Adres :
Aşağı Öveçler Çetin Emeç Bul. 1330. Cad. No:12, 06460 Çankaya - Ankara Telefon : +90 312 473 80 41 Faks : +90 312 473 80 46 E-Posta : sde@sde.org.tr
Anasayfa >> Haftanın Değerlendirmeleri >> Ekonomi ve Finans

Haftanın Ekonomi ve Finans Değerlendirmesi (9-15 Mart 2020)

SDE Editör
16 Mart 2020 13:37

Yurtiçi Piyasalar

İşsizlik

Türkiye genelinde işsiz sayısı 2019 yılı Aralık döneminde geçen yılın aynı dönemine göre 92 bin kişi artarak 4 milyon 394 bin kişi olurken işsizlik oranı 0,2 puanlık artış ile %13,7 seviyesinde gerçekleşti. Bu dönemde genç nüfusta işsizlik oranı 0,5 puanlık artışla %25 düzeyine yükselirken, işgücüne katılma oranı 0,6 puan azalarak %51,8 oldu.

İstihdam edilenlerin sayısı tarım sektöründe 225 bin, inşaat sektöründe 119 bin kişi azalırken, sanayi sektöründe 225 bin, hizmet sektöründe ise 122 bin kişi arttı.

Aralık 2019 döneminde kayıt dışı çalışanların oranı, bir önceki yılın aynı dönemine göre 1,1 puan azalarak %32,3 olarak gerçekleşti.

Finansal Yatırım Araçlarının Reel Getiri Oranları, Şubat 2020

TÜİK tarafından açıklanan verilere göre şubat ayında en yüksek aylık reel getiri %4,56 ile külçe altında olurken onu sırasıyla %1,96 ile dolar, %0,37 ile mevduat faizi ve 0,20 ile Euro izlerken DİBS %0,48 ve BIST 100 endeksi %1,34 oranlarında yatırımcısına kaybettirdi.

Öte yandan Külçe altın, üç aylık değerlendirmede; TÜFE ile indirgendiğinde %12,11 oranında yatırımcısına en yüksek reel getiri sağlayan yatırım aracı olurken; mevduat faizi (brüt) %0,41 ile en az kazandıran yatırım aracı oldu. Yıllık bazda da benzer şekilde külçe altın %24,11 ile en yüksek kazan sağlayan araç oldu.

Cari Fazla

2002 yılında 626 milyon dolar olan cari açığımız, hızla yükselerek 2011 yılında 74,4 milyar dolar gibi en yüksek düzeye ulaştı. 2015 yılında 32,1 milyar dolara geriledi. 2019 cari fazlası 1,6 milyar dolar iken, Merkez Bankası’nın revizyonu sonrası 2019 yılı cari fazla 8 milyar dolara yükseldi.

Faiz-enflasyon-kur Sorunsalı

Türkiye’de faizler düşerken dolar/TL kuru artıyor, ek olarak enflasyon da artış eğiliminde. Üretim önemli ölçüde ithal girdilere bağlı ve o nedenle kur artışları enflasyona yansıyor. Faiz, sadece enflasyonu denetlemek için değil, enflasyona büyük ölçüde neden olan kuru denetlemek için kullanılır. Faizi indirince kur yükseliyor ve enflasyona olumsuz yansıyor.

Haftalık finansal piyasalar

ABD Başkanı Trump’ın Avrup ile seyatleri 30 gün boyunca kısıtlamasını ardından piyasalarda hareketlilik yaşandı. Borsa İstanbul 94 binin altına inerken Dolar/TL 6,31 euro 7,08 seviyelerine yükseldi. Altın ise %4 ün üzerinde değer kaybederek 1.587 onsa geriledi.

Koronavirüs Türkiye Ekonomisine Etkileri

Türkiye’nin Çin ile yaklaşık 22 milyar dolar ticaret hacmi bulunuyor ve Çin’den mal tedarikinin zorlaşması Türkiye’de otomotiv ve elektronik ürünlerin yedek parçaları konusunda sıkıntılar doğuruyor. Çin’den gerçekleştirilen ithalatın zayıflaması aynı amanda iç piyasada fiyatları yukarı yönlü baskılıyor. Salgının uzun sürmesi başta kimya sektörü olmak üzere Çin’den hammadde ve yarı mamül ithal eden sektörleri olumsuz etkileyecektir.

Örneğin 2019’da 1,9 milyar dolarlık ihracatın yapıldığı mermer ve doğaltaş sektöründe en önemli pazar payının Çin olması nedeniyle ihracatta %52’lik bir düşüş yaşıyor.

Dolayısıyla Çin’le güçlü bir alışveriş içerisinde olan otomotiv, makine, kimya, plastik, demir-çelik, elektrik/elektronik gibi sektörlerimizin ara malı ve yatırım malları ithalatı açısından sıkıntıı bir süreç olabilir.

