Adres :
Aşağı Öveçler Çetin Emeç Bul. 1330. Cad. No:12, 06460 Çankaya - Ankara Telefon : +90 312 473 80 41 Faks : +90 312 473 80 46 E-Posta : sde@sde.org.tr
Anasayfa >> Haftanın Değerlendirmeleri >> Ekonomi ve Finans

Haftanın Ekonomi ve Finans Değerlendirmesi(8-14 Haziran 2020)

SDE Editör
15 Haziran 2020 01:46

İstihdam Kalkanı Paketi

  • Bu hafta İstihdam Kalkanı paketi açıklandı. Buradaki amaç istihdamı desteklemek. 2019 ocaktan 2020 Nisan ayına kadarki süreçte işsiz kalan vatandaşların yeniden istihdama katılmalarını sağlamak. Bu kapsamda işini kaybedenler tekrar işe alınırsa işverene destek sağlanacak.
  • İşten çıkarma yasağının 3 ay uzatılacak.
  • Ücretsiz izne çıkarılan işçilere nakit desteği sağlanıyordu; 1177 TL. Bu destek de uzatılacak.
  • Çalışanlarını kısa çalışmaya geçiren işverenlere destek sağlanacak. Bu kapsamda Aile Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı İş müfettişleri gerçekten ciddi bir performans sergiliyor. Bugüne kadar yaklaşık 500 bin başvuru var, ve iki ay gibi kısa bir sürede bunun 450.000’i incelenmiş durumda. Marttan bu yana yaklaşık 4 milyon işçi bu uygulamadan yararlandı. Bu kapsamda yaklaşık 5 milyar lira ödeme yapıldı devlet tarafından.

İşsizlik rakamları

Mart ayına ilişkin İşsizlik rakamları geldi. İşsizlik, geçen yılın aynı ayına göre 0.9 puan azalarak yüzde 13.2'ye geriledi. İşsiz sayısı ise 3,97 milyon oldu. Genç işsizlik oranında da sınırlı bir azalış var %24,6. Ancak yine de yüsek bir rakam.

İşte bu yeni kalkınma paketi ile genç işsizlik de azaltılmaya çalışılıyor. Bu kamsapmda 25 yaş altı gençlerin ve 50 yaş üzerine esnek çalışma imkanı gelecek, belirli süreli iş sözleşmesi yapılacak. Kayıt dışı ile mücadele kapsamında, kayıt dışı olanları kayıt altına alırlarsa teşvik gelecek.  Bu teşvikler işsizlik sigortası fonundan karşılanacak.

Hazine ve Maliye Bakanı Berat Albayrak tarafından bu olağan üstü dönemde bütçe performansının hükümetin öncelikleri arasında yer almadığını, işsizlikle mücadele etmeye devam edecekleri belirtildi. Dolayısıyla bu paket önemli.

Yurtiçi Krediler

Kredilerde de ithalatı azaltan, ihracatı destekleyen yatırımların teşvik edilerek büyümeye odaklanılması hedefleniyor. Esnaf destekleniyor, işletmelerin maliyetleri azaltılmaya çalışılıyor. Halkbank aracılığıyla 1 milyondan fazla esnafa 27 milyar lira finansman sağlandı.

Geçtiğimiz yıl %0,99 idi. Bir miktar talep artışı görmüştük. Hali hazırda bu oran daha da düşürüldü. Sıfır konutlarda %0,64 ve ikinci el konutlarda %0,74 oranla ve 12 ay geri ödemesiz, 180 aylık yani 15 yıllık bir vade diliminde ödeme imkanı sunuluyor. Bu durum eldeki stokların temizlenmesi açısından olumlu etki yaratacaktır.  Burada arz-talep dengesi önemli elbette. Yani yeni konut başlangıçları artmayıp talep tarafı hızlı ve çok artarsa bu durum ileride konut fiyatlarını yükseltebilir. Ancak bu kontrol altına alınacaktır diye düşünüyorum. Çünkü buradaki amaç talebi canlandırmak.

