Adres :
Aşağı Öveçler Çetin Emeç Bul. 1330. Cad. No:12, 06460 Çankaya - Ankara Telefon : +90 312 473 80 41 Faks : +90 312 473 80 46 E-Posta : sde@sde.org.tr
Anasayfa >> Haftanın Değerlendirmeleri >> Ekonomi ve Finans

Haftanın Ekonomi ve Finans Değerlendirmesi (20-27 Ocak 2020)

Bu değerlendirme, son bir hafta içinde ekonomi ve finans alanındaki haberlerin değerlendirmesini kapsamaktadır.
SDE Editör
27 Ocak 2020 11:50

I.YURTİÇİ EKONOMİ VE FİNANS PİYASALARINDA GELİŞME

1- Hazine ve Maliye Bakanı Berat Albayrak TCMB en az ABD Merkez Bankası (FED) kadar bağımsız olduğunu söyledi.

Albayrak  Davos’ta katıldığı oturumda yöneltilen bir soru üzerine Merkez Bankası’nın (TCMB) tek sorumluluğunun fiyat istikrarı olmadığını, finansal istikrarını da gözetmesi gerektiğini hatırlatarak, “TCMB en az ABD Merkez Bankası (FED) kadar bağımsız” dedi.

Ancak geçen yıl Merkez Bankası Başkanı değiştirilmesi sonrası MB para politikalarının en önemli araçlarından politika faiz oranlarının düşürülmesinde hükümetin oynadığı rol bankanın araç kullanmada bağımsızlığını zedelemiş görünmektedir. Zira daha önceki başkanların yüksek faiz oranlarında ısrar etmesi hükümetin MB yeniden düzenleme ve süresi dolmadan başkan değiştirilmesi uygulamasına neden olmuştur. Ancak zedelenen MB araç bağımsızlığıyla ekonomide düşük faiz uygulamasının ekonomik büyümede olumlu etkisi görülürken enflasyon ve döviz kuru üzerinde geçen süre zarfında olumsuz etkisi görülmemiştir.

2- Haftalık  dolar, altın, borsa ve brent petrol fiyatlarındaki değişme

                        20 Ocak                      26 Ocak

Dolar     :         5,9183                         5,9481

Altın Gr:         294,1                           302,4

Bist 100 :        122,5                           122,1

Petrol    :         65,19                           66,6

 

Haftayı dolar, petrol ve altın değerleri artarak kapatırken borsa çok küçük bir değer kaybıyla kapatmıştır. Dolar 6 TL nin altında tutulmaya çalışılırken, Hafter’in anlaşmayı imzalamayarak Libya’da saldırılara devam etmesi petrol fiyatlarında artışa neden olmuştur. Borsa bu hafta çıkışına ara vererek yatay seyrederek yeni hamleler için dinlemeye çekilmiştir. Yatırımcıya güven veren altın jeopolitik risklerin az yaşandığı bu haftaya rağmen değeri en fazla artan menkul değer olmuştur.                                                      

3- Türkiye İstatistik Kurumu ve Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası işbirliği ile yürütülen tüketici eğilim anketi sonuçları açıklandı.

Hesaplanan mevsim etkilerinden arındırılmış tüketici güven endeksi, Ocak ayında bir önceki aya göre %0,1 oranında arttı; Aralık ayında 58,77 olan endeks, Ocak ayında 58,82 oldu. Gelecek 12 aylık döneme ilişkin hanenin maddi durum beklentisi endeksi Aralık ayında 77,7 iken, Ocak ayında %2,3 oranında artarak 79,5 oldu. Gelecek 12 aylık döneme ilişkin genel ekonomik durum beklentisi endeksi Aralık ayında 76,5 iken, Ocak ayında %1,1 oranında artarak 77,4 oldu.

Gelecek 12 aylık döneme ilişkin işsiz sayısı beklentisi endeksi Aralık ayında 57,1 iken Ocak ayında %0,5 oranında azalarak 56,8 oldu. Gelecek 12 aylık döneme ilişkin tasarruf etme ihtimali endeksi Aralık ayında 23,8 iken, Ocak ayında %9,1 oranında azalarak 21,6 oldu.

Açıklanan tüketici endeksinde ekonominin ve tüketicinin genel durumuna yönelik olumlu hava esmeye devam etse de işsiz sayısının artmasına ve tasarrufa yönelik olumsuz hava devam etmektedir. Ekonominin büyüme trendinde büyük adımlarla yürüyebilmesi için bu iki beklentinin olumluya dönmesi şarttır.

4- Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) tarafından haftalık menkul kıymet istatistikleri yayımlandı.

Buna göre, yurt dışında yerleşik kişiler, 17 Ocak haftasında net 200 milyon dolarlık hisse senedi ve 4,7 milyon dolarlık Şirket Borçlanma Senetleri (ŞBS) aldı, 325,3 milyon dolarlık Devlet İç Borçlanma Senedi sattı.

5- Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), tarafından Haftalık Para ve Banka İstatistikleri yayımlandı. Buna göre, 17 Ocak'ta Merkez Bankası brüt döviz rezervleri, 83 milyon dolar artışla 78 milyar 350 milyon dolara çıktı.

Söz konusu dönemde altın rezervleri, 159 milyon dolar artışla 28 milyar 106 milyon dolara yükseldi. Böylece Merkez Bankası'nın toplam rezervleri, geçen hafta bir önceki haftaya kıyasla 242 milyon dolar artarak 106 milyar 456 milyon dolara çıktı.

6- Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK) tarafından yayımlanan haftalık bültene göre, sektörün kredi hacmi 17 Ocak ile biten haftada 5 milyar 511 milyon lira artış gösterdi. Söz konusu dönemde 2 trilyon 645 milyar 459 milyon liraya çıktı.

Bankacılık sektöründeki toplam mevduat, geçen hafta 24 milyar 885 milyon lira arttı . Söz konusu haftada yüzde 1 yükselen bankacılık sektörü toplam mevduatı, 2 trilyon 573 milyar 739 milyon lira oldu.

7- Bakan Pekcan, "Bakanlığımızca verilen ihracata yönelik devlet destekleri için 2019 tam anlamıyla 'altın yıl' oldu. Destek ödemelerinde Cumhuriyet tarihinin rekorunu kırdık ve 3,2 milyar lira ile bugüne kadarki en yüksek ihracatta devlet desteğine ulaştık" dedi.

Pekcan, destekleri üç olgunluk safhasında tanımladıklarının altın çizerek, bunlardan ilkinin ihracata hazırlık safhası, ikincisinin pazarda tutundurma, üçüncüsünün ise markalaşma ve tasarım aşaması olduğunu belirtti. Bu destekler:yurt dışı fuar katılım desteği, Küresel Tedarik Zinciri, tasarıma ve tasarım ofisleri kurulmasına yönelik destekler, Uluslararası Rekabetçiliğin Geliştirilmesi (Ur-Ge), Turquality, pazara giriş gibi destekler

8- Türkiye İstatistik Kurumu, 2019 aralık ayına ilişkin Yurt Dışı Üretici Fiyat Endeksi (YD-ÜFE) verilerini açıkladı. Buna göre, YD-ÜFE aralıkta bir önceki aya göre yüzde 1,81, bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 8,93 ve on iki aylık ortalamalara göre yüzde 14,19 artış kaydetti.

Sanayinin iki sektörünün bir önceki aya göre değişimlerine bakıldığında, madencilik ve taş ocakçılığı sektöründe yüzde 1,04, imalat sanayi sektöründe yüzde 1,82 yükseliş görüldü. Yıllık değişimlere bakıldığında ise madencilik ve taş ocakçılığında yüzde 13,41, imalatta yüzde 8,83 artış oldu.

9- 2019’un özel bankacılık sektörünün faiz indirimleri açısından bakıldığında çok başarılı bir yıl olmadığını söyleyen Hazine ve Maliye Bakanı Berat Albayrak, “2020 yılı itibarıyla artık özel bankalar koordineli, senkronize bir şekilde bu sistemin bir parçası olmalı, onlar da değişmeli. Ben şunu diyorum. Artık plaza bankacılığı mı piyasa bankacılığı mı? Yani sahaya mı ineceğiz yoksa yüksek katlı binalardan gökyüzünü mü süzeceğiz” dedi.

