Adres :
Aşağı Öveçler Çetin Emeç Bul. 1330. Cad. No:12, 06460 Çankaya - Ankara Telefon : +90 312 473 80 41 Faks : +90 312 473 80 46 E-Posta : sde@sde.org.tr
Anasayfa >> Haftanın Değerlendirmeleri >> Ekonomi ve Finans

Haftanın Ekonomi ve Finans Değerlendirmesi (3-9 Kasım 2018)

Bu değerlendirme, son bir hafta içinde ekonomi ve finans alanındaki haberlerin değerlendirmesini kapsamaktadır.
SDE Editör
10 Kasım 2018 09:25

Prof. Dr. Abuzer Pınar - Dr. Öğr. Üyesi Merve Karacaer Ulusoy

Türkiye Ekonomisi

Ekim Ayı Enflasyon Rakamları Açıklandı

Bu hafta, yurtiçinde en önemli konu Ekim ayı enflasyon rakamları idi. Geçen ay enflasyon rakamları beklenenin çok üzerinde çıkmıştı. Tüketici fiyatları bir önceki aya göre %6,3, önceki yılın Aralık ayına göre ise %19,4 artmıştı. Bu rakam Yeni Ekonomik Program’ın revize edilmiş %20,8’lik enflasyon tahminin biraz altındaydı. Bunun üzerine, Merkez Bankası yılın son Enflasyon Raporu’nda tahminlerini revize ederek %13,4’den %23,5’e çıkardı. Yurtiçi üretici fiyatları ise Eylül ayında %10,9, bir önceki yılın Aralık ayına göre ise %39 arttı. Bu artıştaki en önemli etken petrol fiyatlarındaki artış ve döviz kuru olmuştu. 

Bu gelişmeler nedeniyle yılın geriye kalan aylarındaki enflasyon rakamları merak konusu oldu. 5 Kasım günü açıklanan Ekim ayı enflasyon rakamları bir önceki aya göre düşük olmakla beraber beklentilerin üzerinde gerçekleşti. Tüketici fiyatları Ekim ayında %2,7, Önceki yılın Aralık ayına göre ise %22,6 arttı. Yıllık enflasyon için Kasım ve Aralık ayı rakamları beklenecek.

Yurtiçi üretici fiyatları ise %0,9 ile yılın en düşük düzeyini gördü. Bu düşüşte döviz kuru ve petrol fiyatlarındaki gevşeme etkili oldu. Halen 5,5 TL’nin altında seyreden dolar kuru ve İran ambargosundan muafiyet alan ülkelerin etkisi beraber düşünüldüğünde önümüzdeki aylarda da bu eğilimin devam etmesi beklenmektedir.

Gıda fiyatlarındaki artış halen tartışma konusu olmaya devam etmektedir. Topyekün enflasyonla mücadele programı çerçevesinde harekete geçen çok sayıdaki firmaya rağmen yüksek seyreden giyim, ayakkabı ve ev eşyası grubundaki enflasyonun denetim faaliyetlerinin sıkılaştırılması ve maliyetlerdeki gevşeme ile beraber önümüzdeki aylarda düşmesi beklenmektedir.

Piyasalardaki Olumlu Hava

Uluslararası gelişmelerdeki olumlu hava ve İran ambargosundan muaf olan ülkelerden birisi olması sonucunda yurtiçinde de toparlanma eğilimleri güç kazandı. Borsa pozitif yönde hareketlenirken devlet borçlanmasında faizler düştü.

Döviz kurunun düzeyi ihracatı arttırırken ithalatın azalması sonucunda cari işlemlerde fazla ortaya çıktı. Eylül ayı itibariyle ihracat %22 artarken, ithalat %18 düştü. Ayrıca turizm gelirlerindeki artışla beraber cari işlemlerde 2,6 milyar dolar fazla gerçekleşti.

Bütçe açığı ise beklendiği gibi büyüdü. Konut, otomotiv, beyaz eşya ve mobilyada yapılan vergi indirimi de dikkate alındığında, bu yıl vergi gelirlerinde meydana gelecek düşüş ile beraber, bütçe açıklarındaki artışın devam etmesi bekleniyor. Elektrik üreticilerine satılan doğalgaza yapılan indirim ile beraber enerji fiyatlarında da düşüş beklenmektedir.

İran’dan Doğalgaz İthalatı

Türkiye'nin en büyük petrol rafinerisi Tüpraş altı aylığına yaptırımlardan muaf tutulmuş olsa da, İran ile 2023 yılına kadar sürecek olan bir doğalgaz anlaşması var. Bu anlaşma “al ya da öde” sistemine göre oluşturulduğu için alınması taahhüt edilen doğalgaz alınmadığı takdirde bunun yaklaşık %75’lik kısmının bedeli ödenmek zorundadır. Dolayısıyla süreli muafiyet Türkiye’yi şimdilik rahatlatmış olsa da kalıcı bir çözüm kaçınılmaz görünmektedir.