Türkiye Kalkınma ve Yatırım Bankası 10 yıla kadar vadeli %7,75 sabit faizli yatırıma destek kredisini yatırımcılara sundu. istisnai ve özellikli yatırım projeleri haricinde her firma için 400 milyon Türk Lirası ile sınırlanan kredi ile ithalatı, dışa bağımlılığı azaltan, ihracatı destekleyen, istihdam artırıcı, verimliliği ve katma değeri yüksek yatırımların teşvik edilerek sürdürülebilir büyüme ortamının yaratılması amaçlanıyor.

Otomotiv sektörü

Otomotiv Sanayi Derneği verilerine göre, Mayıs ayında toplam üretim yıllık bazda %54 gerileyerek 63.145 adet olurken Ocak-Mayıs döneminde %34 oranında düşüş kaydetti.

YURTDIŞI PİYASALAR

Havacılık Sektörü

Uluslararası Hava Taşımacılığı Birliği havacılık sektöründe 2020 yılında 84 milyar USD’lık zarar beklediklerini açıkladı.

ABD Ekonomisi

Bu hafta başında ABD’de endeksler normalleşme süreciyle birlikte yükselişe geçmişti. Hatta S&P500 2020 yılındaki tüm kayıplarını telafi ederken Nasdaq endeksinin rekor düzeye yükseldiğini gördük. Bundaki en büyük etkenlerden birisi geçtiğimiz hafta Cuma günü ABD cephesinden gelen istihdam ve işsizlik rakamları oldu.

İşsizliğin %20’lere yükselmesi beklenirken %13’lere geldi. Tarım dışı istihdamın ise 8 milyon kişi azalması bekleniyordu ancak 2,5 milyon kişi yükseldi. Bu durum ekonomik aktivitedeki toparlanmaya işaret ediyor. İstihdamdaki artışta turizm, inşaat, eğitim ve sağlık sektörlerinin katkısını görüyoruz

Dolar endeksinde düşüş var. 96’lara geriledi ama buralardan daha aşağı bir iniş olmayacak gibi. Yatırımcılar riskli varlıklara yöneliyor. Dolar yerine portföyde bir miktar altına talep var gibi gözüküyor.

Şunu biliyoruz ki negatif faiz uygulaması Fed’e uzak. Bunu Powell ın açıklamalarında da takip ettik. FED’in farklı politika araçları var faiz dışında da. Dolayısıyla herhangi bir faiz değişikliği beklenmiyordu ve nitekim FED faiz değişikliğine gitmeyerek politika faizin %0-0,25 aralığında tuttu. Başkan Powell toplantısı sonrasında yaptığı açıklamada ülke ekonomisini desteklemek için Fed’in tüm enstrümanları kullanmaya devam edeceğini ifade etti.

FED üyeleri, politika faiz oranlarının 2021 sonuna kadar sıfıra yakın seviyede kalmasını bekliyor. ABD ekonomisinin bu yıl %6,5 daralacağını, 2021’de ise %5 büyüyeceğini tahmin eden Fed üyeleri, bu yıl işsizlik oranının %9,3 seviyesinde olacağını tahmin ediyor. Ancak toplantı sonrasında ekonomik toparlanmanın uzun vadeye yayılacağı beklentisi ile borsalar aşağı yönde hareket etti ve haftanın son işlem gününde ABD borsalarında %6 civarında düşüş meydana geldi.

ABD Ulusal ekonomik Araştırma bürosu ABD’nin Şubat 2020’de resesyona girdiğini ve tarihin en uzun süren büyüme döneminin sona erdiğini açıkladı. Bu resesyonun şöyle de bir özelliği var. Muhtemelen en büyük ve kısa resesyon olarak da tarihe geçecek.