Öte yandan Türkiye’nin İran ve Irak ile yaklaşık 17 milyar dolarlık ticaret hacmi var. Türkiye 2019 yılında İran ve Irak’a toplam 560 bin TIR seferi gerçekleştirmişti. Dolayısıyla ticaret açısından bazı tehlikeler oluşsa da Avrupa’nın Çin’e olan talebinin azalmasıyla Türkiye ön plana çıktı.

İran ve Irak ile sınırların kapatılmasının ardından ticaretin devam edebilmesi adına tampon bölge kurulması ve ek olarak İran üzerinden yapılan transit taşımaların da Gürcistan sınırındaki Sarp, Türkgözü ve Aktaş sınır kapılarına yönlendirilmesi tartışılıyor. Ancak geçtiğimiz günlerde Gürcistan’da da vaka tespit edilmesi bu ihtimali ortadan kaldırabilir.

Fuarlar ve kongreler açısından da sıkıntılar mevcut. Sağlık Bakanlığı’ndan yapılan açıklamaya göre Mart ve Nisan ayında Türkiye’de gerçekleştirilecek tüm kongreler iptal edildi. Ayrıca, Türkiye’nin üçüncü büyük ili olan ve ekonomisine yılda 100 milyon dolarlık katkı sağlayan İzmir’de, sektöründe dünyanın en büyük 3 fuarından biri olan ve 1-4 Nisan 2020 tarihinde gerçekleştirilmesi planlanan İzmir Marble Doğaltaş ve Teknolojileri Fuarı, salgın nedeniyle ertelendi.

Diğer taraftan ise ABD ve AB ile Çin arasındaki ticaretin sekteye uğraması, Türkiye’deki bazı sektörleri ise olumlu etkiliyor. Özellikle Avrupa Birliği ülkelerinin Çin’den mal akışını azaltması, toplam ihracatının yüzde 50’sini AB ülkelerine yapan Türkiyeli ihracatçılar açısından fırsat olarak görülüyor. 2019’da ihracatta 180 milyar doları aşan Türkiye, 2020’nin ilk iki ayında da ihracat artışını sürdürdü. Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM) verilerine göre, ihracat şubat ayında yüzde 2,3 artışla 14,7 milyar dolar oldu. Son 12 aylık ihracat ise 182,1 milyar dolar olarak gerçekleşti[1]

Öte yandan tekstil ve hazır giyim sektörlerinde Çin dünyada bir numara. Ancak bu sektörde ithalatın yavaşlaması AB pazarı için Türkiye’yi öne çıkartıyor.

Çin ekonomisinin yavaşlaması gelişmekte olan ülkeleri oldukça etkileyecektir.  Çin’de başlayan ekonomik durgunluk hızlıca tüm Asya’ya ve gelişmekte olan ülkelere yayılabilir. Birçok ülke Çin’den aldığı ürünleri kendi üretiminde girdi olarak kullanıyor. Bu ürünler dünyada en ucuz Çin’de üretildiği için diğer ülkelerin çoğu bunları üretmiyor ve Çin’den alıyor. Bunun dışında birçok ülke kendi ülkelerinde dizayn edip tasarladıkları ürünleri, daha ucuza mal edildiği için Çin’de yaptırıyorlar. Böylece Çin, bu ülkeler açısından bir anlamda üretim üssü görevi görüyor. Çin’de üretimin durması, ihracatın düşmesi demek, bu da birçok ülkede üretimin daralması demek. [2]

Piyasada oluşan güvensizlik algısı yatırımcıları korkutup yeni yatırımlardan uzak durmalarına neden olabilir, tüketiciler ise harcama yapmaktan kaçınabilirler. Böyle bir ortamda parasal genişlemenin ve faiz indiriminin ekonomiyi toparlaması pek de mümkün olmayacaktır.

Yurtdışı Piyasalar

Küresel büyüme tahminleri düşüyor

Uluslararası Finans Enstitüsü (IIF) dün yayımladığı ekonomik büyüme tahminlerinde koronavirüs salgınının küresel ekonomi üzerindeki etkisini baz alarak ABD ve Çin için 2020 büyüme tahminlerini sırasıyla %2’den %1,3’e ve %5,9’den %4’e indirdi.

ABD Ekonomisi

Fed’in geçtiğimiz hafta 50 baz puanlık faiz indirimin ardından piyasada bir sonraki toplantıda da indirim olacağına dair beklentiler yükseldi. Fed’in ardından birçok Merkez Bankası genişleyici para politikasına yönelirken bu indirimlerin ekonomiyi desteklemede yetersiz kalacağı düşünülüyor.

Japonya Ekonomisi

Japonya ekonomisi 2019’un son çeyreğinde %7,1 daraldı. Ülke yaklaşık 6 yıldır en uzun duraklamasını yaşarken düşüşün sebebi olarak hem küresel belirsizlikler hem de vergi artışları nedeniyle tüketimin azalması gösteriliyor. Öte yandan ülkede koronavirüs salgının etkilerini azaltmak için 430 milyar yenlik teşvik paketi açıklandı.

