Çok sayıda öğretim görevlisinin katıldığı toplantının açılış konuşmasını SDE Başkanı Prof. Dr. Yasin Aktay yaptı. Aktay; “1915 yılında veya daha gerisinde veya daha ilerisinde olanlara dair bugünden bir adaleti tesis edecek ne bilişsel imkanlara ne de bir yargı merciine sahibiz. Sıcağı sıcağını kurulmuş mahkemeler genellikle bu tür imkanlara daha fazla sahiptir, ama bu durumda da mahkemeyi kuranın genellikle savaşın galip tarafı olması durumunda, mahkemeden istediği kararı çıkartması da kaçınılamayan bir tarih gerçeğidir. Galiplerin yazdığı tarih saf vicdanları tatmin etmedikçe buna dair bir isyan küçük veya büyük dalgalar halinde gelişir” diyerek tarihlerin galiplerin yazdığına vurgu yaptı.
Medyaya açık olarak gerçekleştirilen açılış oturumu SDE Yönetim Kurulu Başkanı Prof. Dr. Hasan Köni’nin konuşmasıyla sona erdi. Açılış oturumunun ardından “Tarihsel ve Aktüel Boyutlar” konulu birinci oturum, medyaya kapalı bir şekilde Prof. Dr. Beril Dedeoğlu’nun moderatörlüğünde gerçekleşti. Oturumda şu sorulara cevap arandı; Dış politika çerçevesinde Ermeni sorunu nedir? Geçmişten günümüze Türkiye’nin dış politikasında bu sorun nasıl bir yol izlemiştir? Son on yılda sorunun Türkiye, Ermenistan ve dünyada kazandığı boyutlar nasıl anlaşılmalı ve yorumlanmalıdır?
Dedeoğlu sözü Prof. Dr. Hasan Köni’ye bıraktı. Köni, başlangıçtan bu yana ortaya çıkan Ermeni iddialarının başlayış şekli ve günümüze değin izlediği süreçte dışsal faktörler hakkında konuşurken sorunun nasıl biz yol izlediğini açıkladı. Ardından Büyükelçi (E) Emin Gündüz, sorunun Türk dış politikası ile alakalı boyutunu değerlendirdi. “sözde soykırım” iddialarının Türkiye’ye karşı baskı unsuru olarak kullanıldığını ifade ederek dünyanın çeşitli yerlerinde aktif rol oynayan Ermeni Diasporasının faaliyetleri hakkında da bilgi verdi. Gündüz, dış güçlerin ve diasporanın çok iyi bir strateji izleyerek Türkiye’ye karşı yapılanmalarını açıkça gözler önüne serdi.
“Yeni Vizyon ve Protokoller” konulu ikinci oturum ise, SDE Yönetim Kurulu Üyesi ve Medya Konseyi Başkanı Alper Tan’ın moderatörlüğünde gerçekleştirildi. “Protokoller sürecinin ayırıcı vasıfları ve temel özellikleri nelerdir?”, “Yeni sürecin Türkiye, Ermenistan ve uluslararası düzeylerdeki kolaylaştırıcı ve güçleştirici dinamikleri nelerdir?”, “Türkiye ve Ermenistan’ın bu süreçte izledikleri yol ve çözüm açısından performansları nasıl değerlendirilebilir” gibi sorulara Prof. Dr. Birol Akgün vasıtasıyla cevap arandı. Protokoller sürecinin neden önemli olduğu konusuna değindi. Tarafların ilk kez “sorunlarını” siyasi ve diplomatik zeminde konuşma iradesini gösterdiklerini de belirtti. Ermenistan’ın protokolleri imzalamasının nedenlerini ise şöyle sıraladı; Bölgede siyasi, ekonomik ve diplomatik izolasyondan kurtulmak, halkın kötüleşen durumunu düzeltmek, 2008 Gürcistan Savaşı sonrasında Batıya çıkış yollarının giderek daralması, ABD’nin baskıları (Rusya’nın Kafkaslardaki etkisini kırmak için Ermenistan’ı Türkiye üzerinden batıya bağlamak. Sorunlar ve aktörlerin beklentileri noktasında ise şunlara değindi; “Protokoller “soykırım” karar tasarılarını durdurmuyor. Ermenistan resmi temsilcileri ABD kongresinde açıktan lobi yaptılar. Bu, iyi niyeti gölgeliyor. Ermenistan Anayasa Mahkemesinin ‘soykırım tartışılamaz’ kararı, protokolleri sakatladı. Buna karşın, Türkiye’nin onay sürecini Karabağ’a bağlaması siyaseten anlaşılabilir. Ancak bu Türk Dış Politikası üzerinde ‘Azerbaycan vetosu’ yaratıyor.”
