NATO Savunma Bakanları, 4 Şubat Perşembe günü İstanbul’da toplandı.Türkiye’de gerçekleştirilen bu gayri resmi toplantıya NATO Genel Sekreteri Anders Fogh Rasmussen ve ABD Savunma Bakanı Robert Gates de katıldı. NATO üyesi 28 ülkenin bir araya geldiği toplantının ana gündem maddesini Afganistan oluşturdu. Ev sahipliğini Milli Savunma Bakanı Vecdi Gönül’ün yaptığı toplantıya, Amerika Savunma Bakanı Robert Gates’in yanı sıra, Afganistan’daki NATO Kuvvetlerinin Komutanı Orgeneral Stanley McChrystal ve üst düzey Afgan yetkililer de katıldı.
Özel bir uçakla İstanbul’a gelen NATO Genel Sekreteri Rasmussen, üye ülkelerden Afgan güvenlik kuvvetlerinin eğitimine daha fazla katkıda bulunmalarını istedi. Ayrıca toplantıda NATO’nun yeni hedefleri, sivil koordinasyon, yetki devri ve askeri operasyonların finansmanı konuları da görüşüldü.[1] Askeri yetkililere göre, Afganistan’a Uluslararası Destek Gücünün, Taliban’ı tümüyle yok etmek yerine, bölerek zayıflatmayı planlıyor. ABD Savunma Bakanı Gates, Amerika’nın Afganistan’daki NATO birliklerini yol kenarına yerleştirilmiş bombalardan korumak için, M-ATV olarak adlandırılan özel zırhlı araç ve gelişmiş teknoloji sağlayacağı sözünü verdi[2].
NATO üyesi ülkeler, asker sayısını toplam 9 bin artırmayı kabul etti. Dün İstanbul’a gelen, Afganistan’daki yabancı silahlı kuvvetlerin Komutanı Stanley McChrystal’ın de ifade ettiği gibi, Amerika, Taliban ve El Kaide ile silahlı mücadelede geriye doğru olumsuz gidişin durdurulmasını sağlamış bulunmaktadır. Ancak NATO, asıl dikkatini Türkiye’nin de katkı sağlayacağı eğitim alanında yoğunlaştırıyor. Afgan güçlerini eğitmek için hâlihazırda 2 bin ila 2 bin 400 yabancı eğitmene ihtiyaç duyuluyor.[3] Nitekim Rasmussen hafta başında yaptığı açıklamada, İstanbul’daki toplantıda Afgan güçlerinin eğitilmesi için gereken ilave asker açığının kapatılabilmesi konusunda üye ülkelere baskı yapacağını söylemişti.
Öte yandan, 28 ülkeden katılımın olduğu NATO toplantısına Genelkurmay Başkanı İlker Başbuğ, Türkiye’nin devlet protokolü NATO protokolüne uymadığı için, geçmişte de olduğu gibi, katılmamıştır. “Devlet protokolüne göre Savunma Bakanı Vecdi Gönül’ün önünde yer alan Genelkurmay Başkanının, NATO protokolü gereğince ondan sonra oturması gerekiyordu. Türkiye'deki protokol sıralamasında Milli Savunma Bakanı Vecdi Gönül'ün önünde yer alan Genelkurmay Başkanı Başbuğ'un, bu sıralamayı tersine çeviren NATO protokol listesine aykırı davranış sergilemiş olmamak için toplantılara katılmadığı anlaşılıyor”.[4]
Toplantıya Genelkurmay Başkanı’nın katılmamış olması, TSK’nın Afganistan’ın geleceğine olan ilgisinin azaldığı anlamına gelmez. Bir NATO üyesi olarak, Türkiye’nin Afganistan’daki varlığına, başta ABD olmak üzere birçok ülke büyük önem atfetmektedir. Nitekim ABD’nin Afganistan ve Pakistan Özel Temsilcisi Richard Holbrooke, Afganistan’daki Uluslararası Güvenlik Destek Gücü (ISAF) bünyesinde, bu ülkedeki operasyonlar açısından Türkiye’nin oynadığı rolden daha önemli role sahip başka bir ülke düşünemediğini söylemiştir. Türkiye’nin bölgede çok önemli bir unsur olduğunu ifade eden Holbrooke, bölgesel bağlamda, meşru güvenlik ve stratejik çıkarları bulunan ülkeler arasına Türkiye’yi de rahatlıkla dâhil edebileceğini belirtmiştir.
Sonuç olarak, İstanbul’da NATO Zirveleri yapılması, Amerikan yetkililerin ardarda Türkiye’nin Afganistan’daki rolünün öneminin belirtilmesi ve Türkiye’den Afgan güçlerinin eğitilmesinin istenmesi ülkemizden uluslararası beklentilerin yoğunluğunu ortaya koyması açısından dikkat çekicidir. Amerika’nın, Afganistan’da gerçekleştirmeye çalıştığı amaçları ve Başkan Obama’nın, iç politika alanında taşıdığı riskleri söze alarak, saptadığı “Yeni Afgan Stratejisi” göz önünde bulundurulduğunda, tüm bu gelişmeler Amerika’nın Afganistan’da bir yenilgiye tahammülü olamayacağının bir göstergesi olarak değerlendirilebilir. Bu noktada Türkiye, bölgedeki stratejik çıkarlarını iyi bir şekilde hesaplamalı ve doğru adımlar atmalıdır.