Koronavirüs etkileri

Bu hafta Dünya Sağlık Örgütü, 114'ten fazla ülkeye yayılan Corona virüsü salgınını pandemi ilan etti. 

İtalya ve İran’da vaka sayılarının artması ve petrol fiyatlarının tarihi düşük seviyelere gerilemesi hisse senedi piyasalarına da olumsuz yansıdı. ABD’de hisse senedi piyasalarının %7 düşüşle açılmasının ardından 2008 yılından bu yana ilk kez devre kesici uygulanarak işlemlere ara verilse de gün sonunda düşüşler %8 düzeyine yaklaştı. Ardından Başkan Trump’ın, ekonomiyi desteklemek adına gelir vergisinde indirim uygulanabileceğini belirtmesiyle birlikte borsada %5 civarında yükselişler gözlemlendi.

Öte yandan Trump, cuma gecesinden itibaren Avrupa’dan gelen tüm seyahatleri 30 gün boyunca askıya aldıklarını, İngiltere ve Türkiye'nin bundan muaf tutulduğunu açıkladı. Ayrıca geçen hafta imzaladığı 8,3 milyar dolarlık fonla Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleriyle diğer kamu kurumlarının virüsle mücadelesine yardımcı olunacağını, aşı, tedavi ve tıbbi malzeme tedarikinin destekleneceğini bildirdi. Trump, “Bu finansal bir kriz değil. Bu sadece ulusça ve dünyaca beraber üstesinden geleceğimiz geçici bir durum.” dedi. Cuma günü ise Trump, virüsle mücadele kapsamında ülke genelinde”ulusal acil durum” ilan ettiğini duyurdu.

İran, IMF'nin Kovid-19 salgını ile mücadele eden ülkelere ayırdığı 50 milyar dolarlık yardım paketi kapsamında IMF’den 5 milyar dolarlık kredi talep etti.

İtalya, koronovirüs salgınından en fazla etkilenen ülkeler arasında ve 12 Mart itibariyle kamu hizmetleri haricinde tüm ticari faaliyetlerin durdurulacağı açıklarken kamu harcamalarını artıracağını ve ülke ekonomisi için 25 milyar EUR kaynak ayıracağını duyurdu.

Avrupa Ekonomisi

Avrupa borsaları da %8’in üzerinde düşüş yaşarken, AMB faizleri değiştirmedi. Banka, politika faizini %0’da, mevduat faizini de eksi %0,5’te tuttu. Banka, yıl sonuna kadar 120 milyar Euro değerinde net varlık alımı yapacak.

İngiltere Merkez Bankası’ndan faiz indirimi

Fed’in 3 Mart’ta aldığı faiz indirimi kararının ardından harekete geçen merkez bankaları arasına dün İngiltere Merkez Bankası (BoE) da eklendi. Koronavirüsün ekonomi üzerindeki negatif etkileriyle mücadele doğrultusunda BoE politika faiz oranını olağanüstü toplantı ile 50 baz puan indirerek %0,25’e çekti. BoE Başkanı Carney gerekmesi durumunda politika faizinin daha da düşürülebileceğini ifade etti.

Petrol

Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütü (OPEC), koronavirüs nedeniyle petrol fiyatlarında meydana gelen düşüşü dengelemek için yılın ikinci çeyreğinde üretimde günde 1,5 milyon varil daha kesinti yapmak için anlaşma sağladı. Kararın uygulamaya alınması için Rusya’nın onayı gerekiyordu. Toplantı sonrasında Rusya'nın mevcut OPEC+ üretim kesintisinin uzatılmasını desteklediği ancak kesintinin artırılmasını kabul etmediği açıklandı. Bu gelişmenin ardından Suudi Arabistan’ın petrol üretimini gelecek aydan itibaren artıracağını açıklamasıyla petrol fiyatları sert düşüş kaydetti. Bu sabah Brent türü ham petrolün varil fiyatı %30 değer kaybederek son 4 yılın en düşük seviyesi olan 31 USD’ye indi. Ardından Suudi Arabistan günlük 9,7 milyon varil olan ham petrol üretimini Nisan ayından itibaren 12,3 milyon varile çıkaracağını duyururken Rusya üretimi günlük 300 bin varil artırabileceğini belirtti. Böylece brent petrol %9 üzerinde değer kazanarak 37,5 dolara yükseldi.

Fiyatların düşmesinin ardından bir açıklama da Uluslararası Enerji Ajansı (IEA)’dan geldi. Kuruluş, koronavirüs salgını nedeniyle küresel petrol talebi tahminlerini düşürerek, 2009'dan bu yana ilk defa 2020 yılında petrol talebinin daralacağını belirtti.


[1] https://www.dw.com/tr/ekonomide-koronavir%C3%BCs-etkisi-hem-tehdit-hem-f%C4%B1rsat/a-52624949

[2] http://www.mahfiegilmez.com/2020/03/cin-giderse-herkes-gider.html