ABD Başkanı Obama, Taliban ve El-Kaide güçlerinin Afganistan’da gittikçe artan şiddet ve saldırılarına karşı mücadele etmek için 2009 Mart ayında Amerika’nın yeni Afganistan Stratejisini ortaya koymuştur. Bu bağlamda derinlemesine çalışmalar yapan yönetim ve ortaya çıkan anket çalışmalarına göre, kimi zaman Afgan halkı zaman zaman gidişat hakkındaki fikrini değiştirse de, Afganistan’ın karşılaştığı birtakım süregelen sorunlar hala devam etmektedir. Bu doğrultuda Aralık sonu ve Ocak başı Afganistan’da çeşitli kurumlarca kamuoyu yoklamalarında bulunulmuştur.
Afgan Sosyo-Ekonomik ve Düşünce Araştırmalar Merkezi (ACSOR – Afghan Center for Socio- Economic and Opinion Research) tarafından 11-23 Aralık 2009 tarihleri arasında Kabil’de yapılan 2010 Afgan Kamuoyu Yoklaması, ‘Amerika Afganistan’da ne ölçüde başarı sağladı?’ sorusunu yeniden cevaplamayı gerektirecek nitelikte sonuçlar doğurmuştur.
ABC, BBC ve ARD televizyonlarında yayınlanmak üzere, rastgele bin 534 yetişkin Afgan örnek arasından şahsen, Darice ya da Peştuca dillerinde yapılan bu kamuoyu yoklamasına göre, Afganistan halkının yüzde 70’i bu süreçte doğru yolda ilerlediklerini düşünürken yüzde 21’i gidişatın kötü bir yönde olduğu görüşüne sahiptir. 2010 yılında veriler bu şekildeyken, çok değil, bir sene önce 2009 yılında Afganistan’ın sadece yüzde 40’ı gidişatın doğru yönde olduğunu düşünmekteydi. Bugün yüzde 40’dan yüzde 70’e yükselen bu hızlı artış, Afgan halkının gözünde işlerin yoluna koyulduğu şeklinde bir imajın oluştuğu görüşünü yansıtmaktadır. Bu çarpıcı ve önemli artışın altında yatan neden olarak, Afgan halkının Taliban Yönetimi’ne geri dönmek istemeyişi görülebilir.
2010 Afgan Kamuoyu yoklamasından çıkan bir diğer önemli sonuç ise Afganistan’daki güncel sorunların önem sırasıdır. Afgan halkının yüzde 34’ü, işsizliğin yüzleştikleri en büyük problem olduğunu savunurken, güvenlik yüzde 32 ile ikinci sırada ve yüzde 14 ile yolsuzluk da 3. sırada bulunmaktadır.
Diğer taraftan “Ocak 2010 BM’nin Afganistan’da Yolsuzluk” başlıklı raporu, Afgan kamuoyu yoklamasının aksine, işsizlik ve şiddet, genel olarak Afganistan’ın yüzleştiği diğer ana sorunlar olarak düşünülürken, Afgan nüfusun yüzde 60’ına göre yolsuzluğun Afganistan’da en büyük endişe kaynağı olduğu sonucunu çıkarmıştır.
BM tarafından hazırlanan bu rapor, Afgan Sosyo-Ekonomik ve Düşünce Araştırma Merkezi tarafından yapılan ve BBC’de yayınlanan kamuoyu yoklaması ile ters düşmektedir. Afganistan Gayri Safi Milli Hâsılanın yıllık kişi başına sadece 425 dolar olması ve ülkede ortalama rüşvetin 160 dolar olduğu düşünüldüğünde yolsuzluk, Afganistan’ın yüzleştiği en büyük sorun olsa gerektir. Aslında Afgan Araştırmalar Merkezi tarafından çıkartılan sonuç çok da yanlış değildir. Çünkü işsizlik, düşük maaş ve bundan ötürü kamu hizmetleri de yetersiz olunca, yolsuzluk ve rüşvet de kaçınılmazdır. Bu noktada asıl önemli olan, konuya ne taraftan baktığımızla alakalı olmalıdır. BM Uyuşturucu ve Suç Ofisi Başkanı Antonio Maria Costa, “Afganistan’da Yolsuzluk” başlıklı raporunda Afganların rüşvet ödemeksizin bir kamu hizmetinden yararlanamayacaklarını söylediklerini belirtmiştir. Nitekim Afganistan’ın geçmiş 12 ayda rüşvete ödediği 2,5 milyar dolar, neredeyse ülke Gayri Safi Milli Hasılasının çeyreğine denk gelmektedir.
Yine 2010 Afgan kamuoyu yoklamasına göre, Afgan halkı ülkedeki yaşam koşulları (yüzde 55), suç ve şiddete karşı güvenlik (yüzde 38), iş ve ekonomik imkânlar (yüzde 33), yol, köprü ve alt yapı (yüzde 36), temiz su kullanımı (yüzde 38), elektrik (yüzde 22) yemek (yüzde 52) ve sağlık yardımı ihtiyacını karşılayabilme (yüzde 38), yerel okul (yüzde 43) ve kadın hakları (yüzde 44) oranları ile kısmen iyi cevabını vermişlerdir. Ülkeye karşı en büyük tehlike olarak Taliban’ı gören nüfus, yüzde 42 oranı ile ülkedeki şiddetten de yine Taliban’ı suçlu bulmaktadır.
Ayrıca Afganistan nüfusunun yüzde 41’lik bir kısmı, Afganistan Hükümeti’nin Taliban’ı dış yardım ile yenebileceğini düşünmektedir. Baktığımızda, Aralık 2009 verilerine göre, BM Uluslararası Yardım Kuvveti (ISAF) bünyesinde Afganistan’da 84 bin yabancı asker görev yapmaktadır. Afganistan’a en çok asker gönderen ülkeler arasındaki sıralamaya bakarsak, ilk sırada ABD, ardından İngiltere, Almanya, Fransa, İtalya, Kanada, Polonya, Hollanda, Türkiye ve Avustralya gelmektedir. Türkiye, Afganistan’ın Kabil ve Vardak şehirlerinde toplam bin 755 askere sahiptir.
Sonuç olarak, Aralık 2009’da Obama’nın Afganistan’a 30 bin ilave asker gönderme kararını almasıyla birlikte asker sayısının 100 bin’e çıkarılması amaçlanmaktadır. Ayrıca, ABD, 2011 Temmuz ayı itibariyle Afganistan’dan çıkmayı planlamaktadır. Bu süreçten sonra Afgan halkının görüşünün ne yönde değişeceği merakla izlenecektir.
(Özlem Pınar Oran, Asistan)
Kaynak: