Adres :
Aşağı Öveçler Çetin Emeç Bul. 1330. Cad. No:12, 06460 Çankaya - Ankara Telefon : +90 312 473 80 41 Faks : +90 312 473 80 46 E-Posta : sde@sde.org.tr

Otoritenin Dijitalleşmesi ve Panoptikon’un Evrimi

Sde Editör
09 Ekim 2018 16:47

MUHSİN SAMET OKUR

İletişim sistemlerinin gelişimi, enformasyon çağında gözetim ve tahakkümün uygulanma biçimlerini de dönüştürdü. Öyle ki, Fransız düşünür Foucault’nun İngiliz filozof Jeremy Bentham’ın tasarladığı hapishane modelinden yola çıkarak oluşturduğu fikirlerini bugün daha ileri seviyelerde ele alma ihtiyacı hissediyoruz.[1] Bentham’ın “panoptikon” adını verdiği tasarıya göre, dairesel denetim evinin tam ortasına yerleştirilmiş olan bir kuleden gerçekleştirilen kontrolde gardiyanlar kolayca mahkûmları izleyebilirlerdi. Mahkûmların hücreleri kuleden görünebilecek şekilde içeriye dönük olduğu için devamlı izlendiğinin farkında olan mahkûm, sürekli olarak hareketlerine dikkat etmek zorundaydı. Normal hapishane tasarımına oranla çok daha başarılı bir denetim sağlayan bu sistem sayesinde kulede tek bir gardiyan dahi olmasa bile devamlı izlendiğini zanneden mahkûm, bu sayede kendi hareketlerini kontrol altında tutmak zorunda olacaktı.

Günümüzde ise bu ‘panoptikon’ tasarımının ötesinde, denetimi sağlayan ve kontrol altında tutan kameraların ve diğer ‘gözetim’ araçlarının daha ileri bir seviyeye evrilerek, dijital otoritenin konumunu sağlamlaştırdığını görüyoruz.[2] Bu gelişmelere dair örnekler şu sıralar gündemi meşgul ediyor. Bu noktada belki de en çarpıcı örnek, Çin’in Hacca giden Uygur Türklerine GPS cihazları takıp 24 saat takip altına almasıydı.[3] Bu çarpıcı örnekte dijital otoritenin ve gözetim biçimlerinin insan aklının tahayyül sınırlarını nasıl aştığına hep birlikte şahit olmuştuk. Ancak Çin bununla da yetinmedi ve dönüştürdüğü tahakküm ve kontrol mekanizmasına bir yenisini daha ekledi. Bu uygulama kapsamında Çin’in, vatandaşları için sosyal puanlama sistemi getirmeye hazırlandığı bildirildi.[4] 2020 yılından itibaren uygulanmaya başlanacak olan puanlama sistemine göre düşük puana sahip olan vatandaşlar, uçak bileti alamama, emlak sahibi olamama ve yüksek hızlı internet kullanamama gibi hak mahrumiyetlerine maruz bırakılacak. Bunun yanı sıra Google’ın Çin’e özel sansür destekli arama motoru hazırlığında olması[5] ve kontrol mekanizmasını güçlendirmek istemesi olayın Çin üzerindeki gelişiminin bir diğer göstergesi.

Son tahlilde yine Amerika’nın Twitter ve Google’a karşı aldığı önlemler ve uyarılar [6] ve Avrupa’nın Google, Amazon ve Apple’a yönelik vergilendirme kararları [7] gibi gelişmeler yakın gelecekte konuya ilişkin daha fazla irdeleme yapacağımızın ipucunu veriyor. Dijital otorite, teknolojik çeşitlenme içerisinde yeni bir mücadele alanı olarak karşımıza çıkıyor. Ancak buradaki temel mesele bu gelişmelerin daha çok teknoloji mi yoksa birey odaklı mı tartışılacağı…

Teknoloji temelli yaklaşım bir boyutta bizi ilgilendirirken, birey odaklı yaklaşım meselenin önemini idrak etmede daha önemli yer teşkil ediyor. Teknolojik gelişmeler üzerinde kontrol alanına sahip olduğumuz bir süreç değil. Ancak bireysel odaklı yaklaşım tam tersi. Bireyin gözetlendiğinin farkına varması ve bu yönde karşı tutum geliştirmesi tek tipliğin oluşmasının önündeki en büyük engel olabilir. Bu nedenle farklı hareket edemeyen, aykırı düşünemeyen, resmen hipnoz altına alınmışcasına her hareketi birbirine benzeyen bireylerden oluşan bir toplumun ve bireyi kontrol altında tutmak isteyen dönüşmüş otoritelerin önüne geçmek adına önlemler almak gerekiyor. Bunun yolu ise dijitali okuyup yazma yetisinden geçiyor…

 

 

[1] https://www.wannart.com/denetim-altinda-tutulan-insan-ve-panoptikon-teorisi/

[2] https://www.academia.edu/608653/Yeni_Panoptikon_G%C3%B6z%C3%BCn_%C4%B0ktidar%C4%B1_ve_Facebook

[3] https://www.haberler.com/cin-den-hacca-giden-muslumanlara-yonelik-skandal-11117849-haberi/

[4] https://www.trthaber.com/haber/dunya/cin-halk-icin-sosyal-puanlama-sistemi-getiriyor-362748.html

[5] https://www.log.com.tr/google-dan-cine-ozel-kendinden-sansurlu-arama-motoru/

[6] https://www.webtekno.com/trump-bu-sefer-google-facebook-ve-twitter-a-yuklendi-ayaklarini-denk-alsinlar-h52343.html

[7] https://www.timeturk.com/fransa-ve-almanya-internet-icin-harekete-gecti/haber-971674

İçeriğe Yorum Yapabilirsiniz.