Üçüncü oturumun konusu ise, “Çözüm Önerileri” oldu. Oturumun moderatörlüğünü SDE Yönetim Kurulu Başkan Yardımcısı Büyükelçi (E) Nüzhet Kandemir yaptı. Bu oturumda cevap aranan sorular ise şunlardı; “Yeni dış politika vizyonu: Uygulanabilir bir siyasa önerisinin temel çerçevesi ne olmalıdır? Sorunun çözümü açısından Türkiye kısa ve uzun vadede nasıl bir rol izlemelidir? Sorunun çözümü açısından Ermenistan’dan beklentiler nelerdir?”
Bu sorulara Prof. Dr. Beril Dedeoğlu tarafından cevap verildi. “Öncelikle Türkiye azınlık ve insan hakları konusunda yol almalı” diyen Dedeoğlu ancak bu yolla Kafkasya’daki ilgili sorunlarla rahat bir şekilde ilgilenebileceğimizin üzerinde durdu. Aynı zamanda çözüm yollarının demokrasi zeminine de oturtulması gerektiğini belirtti. “Soykırım ‘yoktur’ demek ne kadar anlamsızsa soykırım ‘vardır’ demek de o kadar anlamsızdır” yorumunun üzerinde durarak çözüm önerilerinden birinin de şu olabileceğini ifade etti; “Yapılması gereken en doğru şey Ermenistan dışında yaşayan Ermenilerle diyalog kurulmalıdır. Madem bu konuyu sorun haline getirenler Ermenistan dışında yaşayan Ermeniler, o zaman biz de o Ermenilerle diyolog kuralım, aradaki aracıları çıkartalım. Aynı zamanda iş çevreleri ve kültürler arası bir bağlantı kurabiliriz. Bunun yanında halklar arasında da diyalog kurmamız önemlidir. Bir araya geldiğimizde sadece ‘soykırım var mı yok mu’ diye konuşmak yerine ‘kadın, eğitim’ gibi konular hakkında da konuşabiliriz. Uluslararası hukuku konusunda da mutlaka çalışmak gerekiyor. Önümüzdeki dönemde buna ihtiyaç duyacağız.”
Prof. Dr. Doğu Ergil, sorunun çözümünde duygusal değil ama ‘duygulu’ bir dil kullanılmasının öneminde değinerek, “Osmanlı hükümetinin kararlarını kabul edip etmeyeceğimiz önemli bir sorun. Bu konuda ortak bir noktaya gelmedik” şeklinde konuştu.
Her oturumun ardından soru cevap kısmında hararetli tartışmalar gerçekleştirildi. Üçüncü oturumun ardından Ermeni Sorununun Yeni Boyutları çalıştayı sona erdi.
Çalıştaya Katılanlar:
Ahmet Büberci, Alper Tan, Aydın Bolat, Prof. Dr. Beril Dedeoğlu, Berkay Genç, Prof. Dr. Birol Akgün, Cafer Şafak Eyel, Yrd. Doç. Dr. Caner Arabacı, Prof. Dr. Doğu Ergil, Büyükelçi (E) Emin Gündüz, Faik Tarımcıoğlu, Doç. Dr. Ferudun Ata, Hasan Celal Güzel, Prof. Dr. Hale Şıvgın, Halime Kökçe, Prof. Dr. Hasan Köni, Doç. Dr. İlhan Dülger, Prof. Dr. Kıvılcım Özcan, Dr. Mehmet Dülger, Prof. Dr. Metin Hülagü, Muhittin Ataman, Doç. Dr. Mustafa Aydın, Doç. Dr. Murat Çemrek, Dr. Murat Yılmaz, Büyükelçi (E) Nüzhet Kandemir, Doç. Dr. Ramazan Çalık, Selma Bardakçı, Dr. Sinan Oğan, Prof. Dr. Vedat Bilgin, Prof. Dr. Yasin Aktay, Zafer Çömez
Yasin Aktay'ın açılış konuşmasının tam metni için Tıklayınız...
Ermeni Çalıştayı ile ilgili hazırlanan rapor için Tıklayınız...