ABD de Cuma günü açıklanan veriler FED’in toplantısında karar verici nitelikte olmadı. Çünkü henüz sadece kaybedilen geri alındı, ama yeni bir istihdam alanı söz konusu değil. Ayrıca işsizlik tek başına yeterli bir gösterge değil. Ekonomi genel anlamda toparlamadan FED’in aldığı önlemleri gevşeteceğini zannetmiyorum. Çünkü faiz artışı ya da bilanço normalleşmesi işsizlik ve enflasyon beklentilerine bağlanıyor. Bu da piyasayı hareketlendiriyor. Şu aşamada FED bekle ve gör stratejisi izleyecektir.

FED’in toplantısı öncesi piyasalarda getiri eğrisi kontrolü (GEK) gündemde idi. Öncelikle akla ilk gelen parasal genişleme (QE), varken getiri eğrisi kontrolü nedir? QE miktarsal bir operasyon, GEK is fiyata yönelik bir operasyon.

ABD’deki en dip görüldü iyimserliği sebebiyle geçen haftaki veri sonrası ABD 10 yıllık tahvil faizleri yükseldi (0,83ten 0,91e) yükselen faizler 5 yıllık ile 30 yıllık arasındaki faiz farkını artırdı. Uzun vadeli tahvil faizlerinin yükselmeyi sürdürmesi durumu 1940’lı yıllarda da yaşanmış, getiri eğrisi kontrolü yapılmıştı. Ancak o dönem ABD savaşa girmişti bunun da etkisi var. Dolar o dönem rezerv para değildi bugünkü gibi. Dolayısıyla bugün GEK’in uzun vadeli olumsuzlukları olabilir. Mesela bugün herhangi bir sebeple ABD tahvillerine güven azalırsa ABD dışından da ciddi satışlar olacaktır. O yüzden uzun vadeli hamle riskli olacaktır. İkincisi, V tipi bir toparlanma karşısında FED faizleri beklenenden daha erken artıracaktır. Bu da uzun vadelilerin çekiciliğini azaltır ve fiyatları düşürür. Ayrıca hedeflenen faiz oranı yatırımcı beklentilerinden daha düşük olursa FED oldukça büyük miktarlarda tahvil almak zorunda kalır. Ya da eğer GEK’de kredibilite sorunu olursa faiz oranları çok hızlı yükselir bu da borçlanma maliyetlerini artırır.

GEK: getiri eğrisi kontrolünde belirli bir vadedeki tahvil için belirli bir faiz hedefi oluşturuluyor, diğer bir ifade ile uzun vadeli tahvillerde getiri belli bir düzeyde tutuluyor. Merkez bankalarının belirledikleri bu faiz oranını tutturmak için tahvil piyasasından belirlenen vadeli tahvilden hedeflenen faiz oranı yakalanana kadar alım yapılıyor. Böylece piyasadaki borçlanma maliyetlerinin istenilen seviyede tutuluyor.

ABD enflasyon

ABD’de dün açıklanan verilere göre, TÜFE Mayıs ayında aylık bazda %0,1 gerilerken, yıllık bazda %0,1 arttı. Böylece, TÜFE’de 3 ay üst üste düşüş kaydedilmiş oldu. Üretici fiyatları ise gıda ve yem fiyatlarındaki yükselişin etkisiyle Mayıs'ta aylık bazda %0,4 ile beklentilerin üzerinde arttı.

ABD İşsizlik maaşı başvuruları

6 Haziran'da sona eren haftada haftalık işsizlik maaşına başvuran kişi sayısı beklentilerin altında gerçekleşerek 1,542 milyon oldu. Böylece, salgın sürecinde işsizlik maaşına başvuran toplam kişi sayısı 44 milyonun üzerine çıktı.