10 - Eximbank, KOBİ'lere ve ihracatçılara kullandırdığı kredi faiz oranını yüzde 7,95'e indirdi" Türk Eximbank'ın ihracatçılara 2019 yılında 44,1 milyar dolar finansman desteği sağladığına, 2020'de bu desteğin artarak devam edecektir

Merkez Bankası, "Orta vadeli enflasyon beklentilerindeki düşüş eğilimi genele yayılarak sürerken, beklenti dağılımının anket katılımcıları arasında artan bir uzlaşı içermesi orta vadeli enflasyon görünümüne ilişkin belirsizliklerin önemli ölçüde azaldığına işaret etmiştir" değerlendirmesinde bulundu.

11- Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), Temmuz-Eylül 2019 dönemine ilişkin Hanehalkı Yurt İçi Turizm verilerini açıkladı. Buna göre, 2019'un temmuz-eylül dönemini kapsayan üçüncü çeyrekte seyahate;

Toplam seyahat sayısı, 31 milyon 939 bin olarak gerçekleşti.

Toplam kişi sayısı 24 milyon 264 bin kişi

Toplam seyahat harcamaları bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 10,4 artarak 23 milyar 344 milyon 390 bin lira oldu.

Geceleme sayısı  309 milyon 342 bin. Ortalama geceleme sayısı 9,7, seyahat başına yapılan ortalama harcama ise 731 lira oldu.

Seyahate çıkış sebeplerine bakıldığında, yakınları ziyaret amacıyla yapılanlar yüzde 60,5 ile ilk sırada yer aldı. Bunu, yüzde 33,8 ile "gezi, eğlence, tatil ve yüzde 3 ile "sağlık takip etti.

Konaklama türlerine göre, 193 milyon 611 bin geceleme sayısıyla en çok arkadaş ve akraba evinde kaldı. ikinci sırada 71 milyon 611 bin gecelemeyle kendi evi yer alırken, bunu 22 milyon 391 bin geceleme sayısıyla otel izledi.

II. YURTDIŞI EKONOMİ VE FİNANS PİYASALARINDA GELİŞME

1- IMF Dünya Ekonomik Görünüm Raporu açıklandı.

(IMF) Dünya Ekonomik Görünüm raporu güncellemeye giderek Hindistan ve bazı gelişmekte olan ekonomilerde gözlenen beklentilerin üzerindeki yavaşlamadan dolayı 2020 ve 2021 yıllarına ilişkin küresel büyüme tahminlerini, düşürdü. Dünya ekonomisinin 2019 yılında %2,9 oranında büyüdüğünü tahmin eden Kuruluş, 2020 yılı için küresel büyüme tahminini %3,4'ten %3,3'e, 2021 yılı için büyüme öngörüsünü de %3.6’dan %3.4’e çekti.

Öte yandan Kuruluş Avrupa için tahminini yukarı çekti ve büyümenin 2019’daki %1.8 seviyesinden 2020-2021’de %2.5’a yükselmesini beklediklerini belirtti.

IMF, küresel ekonominin 2019’a kıyasla hız kazanmasında merkez bankalarının izlediği genişlemeci para politikalarına da vurgu yaptı.

2- Japonya Ekonomisi baskı altında kalmaya devam edecek

Japonya Merkez Bankası bu hafta gerçekleştirdiği para politikası toplantısında politika faizini değiştirmeyerek -%0,1 düzeyinde tutarken varlık alım programında da bir değişikliğe gitmedi. Makroekonomik beklentilerini revize eden BoJ 2020-2021 dönemine ilişkin büyüme beklentisini hükümetin ekonomiyi desteklemek üzere geçtiğimiz ay açıkladığı 120 milyar USD’lik paketin desteğiyle %0,7’den % 0,9’a çıkardı. Diğer taraftan, BoJ açıkladığı çeyrek dönem raporunda küresel ekonomide yaşanan zayıflığa bağlı olarak Japonya ekonomisinin bir süre daha baskı altında kalacağı değerlendirmesinde bulundu.

3- İngiltere Ekonomisinde işsizlik en düşük seviyede seyrediyor

İngiltere’de aralık ayına ilişkin perakende satışlar %2,6 artarak %0,3 olan beklentinin üzerinde gerçekleşti. Eylül-Kasım dönemine ilişkin istihdam piyasası ise ülkedeki yoğun Brexit ve seçim gündemine karşın gücünü koruyarak 208 bin kişi ile beklentilerin oldukça üzerinde artarken, işsizlik oranı %3,8 ile son 45 yılın en düşüğünde kalmaya devam etti. Öte yandan İngiltere Merkez Bankası’nın son dönemde ekonomik aktiveye ilişkin zayıf veri akışına bağlı olarak 30 Ocak’taki toplantısında politika faizinde indirime gideceği tahmin edilirken, güçlü istihdam verisinin bu beklentiyi bir miktar azalttığı görüldü.

