuzey Kore lideri Kim Jong-un ile 27-28 Şubat’ta Vietnam’da 2. Zirveyi gerçekleştireceğini beyan etmişti. Ancak iki tarafın henüz anlaşamadığı için hangi şehrinde yapılacağına dair bilgi vermemişti. 9 Şubat’ta, yapılması beklenen ABD-Kuzey Kore görüşmelerinin yerinin de tespit edilmiş olduğunu ve Vietnam’ın başkenti Hanoi’de 27-28 Şubat’ta yapılacağını duyurulmuştur. Kendi twitter hesabından haber veren Başkan Trump, ABD’li diplomatların da hali hazırda Kuzey Koreli mevkidaşlarıyla son derece yapıcı görüşmeler gerçekleştirdiğini de açıklamıştır.

ABD-Kuzey Kore görüşmesinin temel sorunu Kuzey Kore nükleer sorunudur. Kore Savaşı (1950-1953) ateşkes anlaşmasının imzalanması ile sona ermişti. Ancak taraflar arasında barış anlaşması henüz yapılmamıştı. 1990’li yıllarda başında nükleer deneme ve füze deneme programın tespit edilmesi ile birlikte uluslararası anlaşmasına aykırı girişim olduğu için ABD-Kuzey Kore arasında yeni bir gerilim yaşanmaya başlamıştı. ABD’nin talepleri Kuzey Kore nükleer deneme programın durdurduğu halde iki taraf barış anlaşması yapacağını ve ekonomik yardımı yapılacağını önermişti. Kuzey Kore ise önce barış anlaşmasının yapılmasından sonra nükleer çalışmasını durduracağını talep etmişti. Ancak her iki taraf kendi önceliğinden vazgeçmediği için aralarındaki ihtilaf bugüne kadar süre gelmişti. ABD Kuzey Kore’ye yönelik baskılarını arttırdı ve bölgede bir dizi askerî tatbikatları yapmıştı. Kuzey Kore ise nükleer çalışmasını devam etti ve Ekim 2006 yılında ilk nükleer bombasını denemişti. Eylül 2017 yılına kadar altı defa nükleer bomba denemesi yapılmıştır. Durumun ciddiyetini algılayan Çin, ABD, Kuzey Kore, Rusya, Güney Kore ve Japonya Ağustos 2003’te bir araya gelerek soruna çözüm aramaya çalıştı. Çin’in ev sahipliği ile yapılan bu Altılı Görüşme Ekim 2007’ye kadar altı defa yapıldı, fakat beklendiği sonucu almamıştı. ABD tarafı da ekonomik yaptırım ve askerî baskı gibi çeşitli politikaları uygulamasına rağmen Kuzey Kore’yi dizginleyememişti. Trump Hükümeti başlangıçta baskıcı politika izlemiş ve sonra da siyasî diyalog yolu ile çözümlemeye dönüştürmüştü politikasını. Geçen yıl 12 Haziran’da iki lider Singapur’da bir zirve yapmıştı, Kuzey Kore nükleer çalışmasını durduracak ve ABD de sözünü yerine getirecekti. Bunun devamını getirebilmek için iki lider Vietnam’ın başkenti Hanoi’de tekrar bir araya gelerek zirve yapılamasına karar vermişlerdir. Bununla birlikte ABD zirvenin Vietnam’ın orta bölgesinin gelişmiş şehri Da Nang’da yapılmasını, Kuzey Kore ise başkenti Hanoi’de yapılmasını istemiş, neticede Pyongyang’ın dediği olmuştu. Başkan Kim Jong-Un’un özel uçağı lyuşin Il-62 (Ilyushin Il-62/Ил-62) de ancak Hanoi’den daha uzaklara gidemezdi. 

Kuzey Kore’nin kurucusu Kim İl-sung (1912-1994), yani şu andaki lider Kim Jong-Un’un dedesi 1958 ve 1964 yılında Kuzey Vietnam’ı ziyaret etmiş ve Kuzey Vietnam lideri Hồ Chí Minh (1890-1969) ile görüşmüştü. Kim Jong-il’nin (1941-2011) döneminde Kuzey Kore-Vietnam ilişkileri az miktarda silah ticareti dışında diplomasi ilişkileri pek gelişmemişti. 55 yıl sonra ilk Kuzey Kore Vietnam’ı ziyaret edecektir. Kim Jong-Un’un Vietnam ziyareti, ambargoya uğramış Kuzey Kore’nin uluslararasındaki konumunu arttırmaktadır. ABD’nin de yenemediği iki sosyalist ülke bu vesile ile ikili ilişkilerini de bir seviyeye yükseltmiş olacaktır. Ancak Vietnam ekonomik kalkınma modeli Kim Jong-Un için bir seçenek olması şüphelidir, neticede iki ülkenin çok farklı özellikleri vardır.

Vietnam 1985 yılında reform başlatmış ve 1995 yılında ABD ile diplomasi ilişkilerini tesis etmişti. Bu reformla Vietnam ekonomisi bölgedeki en hızlı gelişen ülkeye dönüşmüştü, 2018 yılında ekonomik büyümesi %7 ile gerçekleşmiştir. Ekonomik açısında büyümüş olan Vietnam artık bölgesel etkisinin artmasını istemektedir. Siyasî açıdan baş düşmanı ABD ile ilişkilerini geliştirmekle birlikte arttan üretime pazar aramak için diğer gelişmiş olan ülkelerle de ticaret ve ekonomik ilişkilerini geliştirmektedir. Sahip olduğu bu güçlerle bölgede etkin bir güç olmaya çalışan Vietnam, bu zirveyi düzenlemekle kendisini ayrıcalığını da göstermiş olacaktır. Vietnam’ın sağlam siyasî kontrolü ve güvenlik sisteminin sağlam olması ona bu fırsatı tanımış olabilir. En önemlisi bu zirve ile birlikte daha fazla yatırımın ve turistlerin gelmesi de beklenmektedir.

ABD-Kuzey Kore zirvesinde nasıl bir netice çıkmasını kestirmek kolay değildir. Kuzey Kore bir umut görmeden nükleer programı tamamen kaldırmasını istemez. ABD de Kuzey Kore’nin gerçek ve yapısal bir çabalarını görmeden ambargoyu kaldırması ve söz konusu anlaşmaya varılmasını istemez. Bir orta yol bulunması da söz konusu olabilir. Ancak ABD Kuzey Kore’ye yönelik ambargoyu kaldırabilir mi? ABD bölgedeki kuvvetlerini geri çekecek mi? En önemlisi iki ülke barış anlaşması imzalayarak diplomasi ilişkilerini tesis edebilir mi? Bunlar yapılan zirveden sonra yayımlayan Hanoi Bildirisi’nden anlaşılacaktır.