Dünya Ekonomisi

İran Ambargosu

Dünya ekonomisinde bu haftanın en önemli gündemi İran ambargosu oldu. Tüm boyutları ile yürürlüğe giren ambargonun muafiyet alan ülkeler ve ABD’nin tek taraflı davranışı nedeniyle olumsuz etkisinin beklenenden daha düşük olması beklenmektedir. Başlangıçta İran’ın en büyük ithalatçıları olan Çin, Hindistan, Japonya gibi ülkelerin süreli de olsa muaf tutulması ve başka ülkelerden de muafiyet taleplerinin devam etmesi petrol arzı konusunda sorun yaşanmayacağı beklentisini arttırdı. Bu nedenle petrol fiyatlarında düşüş meydana geldi. Ancak ambargoya ilişkin olumsuz beklentinin fazlaca yüksek tutulmasına rağmen uygulamada ortaya çıkan bu yumuşama dünya ekonomisinde olumlu hava yaratırken, ABD’de şahin kesimlerden tepki aldı.

Yaptırımların Avrupa Birliği açısından da olumlu karşılanmadığı söylenebilir. AB Ülkeleri de ABD ile arayı bozmadan İran ile ticaretlerini yürütmenin yollarını aramaktadırlar. Üzerinde çalışılan Özel Amaçlı Kurum (Special Purpose Vehicle, SPV), AB ile İran arasında ithalat ve ihracat ödemelerinin meşru olarak yapılabilmesini hedefliyor.

Doğu Akdeniz’deki Gelişmeler

Geçtiğimiz eylül ayında Güney Kıbrıs ile Mısır arasında sıvılaştırma terminaline ilişkin anlaşma imzalanmıştı. Buna göre Rum yönetiminin tek taraflı olarak ilan ettiği Münhasır Ekonomik Bölgesi’nde bulunan Afrodit 12 parseldeki doğalgaz denizaltından boru hattı ile Mısır’daki doğalgaz sıvılaştırma terminaline taşınacak, burada işlenerek sıvılaştırılacak, Mısır üzerinden de Avrupa’ya satılacak. Taşınması planlanan gazın miktarı ise 130 milyar metreküp.

Bu girişimi müteakip Türkiye’nin ilk derin deniz sondaj arama gemisi olan Fatih Ekim ayında yola çıktı. Türkiye için çok önemli olan bu gelişmenin ardından Rum kesimi Türk tarafını yok saydığını göstermek için hızlıca harekete geçti ve 10. Parselde 4 ay süre ile doğal gaz arama çalışması yapacaklarını duyurdu. Çalışmalar 10 Kasım’da başlayacak. Önümüzdeki günler Doğu Akdeniz bölgesinde hareketli dakikaların geçeceğini gösteriyor.

Uluslararası Ekonomideki Beklenti

IMF Ekim ayı Dünya Ekonomik Görünüm Raporu’nu açıkladı. Raporda küresel büyüme tahminleri 2018 ve 2019 yılı için sırasıyla %3,9 ve %3,7 olarak açıklandı. Bu rakamlar daha önceki tahminlere göre küresel ekonominin düşük düzeyde de olsa soğuması bekleniyor. Türkiye için de 2018 yılı büyüme tahmini %3,5’e düşürülürken, 2019 beklentisi %0,4 olarak açıklandı.

Detaylara bakıldığında, ABD ekonomisi 2018 yılının Temmuz-Eylül aylarını kapsayan üç ayda %3,5 gibi yüksek bir büyüme performansı gerçekleştirmiştir. Ancak bu büyüme yurtiçi tüketim harcamalarından kaynaklandığından enflasyon üzerinde olumsuz etkisi beklenmektedir. Dış ticaret açığı tarihin en yüksek düzeyinde olan ABD’nin dış ticaret konusunda farklı hamlelere girişmesi beklenmektedir. AB ülkeleri, Japonya ve İngiltere ile planlanan görüşmelerin bu çerçevede değerlendirilmesi gerekmektedir.

Avrupa Birliği havzasında ekonomik faaliyetlerdeki gevşeme eğilimi devam etmektedir. İngiltere’nin AB’den çıkışı süreci ve İtalya’nın bütçe sorunları AB’deki tartışmaları alevlendirmektedir. Bu nedenle Avrupa Merkez Bankası faiz artışları konusunda ihtiyatlı davranmaktadır.

Çin ekonomisindeki soğuma devam etmektedir. 2018 yılının Temmuz-Eylül aylarını kapsayan üçüncü çeyrekte %6,5 büyüyebilen ekonomiyi olumsuz etkileyen temel faktörler ABD ile ticaret tartışmaları ve şirketlerin borçlarıdır. Yükselen piyasalardan birisi olan Çin ekonomisi yüksek büyümeyi uluslararası sermayeyi ülkeye çekerek gerçekleştirmişti. Hala en yüksek yabancı sermaye çeken ülkelerden birisi olduğu halde ABD ile olan ticaret tartışmaları Çin’in ekonomik faaliyetlerini olumsuz etkilemeye devam etmektedir.