Adres :
Aşağı Öveçler Çetin Emeç Bul. 1330. Cad. No:12, 06460 Çankaya - Ankara Telefon : +90 312 473 80 41 Faks : +90 312 473 80 46 E-Posta : sde@sde.org.tr
Anasayfa >> Haftanın Değerlendirmeleri >> Ekonomi ve Finans

Haftanın Ekonomi ve Finans Gelişmeleri (17-23 Aralık 2018)

Bu değerlendirme, son bir hafta içinde ekonomi ve finans alanındaki haberlerin değerlendirmesini kapsamaktadır.
SDE Editör
24 Aralık 2018 11:20

Prof. Dr. Abuzer Pınar -  Dr. Merve Karacaer Ulusoy

Türkiye Ekonomisi

Geçen haftanın yurtiçindeki en önemli gündemi sanayi üretimi ve istihdam rakamları ile altın ve dövize dayalı borçlanma kağıdı ihracı idi.

İşsizlik rakamları

17 Aralık’da yayınlanan verilere göre Türkiye genelinde 2018 yılı Eylül döneminde geçen yılın aynı dönemine göre işsizlik oranı 0,8 puanlık artış ile %11,4 seviyesinde gerçekleşti. Aynı dönemde; tarım dışı işsizlik oranı 0,7 puanlık artış ile %13,5 olarak tahmin edildi. Genç nüfusta (15-24 yaş) ise işsizlik oranı 1,6 puanlık artış ile %21,6 olurken,15-64 yaş grubunda bu oran 0,9 puanlık artış ile %11,7 olarak gerçekleşti. Bu rakamlar mevsimsel etkileri de içermektedir. Mevsim etkisinden arındırılmış işsizlik oranı ise 0,1 puan artarak %11,3 oldu.

İşsizliğin artışında ekonomide yavaşlama yanında işgücüne katılımdaki artışın da etkisini görmek gerekmektedir. 2018 yılı Eylül döneminde bir önceki yılın aynı dönemine göre işgücüne katılma oranı 0,4 puan artarak %54 olarak gerçekleşti. Erkeklerde işgücüne katılma oranı 0,4 puanlık artışla %73,5, kadınlarda da 0,4 puanlık artışla %34,9 olarak gerçekleşti. İş bulma ümidi olmadığı için işgücüne katılmayanların oranı ise %2,2’den %1,8’e düşmüştür.

Kayıt dışı çalışma

Ülkemizde yaşanan önemli sorunlardan birisi kayıtdışı çalışmadır. Eylül 2018 döneminde herhangi bir sosyal güvenlik kuruluşuna bağlı olmadan çalışanların oranı, bir önceki yılın aynı dönemine göre 1 puan azalarak %33,8 olarak gerçekleşti. Tarım dışı sektörde kayıt dışı çalışanların oranı ise bir önceki yılın aynı dönemine göre değişim göstermeyerek %22 oldu. Az da olsa bir düşüş gözlense de %34 civarındaki bir oran halen yüksektir. Kayıtdışı çalışma sadece vergi kaybı değil, çalışanların sosyal güvenlikten mahrum olması anlamına da gelmektedir.  

Sanayi üretimi

Geçen hafta açıklanan bir veri de sanayi üretim endeksi idi. Buna göre sanayi üretim endeksi Ekim 2018’de geçen yılın aynı ayına göre %5,7 oranında azaldı. 2018 yılı boyunca pozitif seyreden sanyi üretimi Eylül ve Ekim aylarında üst üste negatif gelmiş oldu. Sanayinin alt sektörleri incelendiğinde, madencilik ve taşocakçılığı sektörü endeksi bir önceki yılın aynı ayına göre %6,1 artarken, imalat sanayi sektörü endeksi %6,5 ve elektrik, gaz, buhar ve iklimlendirme üretimi ve dağıtımı sektörü endeksi %1,2 azaldı.

Bu rakamlar dikkate alındığında 2018 yılı dördüncü çeyreğinde büyüme rakamlarının da düşük geleceğini söylemek mümkündür. 

Döviz ve altına dayalı tahvil ihracı

Bu haftanın önemli bir gelişmesi Hazine’nin bireysel yatırımcılar için döviz ve altına dayalı tahvil ihraçları için talep toplamaya başlaması oldu. Buradaki amaç yastık altında tutulan döviz ve altınların ekonomiye kazandırılması ve ülke rezervlerinin güçlendirilmesi. Yastık altındaki altın miktarının yaklaşık 2200 ton yani 100 milyar dolar olduğu tahmin edilmektedir. Aynı zamanda iç piyasada dövizle borçlanma da yeniden başlatılmış olacak.

