Adres :
Aşağı Öveçler Çetin Emeç Bul. 1330. Cad. No:12, 06460 Çankaya - Ankara Telefon : +90 312 473 80 41 Faks : +90 312 473 80 46 E-Posta : sde@sde.org.tr
Anasayfa >> Haftanın Değerlendirmeleri >> Uluslararası İlişkiler ve Dış Politika

Haftanın Uluslararası İlişkiler ve Dış Politika Değerlendirmesi (6-12 Ocak 2020)

Bu değerlendirme, son bir hafta içinde Uluslararası İlişkiler ve Dış Politika alanındaki haberlerin değerlendirmesini kapsamaktadır.
SDE Editör
13 Ocak 2020 14:34

İran’da Gösteriler

İran'ın başkenti Tahran'da düşürülen uçakta hayatını kaybedenler için düzenlenen anma hükümet karşıtı gösteriye dönüştü. Göstericiler "Bana fitneci deme, fitnecinin kendisi sensin" sloganları attı. Başkentteki Emir Kebir Üniversitesinin önünde İran'ın düşürdüğü Ukrayna Havayollarına ait yolcu uçağında hayatını kaybedenler için düzenlenen gösteride hükümet karşıtı sloganlar atıldı.

İran’ın başkenti Tahran’ın önemli noktalarından Azadi Meydanı’nda düzenlenen rejim karşıtı gösterilerde, “Düşmanımız burada, yalan yere ABD diyorlar”, “Diktatöre ölüm”, “Bana fitneci deme, fitneci sensin” şeklinde sloganlar atıldı. Güvenlik güçleri ve Devrim Muhafızları, yoğun güvenlik önlemleri aldı ve göstericileri göz yaşartıcı gazla dağıttı. Güvenlik güçleri, göstericilere sert müdahalede bulundu, bazılarını darbetti. Polis ve Devrim Muhafızları'nın sert müdahalesi üzerine slogan atarak yolu kapatan göstericiler, uzun trafik kuyruğunun oluşmasına neden oldu. Azadi Meydanı’na giden yollarda, gösteriler nedeniyle yoğunluk oluştu.

İran’da Düşen Yolcu Uçağı

Avrupa Birliği (AB) Konseyi Başkanı Charles Michel, Tahran'da düşen Ukrayna Havayolları'na ait yolcu uçağına ilişkin "açık ve detaylı" soruşturma yürütülmesi çağrısında bulundu. Twitter hesabından bir mesaj paylaşan Michel, hayatını kaybedenlerin yakınlarının ne olup ne bittiğini bilme hakkına sahip olduğunu kaydetti.Michel, "Ukrayna Devlet Başkanı Vladimir Zelenskiy, İngiltere Başbakanı Boris Johnson ve Kanada Başbakanı Justin Trudeau'nun düşen Ukrayna uçağına ilişkin açık ve detaylı soruşturma çağrılarını destekliyorum." ifadesini kullandı.

Ukrayna'nın başkenti Kiev'e gitmek üzere Tahran İmam Humeyni Uluslararası Havalimanı'ndan kalkan Boeing 737 tipi yolcu uçağı önceki gün İran'ın, ABD'nin Irak'taki Ayn el-Esed Hava Üssü'nü onlarca balistik füzeyle vurmasından saatler sonra düşmüş, uçaktaki 176 kişiden kurtulan olmamıştı.

İranlı yetkililer, uçağın teknik bir arıza nedeniyle düştüğünün sanıldığını açıklamış, Ukraynalı yetkililer de ilk etapta aynı fikirde olduklarını duyurmuştu. Ancak daha sonra Kanada ve ABD, yolcu uçağının İran tarafından füzeyle 'yanlışlıkla' düşürüldüğüne dair istihbarat bilgilerine işaret etti. İran bu iddiayı reddediyor.

Ancak İran Devrim Muhafızları Komutanı Emir Ali Hacızade 11 Ocak’ta yaptığı açıklamada İran'ın insan hatası sonucu yanlışlıkla düşürdüğünü açıkladığı Ukrayna Havayolları'na ait uçakla ilgili 'uçağın cruise füzesi sanıldığı için vurulduğunu' söyledi. Hacızade'nin belirttiğine göre uçak kısa menzilli bir füze tarafından vuruldu.

Ayrıca Ukrayna tarafından da bir açıklama yapıldı.

Ukrayna Devlet Başkanlığı ofisinden yapılan açıklamada, İran Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani'nin Tahran'da 176 kişinin hayatını kaybettiği uçak kazası nedeniyle Zelenskiy'den İran adına özür dilediği belirtildi. Zelenskiy Twitter'dan yaptığı paylaşımda, "Ruhani ile konuştuk. Uçağın düşürüldüğünün kabul edilmesi doğru yolda atılan bir adım. Kazada hayatını kaybedenlerinin kimliklerinin derhal teslim edilmesi ve cenazelerinin Ukrayna'ya teslim edilmesi konusunda ısrar ediyorum. Faillere hesap sorulmalı. Hukuki ve teknik işbirliğini sabırsızlıkla bekliyoruz."