4- ABD Ekonomisinde sanayi Aralıkta geriledi

ABD'de sanayi üretimi Aralık’ta aylık bazda %0,3 ile beklentilerden hızlı geriledi. Aynı dönemde kapasite kullanım oranı da %77,4'ten %77'ye geriledi.

5- Avrupa Merkez Bankası faizleri sabit tuttu

Avrupa Merkez Bankası (ECB), piyasa beklentileri doğrultusunda faiz oranlarında değişikliğe gitmezken, stratejik gözden geçirmenin başladığını duyurdu. Banka, politika faizinin sıfır, mevduat faizinin ise %- 0,50’te sabit bırakıldığı bildirildi. ECB, Euro Alanı’nda enflasyon hedefi olan %2'ye yaklaşana kadar ayda 20 milyar euro değerinde varlık alım ve faizleri düşük seviyede tutma veya indirme taahhüdünü tekrarladı. Öte yandan varlık alımlarının, faiz oranları yükselmeye başladıktan kısa süre sonra sonlandırılacağına da işaret edildi.

Ayrıca ECB, enflasyon hedefine ve araçlarına yönelik "stratejik gözden geçirme" sürecini başlattı. Stratejik değerlendirme; fiyat istikrarının belirleyicileri, para politikası araçları, enflasyon hedefi ve iletişim gibi konuları kapsayacak. 2020 sonuna kadar tamamlanması planlanan stratejik değerlendirmede; finansal istikrar, istihdam ve çevresel sürdürülebilirlik gibi konular da yer alacak. Toplantı sonrası açıklamalarda bulunan ECB Başkanı Lagarde, yeni strateji belirlenene kadar mevcut strateji ve hedeflere bağlı kalınacağını ifade ederken, ekonomiyi destekleyici para politikasının devam etmesi gerektiğini tekrarladı.

6- Davos Zirvesi önemli notlar

Dünya Ekonomik Formu, 1973’ten sonra ikinci kez yeni bir manifesto ilan edecek. İmzalanacak Davos Manifestosunda, diğer kapitalizm modellerine karşı ‘paydaş kapitalizm’ modeli, öneriliyor. “Bir şirketin amacı, tüm paydaşlarını ortak ve sürdürülebilir değer yaratmaya dahil etmektir” diye başlayan yeni Davos Manifestosu,  “Böyle bir değer yaratırken, bir şirket sadece hissedarlarına değil, tüm paydaşlarına yani çalışanlarına, müşterilerine, tedarikçilerine, yerel topluluklara ve genel olarak topluma hizmet eder” cümlesiyle devam ediyor. 

Bu yıl ana teması Sürdürülebilirlik olan Davos’ta öne çıkan başlıklardan birisi de iklim değişikliği oldu. Bu noktada iklim aktivisti Greta Thunberg ile ABD Başkanı Donald Trump’ın karşılıklı söz düellosu yaşandı. Başkan Trump, iklim değişikliği konusunda felaket tellallığı yapıldığını, ancak ABD ekonomisini savunacağını ve Greta’nın ABD yerine daha fazla kirletilmiş ülkelere odaklanması gerektiğini vurgularken Greta “hemen şimdi fosil yakıtlara yatırımların sona erdirilmesi” çağrısı yaptı.

ABD Başkanı Donald Trump, Davos’ta yaptığı konuşmada ticaret anlaşmasının ikinci aşaması için Çin ile görüşmelerin yakında başlayacağını ve söz konusu anlaşma ile birlikte Çin’e uygulanan birçok tarifenin yürürlükten kaldırılacağını ifade etti. Ticaret anlaşmasının ilk aşamasının imzalandığı Çin ile ilişkilerin eskiye kıyasla çok daha iyi olduğunu söyleyen Trump, Çin’in ABD’den ithalatını 200-300 milyar dolarlık artıracağını bildirdi. Trump, Çalışsan orta sınıfın en yükse kazanca sahip olması için çalıştıklarını, ABD modelini dünyaya örnek bir model olarak sunduklarını belirtti. Trump ayrıca Fed ve Libya’ya yönelik değerlendirmelerde de bulundu. Fed’in faizleri çok yavaş düşürdüğünü ifade eden Trump, buna rağmen ABD ekonomisinin olumlu performans sergilediğine işaret etti. ABD Başkanı ayrıca, ABD'nin Libya’da petrol üretiminin yeniden başlaması çağrısında bulunduğunu belirtti.