Hazine’nin mevcut borçlanma yapısına baktığımızda Kasım 2018 itibari ile iç borç stokunun yüzde 82’sinin TL cinsinden olduğunu görmekteyiz. Genel beklentiye göre Hazine’nin dövizle iç borçlanmasının sınırlı kalacağı yönünde. Ayrıca getiriler çok cazip olmasa da vergi avantajı bulunuyor. Döviz mevduatı faiz gelirlerinde yüzde 13-18 stopaj uygulanırken Hazine tahvillerinde işlem ve faiz gelirlerinde stopaj yüzde 10 olarak uygulanıyor. Diğer yandan ihraç mekanizması ile ilgili olumsuz görüşler de mevcut. Bazı uzmanlara göre bireysel yatırımcıların bankalardaki dövizlerini Hazine’ye kaydırması fonlama sıkıntısı çeken bankaları daha da zor bir duruma sokabilir. Ayrıca bu durumun döviz kurunun özellikle ağustos ayında oldukça yukarılara çıkması ile birlikte başlatılan TL’ye dönüş çağrıları ile örtüşmediği, ihraçlar ile birlikte yatırımcıların TL yerine döviz tercih etmelerine yönelebileceklerini söylemek uygun olacaktır.  

Dünya Ekonomisi

İngiltere

Brexit konusundaki belirsizlikler halen devam ediyor. İrlanda sınırı konusunda süregelen belirsizlikler, ülke içerisindeki muhalif taraftan gelen eleştiriler ve Avrupalı Liderler Zirvesi’nde müzakerelerin bir daha söz konusu olmayacağı yönünde gelen açıklamalar anlaşmasız bir Brexit ihtimalini gündeme taşırken, bu durum da sterlin üzerinde baskı yapmaya devam ediyor.

Avrupa

Haftanın ilk işlem gününde sürpriz bir gelişme yaşandı ve İtalya, AB’ye sunacağı 2019 bütçe rakamları ve içeriği konusunda anlaşmaya vardığını duyurdu. Bu da paritenin rahatlamasını sağladı.

ABD

ABD Merkez Bankası FED’in FOMC kararları açıklandı ve banka faizleri 25 baz puan artırarak fonlama oranını yüzde 2.00-2.25 seviyesinden yüzde 2.25-2.50’ye yükseltti. 2019 yılına ilişkin büyüme tahminleri ise yüzde 2.54’ten yüzde 2.3’e düşürüldü. Karar sonrasında ABD borsalarında düşüş etkili olurken, dolar endeksinde de düşüş meydana geldi. FED 2019 yılı için faiz artırım kararını 3’ten 2’ye indirdi ancak 2019 bilanço küçültme planında bir değişiklik yapmadı. Faizlerde geri adım atarken bilançoda atmaması da bir sıkılaştırma politikası izlediğinin kanıtı.

Çin

Çin ekonomisi üçüncü çeyrekte yıllık bazda %6,5 ile beklentilerin altında büyüdü. Bu rakam küresel krizden bu yana gerçekleşen en zayıf performans. Bu yavaşlamada, ticaret savaşları ve borçluluğa ilişkin risklerin etkili olduğu düşünülmektedir. ABD ile uzlaşma sağlanamaması durumunda ekonomideki yavaşlamanın daha da derinleşeceği öngörülmektedir.

Petrol Piyasası

Çin’in kasım ayı günlük petrol üretiminin 200 Bin varil arttığı gözlemlenirken, Çin ekonomik verileri resesyon beklentilerini arttırdı. Bunun yanı sıra Rusya tarafının önümüzdeki 2 yıl içerisinde üretim seviyesini rekor düzeyde artıracağı yönündeki söylemler, Avrupa ve ABD tarafında da küresel resesyon kaygılarının devam etmesi ve FED’in faiz artırımı kararının büyüme endişelerini artırmasıyla emtia fiyatlarının yönünü aşağı çevirmesine neden oldu.

Suudi Arabistan’ın OPEC toplantısında 500 bin varillik arz kısıntısına gideceği sözü vermesine rağmen geçtiğimiz hafta açıklanan Uluslararası Enerji Ajansı’ndan gelen aylık raporlara göre kasım ayı içerisinde üretimini rekor seviyelerde artırdığı gözlemlenmiştir. Ancak bu hafta Suudi Arabistan’ın ocak ayında 322 bin varil kesintiye gideceğine yönelik açıklamaları oldu. Bunun dışında, OPEC Genel Sekreterinin de geçtiğimiz OPEC toplantısında alınan 1,2 milyon varillik kesintinin üyeler arasında artık detaylandırılması gerektiğine inandığı da konuşulan haberler arasında.