Libya – İtalya

Mısır'ın başkenti Kahire'de Libya gündemiyle toplanan Mısır, Fransa, İtalya, Yunanistan ve Güney Kıbrıs Rum Yönetimi (GKRY) dışişleri bakanları toplantısına ilişkin İtalyan basınında çıkan haberlerde, İtalya Dışişleri Bakanı Luigi Di Maio’nun "çok dengesiz" olarak değerlendirdiği sonuç bildirisine imza atmadığı ifade edildi. 

Bakan Di Maio'nun, mevkidaşlarından Türkiye ve Libya Ulusal Mutabakat Hükümeti Başbakanı Fayiz es-Serrac'a karşı sert tutumlarını yumuşatmalarını istediği de çıkan haberler arasında yer aldı. Di Maio'nun, toplantıda Berlin Süreci’ne vurgu yaparak, bu sürece dengelerin bir tarafa kaymış şekilde gidilmemesi, diyalog ve itidalli olmaları gerektiğini söylediği kaydedildi.

Bu arada, İtalya Dışişleri Bakanlığından toplantıya dair yapılan açıklamada ise "İtalya, her türlü dış müdahaleye karşı. Ateşkes en kısa sürede sağlanmalı ve Berlin konferansı için bir tarih belirlenmelidir." ifadesi kullanıldı. Öte yandan, Luigi Di Maio’nun toplantının ardından düzenlenen ortak basın toplantısına da katılmaması dikkati çekti.

ABD Genelkurmay Başkanlığı – Mektup Karmaşası

Kuveyt Savunma Bakanı, ABD askerlerinin Kuveyt'te bulunan Camp Arifjan üssünden 3 gün içinde çekileceğine dair bir mektup aldıklarını açıkladı. ABD Genelkurmay Başkanlığı mektubun yanlışlıkla yollandığını ve ABD'nin herhangi bir çekilme kararı almadığını ifade etti.

Putin’in Türkiye Ziyareti

Hafta içerisinde Türkiye’yi ziyaret eden Rusya Devlet Başkanı Putin Cumhurbaşkanı Erdoğan ile görüştü. İki liderin açıklamasında Libya'daki sürece ilişkin şu çağrı yapıldı: 

"Mevcut kritik şartlar altında ve ilgili BMGK Kararlarının ortaya koyduğu amaçlar ışığında inisiyatif almaya karar verdik. Bu çerçevede, arabulucular olarak, Libya'daki tüm taraflara çatışmaları 12 Ocak günü saat 00.00 itibarıyla durdurmak, sahada istikrarın sağlanması ve Trablus ile diğer şehirlerde günlük hayatın normalleştirilmesi için gereken önlemlerle desteklenen sürdürülebilir bir ateşkes ilan etmek, Libya halkının acılarına son vermek ve ülkeye barış ve refahı yeniden getirmek için derhal bir müzakere masasının etrafında bir araya gelme çağrısında bulunuyoruz. Libyalıların, istisnasız bütün vatandaşlarının çıkarlarını hesaba katan ulusal çapta bir diyalog çerçevesinde, vatanlarının geleceğine bağımsız bir şekilde karar verebileceklerine dair inancımız tamdır."

Ancak bu çağrı Hafter tarafından reddedildi. Fakat daha sonra ateşkese olumlu yanıt gelirken çatışmalar yine de durmadı. Libya'da Ulusal Mutabakat Hükümeti (UMH) Sözcüsü Muhammed Kanunu, hükümet güçlerinin yürüttüğü Burkan el-Gadab operasyonunun basın merkezinde yayımlanan açıklamasında, Hafter güçlerinin, başkent Trablus'un güneyindeki Salahaddin ve Vadi er-Rabi bölgelerinde ateşkesi defalarca ihlal ettiğini belirtti.

Hindistan’da Anayasa Mahkemesi Kararı

Hindistan Anayasa Mahkemesi hükümetin 5 Ağustos’ta aldığı Keşmir’in özerklik statüsünün kaldırılmasının ardından uygulamaya koyduğu internet erişim yasağı kararını gözden geçirmesini istedi. Bunun için hükümete 7 günlük süre tanıyan Anayasa Mahkemesi internet erişiminin sıradışı bir önlem olarak çok zaruri hallerde kullanılabileceğini ve bunun aksinin ifade özgürlüğü gibi anayasaca garantiye alınmış hakların uygulanmasına zarar verdiğini ifade etmiştir.