Öte yandan AB ile ABD arasında 2018 yılından bu yana süren ticari gerilimler devam ederken Trump ABD-AB anlaşması gerçekleşmezse AB’den ithal otomobillere %25 gümrük vergisi getirebileceğini ifade etti.  İngiltere ve Fransa Ticaret Bakanları ise dijital şirketlerin vergilendirilmesi konusundaki tasarıları kasım ayına kadar ertelediklerini duyurdular.

7- Greenpeace Raporunda banka ve şirketlerin sorumluluğu hatırlatıldı

Bu yıl iklim değişikliği temasıyla yapılan İsviçre’nin Davos kasabasında 50. Dünya Ekonomik Forumu toplantısı sürerken Greenpeace, “Sorun finans sektöründe” adlı bir rapor yayımladı. Rapora göre Davos’ta temsil edilen 24 banka, Paris İklim Anlaşması’nın imzalandığı 2015’ten 2018’e kadar, fosil yakıt sektörüne 1.4 trilyon ABD Doları finansman sağladı. Raporda bu paranın 2018 yılında dünyadaki en yoksul 3.8 milyar insanın sahip olduğu meblağa denk geldiği de belirtildi. Bu 24 banka arasında yalnızca 10 bankanın 1 trilyon dolarlık fosil yakıt finansmanından sorumlu olduğu ifade edilen raporda Davos’taki bankaların, sigorta şirketlerinin ve emeklilik fonlarının karşı karşıya olunan iklim krizinden sorumlu oldukları belirtildi.

Dünya Ekonomik Forumu Kurucusu Claus Schwab, forumun 50. yıl manifestosunda sosyal ve çevresel sorunlara en iyi tepkiyi özel şirketlerin vereceğini savunuyor. Greenpeace’in raporu ise Schwab’ın foruma da davet ettiği “kahraman” şirketlerin iklim krizini finanse ettiğini ortaya koyuyor. 

8- Avrupa Yatırım Bankası Türkiye’ye kredi vermeyeceğini duyurdu

2000 yılından bu yana Türkiye’ye yaklaşık 29 milyar euro kredi veren Avrupa Yatırım Bankası, Doğu Akdeniz’deki sondaj krizi sonrasında Türkiye ile çalışan şirketlere yardımda bulunmayacağını açıklamıştı. Banka, yeni yılda da çok kısıtlı kredi politikası uygulamalarına devam edeceklerini duyururken Türkiye’ye kredi verme konusunda son birkaç yıldır olduğu gibi çok seçici davranacaklarını belirttiler.

9- Koronavirüs salgını küresel ekonomiyi de tehdit ediyor

Çin'de ortaya çıkan ve hızla yayılan koronavirüs salgını küresel ekonomiyi tehdit ediyor. Can kaybı 25’e yükselirken, salgına yakalananların sayısı 800’ü geçti. Bu durum ekonomiyi de tehdit etmeye başladı. 25 Ocak’ta Çin Yeni Yılı başlaması nedeniyle seyahat planlamaları yapılmıştı. Ancak seyahatler iptal edilmeye başladı.

Uluslararası Yatırım Bankalarından risk uyarları geliyor. İşviçre Bankası UBS’in yayımladığı rapora göre salgının kısa sürede kontrol altına alınamaması ve salgının özellikle perakende ve turizm gibi sektörleri doğrudan etkilemesi halinde Çin ekonomisin bundan olumsuz etkileneceğini duyurdu. Salgının henüz aşısı olmaması nedeniyle Çin’in büyümesi ve hizmet sektörü tehdit altında gözüküyor.

Petrol fiyatları, Çin'de ortaya çıkan koronavirüsün, küresel arz bolluğu ile mücadele eden piyasada talebi düşürebileceği endişesi ile 62 dolar seviyesine inerek Aralık’tan bu yandaki en düşük seviyesine geriledi.  Virüsün bu yıl küresel talebi günlük 260,000 varil azaltabileceğini ve jet yakıtlarının bu kaybın üçte ikisini oluşturacağını kaydetti.