ABD’de, sosyalistler ve muhafazakârlar arasındaki rekâket, gün geçtikçe kızışıyor. ABD Başkanı Barack Obama’nın finansal sistemini düzenlemeye yönelik almayı planladığı yeni kararlar, Wall Street piyasasında tepkiyle karşılandı.Obama geçtiğimiz hafta yaptığı konuşma ile ABD’deki bankalara savaş açtığını ilan etmişti. 2008’de yaşanan küresel ekonomik krizin mimarı olarak görülen ABD finans sistemini kurtarmak amacıyla, bu sistemdeki aktörlere verilen kamu borcuna dikkat çeken Obama, bu paraların geri alınacağını vurgulayarak, finans sistemine uygulanan vergilerin artırılacağını açıklamış ve savaşı başlatmıştı.
Obama, geçtiğimiz gün (21 Ocak), Beyaz Saray’da yaptığı konuşmasında, mali ve ekonomik durumun geçen yıla oranla daha iyi durumda olduğunu ancak ülkeyi krize sürükleyen serbest finans sistemi uygulamalarının devam ettiğini belirtti. Bu sebeple, hükümetin büyük finans kuruluşlarının ve bankaların karmaşık ve büyük yapılarını sınırlayarak ve çok fazla riskli araçlarla kar elde etmelerini önleyerek sadece müşterilerine hizmet amacı gütmeleri için sıkı uygulamalar getirilmesi gerektiğini savundu. (Tıkla1)
Kongre’nin onayından geçmesi gereken bu pakete göre, finans kuruluşları ve büyük bankalar riskli yatırımlara giremeyecek, serbest fonlar (hedge), girişim sermayesi şirketi sahibi olamayacaklar ve bunlara yatırım yapamayacaklardır. Bununla birlikte, bu yasalarla menkul kıymet şirketlerinin müşteri hizmetinden çok, kendi karlarını artırmak için yaptığı faaliyetlerin de engellenmesi planlanmaktadır. Bu kuruluşların piyasaya sürdükleri kâğıtlar aşırı kar sağlarken, aynı zamanda piyasalarda dengesizliklere de sebep olmaktaydı. Yapılması planlanan bu düzenlemeler ile ticari bankalar ile yatırım bankalarının birbirlerinden ayrılması, ticari bankaların spekülatif davranmasının ve finansal şirketlerin tüm ekonomi için risk oluşturacak kadar büyümesinin engellenmesi planlanmaktadır.
Bilindiği üzere, atlatılmaya çalışılan 2008 küresel krizi, Büyük Buhran’dan sonra yaşanan en etkileyici kriz olmuştur. Bugün Obama yönetiminin almayı planladığı bu kararlar, 1930 yılında yaşanan Buhran’dan sonra yürürlüğe konan ve 1999 yılında da yürürlükten kaldırılan Glass-Steagall yasasına çok benzemektedir. Bu yasa da, ticari bankalar ile yatırım bankalarının işlem alanlarını keskin bir şekilde, birbirinden ayırmakta idi. Ancak yasanın yürürlükten kaldırılması ile birlikte, ticari bankalar da yatırım bankacılığı yapmaya başlamış, yatırım bankacılığında yığılma olmuş ve karlar düşmüştü.(Tıkla2) Bu durumun bir sonucu olarak da, ortaya, mortgage örneğinde olduğu gibi, yüksek riskli, getirili ancak düşük kaliteli yatırım araçları ortaya çıkmaya başlamıştı. Düşüncesizce satılan bu kalitesiz kedilerle de balon gibi şişen ABD ve dünya ekonomisi, 2008 yılında kötüye gitmişti.
Krizin baş sorumlusu olan, yüksek primler uğruna borç kredilerini kredileştirerek piyasaya tekrar süren ve karlarını artırmak uğruna sokaktaki Mariachi şarkıcılara bile kredi vermekten çekinmeyerek ekonominin çökmesine sebep olan bu sistemi kontrol altına almak adına Kongre’ye sunulacak olan sözkonusu tasarı, borsada adeta şok etkisi yarattı ve büyük borsalarda düşme yaşandı. Ayrıca Wall Street’ten de Obama’ya sert tepkiler yükseldi.
Alınmaya çalışılan kararlar, planlama aşamasında, etkin olacak gibi gözükmektedir. Yaşanan küresel ekonomik krizin, Türkiye’yi daha az, ki bu az etkilemiş halidir, etkilemesinin sebebi Türkiye’de var olan finans sistemi üzerindeki denetimdir. Türkiye’nin krizden etkilenmesinin başlıca sebebi, ticaret yaptığı pek çok Batı ülkesinin finans sistemlerinin çökmüş olmasından kaynaklanmaktadır.
Mevcut durumda, akla gelen soru, ileriki dönemlerde Amerika’da, hükümetin finans sistemi üzerindeki sıkı kontrolünü sağlayacak olan bu paket ile, bir nebze de olsa, Wall Street’in doymak bilmez patronları dizginlenmiş olacak mıdır? Ancak her şeyden önce, Obama’nın bu tasarıyı yasalaştırabilmesinin önünde engeller vardır. Özellikle, Obama’nın geçtiğimiz gün yaptığı konuşmasından sonra kağıtları bir anda düşen bankaların, ABD’de çok büyük bir lobisi vardır. Dolayısıyla Obama’nın bu paketi Kongre’den geçirme konusunda ciddi anlamda sıkıntısı olabilir. Hatta tasarı maddelerinde değişme bile olabilir.
Akıllara takılan bir diğer konu ise Obama’nın finans sektörüne karşı açtığı savaşın, tam da Massachusetts seçimleri sonrasına ve Sağlık Reformu ile ilgili belirsizliğin artarak sürdüğü son döneme denk gelmesidir. Seçimde yitirilen sadece bir sandalye sebebiyle, Obama’nın Sağlık Reformunu ve başka pek çok yasa tasarısını Kongre’den geçirmesi zorlaşmıştır. (Tıkla3) Bu sebeple Demokratlar, Sağlık Reformu konusunda gözden geçirmelere gitmeyi planlamaktadır. Zaten, en başından beri, bu reforma çok maliyetli olacağı gerekçesiyle Cumhuriyetçiler; yüksek karları azalacak gerekçesiyle de büyük ilaç firmaları karşı çıkmakta idi. Finans piyasasına açtığı savaşla birlikte pek çok finans kuruluşunu da karşısına alacak olan Obama yönetimi, Massachusetts'te, kaybedilen beş sandalye ile de zor durumda kalmıştır. Ancak, Obama’nın bu durumlara rağmen, finans sistemine savaş açması onlara gözdağı vermek ve kendisine azalan desteğin, belki de biraz tehditvari tutumlarla artırılma çabası olarak da yorumlanabilir. Obama’nın çabaları, Amerikan halkı genelinde olumlu karşılanırken, özellikle, kartellerin canını sıkmakta ve alıştıkları aşırı rant elde etmelerini engellemektedir.
Sonuç olarak Amerika’da yaşanan bu savaşta kimin kazanacağı, başkan koltuğuna oturmadan önce ABD halkına verdiği büyük sözlerden biri olan sağlık reformunun kabul edilip edilmeyeceği ve Wall Street’in “şişman kedilerinin” geleceğini önümüzdeki günlerde artması beklenen gerilimle birlikte göreceğiz.
(H. Gülin Koçak,SDE Asistan)