Avusturya – Yeni Adalet Bakanı

10 yaşında Bosna savaşından kaçıp Avusturya’ya yerleşmiş olan Yeşiller Partisine mensup Alma Zadic Muhafazakar Parti lideri Başbakan Sebasitan Kurz tarafından yeni Adalet Bakanı olarak atandı. Fakat göçmen kimliği nedeniyle sosyal medyada nefret söylemine maruz kalan Zadic’e ilk destek Başbakan’dan geldi ve kendisinin tüm gücüyle Zadic’in yanında olduğunu ifade etti.  Zadic’in Müslüman olduğu tahmin ediliyor fakat herhangi bir din ile ilişkilendirilmek istemiyor.  

Brexit yasa tasarısı Avam Kamarası'nda kabul edildi

İngiltere Parlamentosu'nun alt kanadı olan Avam Kamarası, ülkenin Avrupa Birliği'nden (AB) üyeliğinden ayrılmasının (Brexit) koşullarını düzenleyen anlaşmayı onayladı. Avam Kamarası'nın 231'e karşı 330 oyla onayladığı anlaşma, önümüzdeki hafta Lordlar Kamarası'nda görüşülecek. Anlaşma Lordlar Kamarası'ndan da geçerse, Kraliçe İkinci Elizabeth'in de onayıyla yasalaşmış olacak. Lordlar Kamarası anlaşma metninde herhangi bir değişiklik yaparsa, anlaşma tekrar oylanmak üzere yeniden Avam Kamarası'na gelecek. İngiltere 31 Ocak'ta AB'den ayrılacak.

Brexit süreci

Boris Johnson liderliğindeki Muhafazakar Parti, 12 Aralık'ta yapılan erken genel seçimde yüzde 43,6 oy alarak 365 milletvekili çıkarmış ve tek başına hükümeti kurmuştu.  İngiltere, Galler, Kuzey İrlanda ve İskoçya'dan oluşan Birleşik Krallık'ta, AB referandumunda yüzde 48'e karşı yüzde 52 ile Brexit kararı alınmıştı. Eski Başbakan Theresa May liderliğindeki azınlık hükümeti, AB ile varılan Brexit anlaşmasını Parlamentodan geçirmeyi başaramamıştı. 29 Mart'ta gerçekleşmesi gereken Brexit önce 31 Ekim'e, ardından da 31 Ocak 2020'ye ertelenmişti. İngiltere'nin 31 Ocak'ta mevcut Brexit anlaşmasıyla AB'den ayrılması halinde, 31 Aralık 2020'ye kadar ülkenin AB kurallarına tabi kalacağı bir geçiş dönemi başlayacak. Johnson hükümeti, bu süre içinde anlaşmaya varılamazsa AB'den anlaşmasız ayrılma niyetinde olduğunu her fırsatta yineliyor.

Fransa’da Tartışmalı Emeklilik Reformu

Fransa Başbakanı Edouard Philippe, ülkede grev ve gösterilere neden olan emeklilik reformunda işçilerin tam emeklilik maaşı alabilmesi için öngörülen 64 yaş uygulamasından geçici olarak vazgeçildiğini açıkladı.

Philippe, emeklilik reformuna ilişkin sendikaların temsilcilerine gönderdiği mektupta, emeklilik sistemine tek bir düzen getirileceğini, çeşitli sektörlere tanınan ayrıcalıkların ve 42 emeklilik türünün kaldırılacağını tekrar vurguladı.

Reformda işçilerin tam emeklilik maaşı alabilmesi için öngörülen 64 yaş uygulamasından geçici olarak vazgeçildiğini ifade eden Philippe, bunun yerine yapılacak uygulamanın, reformun finansmanına ilişkin düzenlenecek konferansta görüşüleceğini belirtti.

Tayvan’da Seçim

Tayvan Merkezi Haber Ajansı'nın (CNA) Merkezi Seçim Komisyonu'nun verilerine dayandırdığı haberine göre, 19 milyondan fazla seçmenin sandık başına gittiği 15. Dönem 'Başkanlık' ve 10. Dönem Milletvekili Seçimlerinde 22 şehirde kurulan 17 bin 226 sandığın tamamı açıldı. Demokrat İlerici Parti (DPP) adayı Tsai Ing-wen, oyların yüzde 57.13’sini alarak ipi göğüsledi. Çin Milliyetçi Partisi (Kuomintang) adayı ve Kaohsiung Belediye Başkanı Han Kuo-yu oyların yüzde 38.61’ini, Önce Halk Partisi (PFP) Genel Başkanı James Soong Chu-yu de yüzde 4.26’ini alarak seçimde umduklarını bulamadı. Tayvan’da bağımsızlık yanlısı tutumuyla bilinen Tsai, kullanılan 19 milyon civarındaki oyun 8 milyon 169 binini alarak ikinci kez seçimi kazanırken 2016 seçimlerine göre oy oranını yüzde 1 artırdı.