ABD teşvik paketi

ABD Hazine Bakanı Mnuchin 3 trilyon USD büyüklüğündeki teşvik paketinin 1,6 trilyonunun piyasaya aktarıldığını, ilerleyen aylarda 1 tirlyon USD’nin de piyasaya sunulacağını, hatta eğer ihtiyaç olursa ek teşvik paketlerinin de gündeme geleceğini belirtti.

ABD Kongresi bu zamana kadar yaklaşık 3 trilyon USD tutarında destek sağladı ve bu tutar GSYH’nin yaklaşık %15 ine tekamül ediyor.

Salgınla mücadele kapsamında küresel çapta açıklanan teşvik paketleri yaklaşık 10 trilyon USD düzeyinde. 

Fitch açıklaması

Uluslararası kredi derecelendirme kuruluşu Fitch salgının ABD ekonomisi üzerindeki negatif etkilerinin Mayıs ayı itibariyle ivme kaybettiğini belirtirken ABD ekonomisinin 2020 yılı 2. çeyreğinde yıllık bazda %10,5 daralacağını tahmin ediyor.

OECD Ekonomik görünüm raporu

OECD dün yayımladığı Ekonomik Görünüm Raporunda, salgının kontrol altına alındığı ve 2020 yılsonuna kadar salgında ikinci dalganın yaşandığı olmak üzere 2 senaryoya göre tahminlerini açıkladı. Buna göre, salgının kontrol altına alındığı senaryoda dünya ekonomisinin bu yıl %6 oranında daralacağı, 2021’de ise %5,2 genişleyeceği öngörülüyor. İkinci dalganın yaşanması halinde ise; küresel ekonominin bu yıl %7,6 küçüleceği, 2021 yılında ise %2,8 büyüyeceği tahmin ediliyor. Her iki senaryoda da pandemi öncesi seviyelere ulaşmanın uzun zaman alacağı ve krizin yaşam standartları, işsizlik ve yatırımlar üzerinde uzun vadeli olumsuz etkilerinin olacağı ifade edildi. İkinci dalganın yaşanmadığı senaryoya göre; 2020 yılında ABD ve Euro Alanı’nda GSYH’nin sırasıyla %7,3 ve %9,1 daralacağı öngörülürken, ikinci dalganın yaşanması durumunda söz konusu ülke ekonomilerinde sırasıyla %8,5 ve %11,5 daralma yaşanması bekleniyor. Türkiye ekonomisinin de bu senaryolar altında %4,8 ve %8,1 oranlarında küçüleceği tahmin ediliyor.

Euro bölgesi ekonomisi

Eurostat Euro Bölgesine ilişkin ilk çeyrek büyüme rakamını -%3,8’den -%3,6’ya revize etti. Kuruluş azalan hanehalkı harcamalarının ve yatırımların GSYH’yi 3,5 puan aşağı çektiğini belirtirken, konaklama, sanat ve eğlence sektörlerinin çeyreklik bazda %6,8 daraldığını açıkladı.

Almanya’da Nisan ayı dış ticaret verileri şimdiye kadar ki en düşük seviyesinde gerçekleşti. Buna göre Nisan ayında ihracat aylık bazda %24 azalarak verinin toplanmaya başlandığı 1962 yılından bu yana en büyük düşüşünü kaydederken ithalat %16,5 düştü. 

Dünya Bankası

Dünya Bankası Haziran ayına ilişkin Küresel Ekonomik Görünüm raporunu yayımladı. Kuruluş raporda, salgınla birlikte alınan tedbirler nedeniyle küresel ekonominin bu yıl %5,2 daralacağını ve bu daralmanın ikinci dünya savaşından bu yana yaşanan en derin resesyon olduğunun altını çiziyor. Kuruluş, bu yıl içerisinde gelişmiş ülkelerin %7, gelişmekte olan ekonomilerin ise %2,5 daralmasını bekliyor. Türkiye ekonomisinin ise bu yıl %3,8 daraldıktan sonra 2021'de %5 büyüyeceğini öngörüyor.