FATF karapara ve terörün finansmanıyla yeterince mücadele etmeyen ya da eksiklikleri olan ülkeleri iki ayrı listede kamuoyuna ilen etmiştir.

 

 

Bunlardan ilki “FATF Kamuoyu Duyurusu” adıyla yayınlanmış olup FATF’ın kara listesini teşkil etmektedir. Liste toplam 8 ülkeyi 3 ayrı başlık altında gruplandırmıştır.

 

1-    Uluslararası mali sistemi tehdit eden karapara aklama ve terörizm finansmanına karşı tedbir almaya çağrılan ülkeler: İran

 

2-     Ulusal sistemlerindeki açıkları Şubat 2010 tarihine kadar bir eylem planıyla giderememiş ve işbirliği için gayret göstermemiş ülkeler: Angola, Kuzey Kore, Ekvator, Etiyopya

 

3-    Daha önce FATF tarafından karapara ve terörizm finansmanıyla mücadelede eksiklikleri tespit edilen ve bunları Şubat 2010 itibariyle giderememiş olan ülkeler: Pakistan, Türkmenistan, Sao Tome ve Principe

 

Listenin başında İran sayılarak, bu ülkeyle yapılacak ticari işlerde ve para transferlerinde özel dikkat göstermeleri yönünde diğer ülkeler uyarılmıştır. İran bu karara tepkili olsa da, karaparanın aklanmasıyla mücadele konusunda eksikliği olduğunu zımnen kabul etmektedir. Zira listenin açıklanmasına az bir süre kala İran, BM Uyuşturucu ve Suç Ofisi (UNODC) ile işbirliği yaparak ulusal bir mali istihbarat birimi kuracağını duyurmuştur. Mali İstihbarat Biriminin kurulması da FATF’ın tavsiyeleri arasında yer almaktadır. Ekonomik İşler ve Finans Bakanlığı altında kurulacak birimin hayata geçirilmesinde teknik yardım sağlayacak olan UNODC’nin İran’daki teknik destek programına, Almanya, İtalya ve İngiltere mali destek sağlamaktadır.[1] 

 

İkinci grupta yer alan Ekvator bu karara üst seviyede sert tepki göstermiş; Cumhurbaşkanı Rafael Correa, ülkesinin son dönemde İran’la geliştirmekte olduğu ekonomik ve siyasi ilişkiler yüzünden cezalandırılmak istendiğini ileri sürmüştür.[2] 

 

Üçüncü grupta yer alan ülkelerden Pakistan ise, yeni bir karapara kanununu henüz yürürlüğe koyamamıştır. Bu eksiklik, Pakistan’ın kara listeye alınmasının temel gerekçesi olmuştur.

 

FATF tarafından kamuoyuna duyurulan ikinci liste, “Devam Eden Süreçte Karapara/Terörün Finansmanı Yükümlülüklerini Gerçekleştirme” başlığını taşımaktadır. Burada sayılan ülkelerin hazırladıkları eylem planlarının uygulama sürecinin FATF tarafından yakından izleneceği belgenin giriş kısmında belirtilmektedir. Bu listede aşağıdaki ülkeler bulunmaktadır: Antigua ve Barbuda, Azerbaycan, Bolivya, Yunanistan, Endonezya, Kenya, Fas, Maynmar, Nepal, Nijerya, Paraguay, Katar, Sri Lanka, Sudan, Suriye, Trinidad ve Tobago, Tayland, Türkiye, Ukrayna ve Yemen. Bu listede yer verilen ülkelere baktığımızda, Türkiye’nin en az eleştiri alan ülke olduğunu da görmekteyiz.

 

FATF tarafından Türkiye ile ilgili yapılan değerlendirmede, karapara aklama ve terörizmin finansmanıyla mücadele konusunda Türkiye’nin gelişme gösterdiğinin altı çizildikten sonra, bazı eksikliklerin görüldüğü belirtilmektedir. Karaparanın aklanmasının önlenmesi konusunda ise herhangi bir eleştiri getirilmemektedir. Getirilen eleştiri, terörizmin finansmanıyla ilgili tavsiye kararlarından sadece ikisiyle ilgilidir. Bunlar, Terörizmin finansmanının, uygun şekilde suç haline getirilmesi (özel tavsiye II) ve teröristlerin mal varlıklarının tespiti ve dondurulması için var olan yasal çerçevenin yeterli şekilde uygulanması (özel tavsiye III) konusundadır. Bu konulardaki eksiklikleri FATF’la birlikte çalışarak gidermek üzere üst düzeyde politik bir kararlılık mevcut olduğu da FATF’ın değerlendirmesinde belirtilmektedir.[3]

 

 

FATF’ın 40 tavsiyesi, karapara aklamayla mücadelede uluslararası standartları oluşturmaktadır. Bunlara ilave olarak terörizmin finansmanı konusunda 9 özel tavsiye kararı mevcuttur. Bu belirlenmesi FATF, 2000-2006 yılları arasında, karapara ile mücadele rejimini kurmamış ya da bu tavsiyelere uygun hareket etmeyen ülkelerin belirlenerek, kamuoyuna ilan edilmesi yöntemini uygulamıştır. 2000 yılında başlayan bu süreçte toplam 23 ülke listeye alınmış ve eksikliklerini gidermeleri istenmiştir. Bundan sonra ülkeler önemli ilerlemeler kaydederek 6 yıllık süreç içerisinde kara listeden peyder pey çıkmıştır. Listeden çıkan son ülke ise Myanmar’dır.  2007 yılından sonra FATF, karapara ve terörün finansmanıyla mücadele tavsiyelerine uygun hareket etmeyen ülkeleri analiz etmeye devam ederek 2008 yılında ayrı bir liste yayınlamıştır. Bu listede, İran, Özbekistan, Pakistan, Türkmenistan, Sao Tome ve Principe ile KKTC bulunmaktaydı. [4] 2009 yılında ayrı bir resmi duyuruyla, İran’dan kaynaklanan karapara ve terör finansmanı riskine tüm ülkelerin dikkatini çekmiştir. Yine 2009 yılında G-20’nin de çağrısı üzerine FATF, yüksek risk taşıyan ve uluslararası sisteme uygun hareket etmeyen ülkelerin tespitinde yeni bir çalışma başlatmıştır. Bu kapsamda iki ayrı liste halinde belirlenen 28 ülkeyi kamuoyuna ilan etmiştir. Elbette bu duyuru, özellikle ilk listedeki (kara liste) ülkeler için, ticari ilişkilerde dikkat edilmesi gereken ülkeler uyarısını taşımaktadır. Dolayısıyla, ülkenin prestiji ve ekonomik ilişkileri bakımından eksi bir not olarak kabul edilmektedir.  

 

(Ömer Ersoy, Araştırmacı)

---