ABD merkezli “Pew Din ve Toplumsal Hayat Forumu”nun 198 ülkede dinsel özgürlüklere hükümet politikası ve toplumsal düşmanlık olarak iki düzlemde getirilen kısıtlamalarla ilgili yaptığı araştırma yayınlandı. Pew’in “Din Üzerindeki Küresel Sınırlamalar” başlıklı raporuna göre, dünya nüfusunun yüzde 70'inin dini özgürlüklerini kullanamadığı ortaya çıktı. Araştırmaya göre minare yasağı getiren
İsviçre dini özgürlüklerin kısıtlanmadığı ülkeler arasındayken, Türkiye dini özgürlüklerin olmadığı ülkelerden birisi olarak görülüyor. (Tıkla-1)
Araştırmanın yapıldığı 198 ülke kısıtlamaların ‘çok yüksek’, ‘yüksek’, ‘orta’ ve ‘düşük’ olmasına göre gruplara ayrılırken, Türkiye hem hükümet kısıtlamaları hem de toplumsal düşmanlık açısından ‘yüksek’ grubuna konuldu.
Ülkelerdeki dini özgürlükler konusu, “devlet-hükümet kaynaklı sınırlamalar” ve “toplumsal çatışmalar kaynaklı sınırlamalar” dikkate alınarak değerlendirildi.
Raporda, Türkiye, 33 ülkenin yer aldığı ‘yüksek’ grubuna dahil edildi. Bu grupta Rusya, Yunanistan, Bulgaristan, Belarus, Afganistan gibi ülkeler de bulunuyor. Minare yasağının referanduma sunulduğu İsviçre ise ‘düşük’ gruba dahil 119 ülke arasında gösterildi.
Türkiye’de dini özgürlüklere devlet tarafından uygulanan kısıtlamaların, toplumsal çatışmalardan daha etkili olduğu vurgulandı. Ayrıca Türkiye’nin “devlet-hükümet kaynaklı sınırlamalar” puanı 6,4 iken; “toplumsal çatışmalar kaynaklı sınırlamalar” puanı 4,9 olarak belirlendi. Türkiye’nin devlet kaynaklı dini sınırlamalar puanında, inanç ve ibadetleri Sünnilerden farklı olan Alevilerin değerlendirildiği açıklandı. Devlet okullarında, Alevilere Sünni anlayışa bağlı dini eğitim verildiği kaydedildi. Bu rapor hazırlandığı sırada halen Alevilerin Milli Eğitim Bakanlığı’nın dini eğitim programına karşı kazandığı sayısız davanın askıda beklediği de ifade edildi.
Hükümetin dine getirdiği kısıtlamaların ‘çok yüksek’ olduğu grup: Suudi Arabistan, İran, Özbekistan, Çin, Mısır, Birmanya (Myanmar), Maldivler, Eritre, Malezya ve Brunei. Nüfusunun çoğunluğu Budist olan Çin, Müslüman Uygur Türklerine baskı uyguladığından çok yüksek gruba alındı. Farklı inançlara toplumsal düşmanlığın çok yüksek olduğu ülkeler ise Irak, Hindistan, Pakistan, Afganistan, Endonezya, Bangladeş, Somali, İsrail, Sri Lanka, Sudan ve Suudi Arabistan. Her iki listede de bulunan tek ülke Suudi Arabistan.
Türkiye’nin de içinde olduğu ‘yüksek’ gruplarda hükümet kısıtlaması sıralaması şu şekilde: Endonezya, Moritanya, Pakistan, Türkiye, Vietnam, Cezayir, Beyaz Rusya, Rusya, Türkmenistan, Libya, Sudan, Tacikistan, Ürdün, Afganistan, Fas, Laos, Suriye, Hindistan, Tunus, Azerbaycan, Kuveyt, Kazakistan, Yemen, Irak, Batı Sahra, Bulgaristan, Singapur, Moldova, Yunanistan, İsrail, Küba, Umman, Somali.
Toplumsal düşmanlık sıralaması da şöyle: Mısır, Filistin, Yemen, Nijerya, Komor, Kırgızistan, Suriye, Nepal, İran, Lübnan, Türkiye, Kenya, Romanya, Cezayir, Ürdün, Etiyopya, Gürcistan, Rusya, Liberya, Fildişi Sahilleri, Birmanya, Filipinler, Yunanistan, Doğu Timor, Sırbistan, Kongo, Çad.
En kısıtlayıcı ülkelerde Ortadoğu ve Kuzey Afrika coğrafyası dikkat çekiyor. En çok dini kısıtlama; İran, Mısır, Endonezya, Pakistan ve Hindistan olarak ortaya çıkıyor.
Her iki düzlemde en az dini kısıtlamaların yaşandığı ülkeler ise; Brezilya, Japonya, ABD, İtalya, Güney Afrika ve Britanya. Almanya, Fransa, Avusturya gibi ülkeler düşük grubunda yüksek grubuna en yakın ortalamada.
Bir yanda minare yasaklayan ancak dini özgürlükleri yine de kısıtlayamayan İsviçre ve okullarda başörtüsü, haç gibi dini semboller kullanılmasını yasaklasa da dini ‘orta’ dereceli sınırlayabilen Fransa. Diğer yanda “oldukça demokratik ülkeler olmalarına rağmen dini özgürlüklere ‘yüksek’ kısıtlamalarıyla dikkat çeken ülkeler” ifadesi kullanılan; Türkiye ve İsrail. Çok yüksek, yüksek, orta, düşük; acaba basamakları tırmandıkça üzerimizden akan demokrasi, bu adlandırmalar karşısında din ya da diğer temel hak ve özgürlükleri ne uğruna kim için ve daha ne kadar kısıtlayabilir?
(Elif Altun, Asistan)