İran, nükleer programı çerçevesinde ABD ve Batı ile görüşmelerin ardından bir süre önce artık taraflarla görüşmeye gerek kalmadığını açıkladı. Uranyum zenginleştirme faaliyetiyle uluslararası gündemden düşmeyen İran, Batı ile ilişkilerinin bittiğini açıklamasının ardından 10 yeni nükleer tesis inşa edeceğini açık bir şekilde duyurması uluslararası kamuoyunda tepki toplamaktadır. Başlangıçta diyalogdan yana bir tutum sergileyen İran, daha sonra hiçbir görüşmeye gerek kalmadığını ve tüm yolların tükendiğini belirtti.
Bu kapsamda bakıldığında, Tahran’ın yapması gerekeni yerine getirme isteğinin olmadığı izlenimi ortaya çıkmaktadır. Diğer yandan bir süredir Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nin beş daimi üyesinin (ABD, İngiltere, Fransa, Çin ve Rusya) İran’a yeni yaptırımların uygulanması konusunda uzlaşmaması, Batı’ya karşı gelmesi için Tahran yönetimine daha da cesaret vermektedir. Ayrıca tarafların İran’a karşı yeni yaptırımlar konusunda tartışma yaşanması, İran’a nükleer enerji faaliyetlerini sürdürmesiyle ilgili zaman kazandırmaktadır.
Öte yandan, BM’nin daimi üyelerinden aradığını bulamayan İran’a karşı yeni yaptırımları hayata geçirme fırsatını bulmayan veya bulamayan ABD, tek başına harekete geçti. ABD Temsilciler Meclisi, İran'a karşı uygulanan yaptırımları genişletmeye yönelik bir adım attı. Kabul edilen yeni yasayla İran'a işlenmiş petrol satan şirketlere çeşitli cezalar uygulanarak, ülkenin dışarıdan rafine petrol ithalinin sınırlanması amaçlanmaktadır. Temsilciler Meclisi’nin bu kararı Tahran yönetimine ‘uyarı’ olarak duyurulsa da tasarının yasalaşması için Senato'nun ve ardından Başkan Barack Obama'nın onayını alması gerekiyor. Bu durumda, ABD yönetiminin İran’a, “nükleer silah geliştirmeyi amaçlamadığını göstermek için adım atmaz” ise ciddi yaptırımlar uygulamaktan kaçınılmayacağı mesajını verdiği söylenebilir. Dünyanın en büyük petrol rezervlerine sahip ülkelerden biri olmasına rağmen rafinerilerinin yetersizliği nedeniyle kullandığı petrolün yüzde 40'ını ülke dışından almak zorunda kalan İran için sözkonusu yaptırım çok şey ifade ediyor. (Tıkla-1)
Diğer taraftan, İran Devlet Televizyonu, son dakika haberi olarak verdiği habere göre, katı yakıtla çalışan karadan karaya uzun menzilli "Siccil-2" füzesinin yeni versiyonunun başarıyla fırlatıldığını duyurdu. Daha önce "Siccil-1" füzesini 12 Kasım 2008'de ilk kez deneyen İran, bu füzenin daha gelişmiş versiyonu olan "Siccil-2" füzesini de 20 Mayıs 2009'da fırlatmıştı. İran'ın katı yakıtla çalışan uzun menzilli füzelerinin en önemlisini oluşturan Siccillerin 2 bin kilometre menzilli olduğu açıklanmıştı.(Tıkla-2) İran’ın bu seferki füze denemesinin, ABD Temsilciler Meclisi’nin, ülkesinin petrol ithalinin sınırlamasına yönelik yeni yaptırım yasasının onaylamasına denk gelmesi dikkat çekicidir. Tahran yönetiminin, uzun menzilli yeni "Siccil-2" füzesini denemesinin ABD’ye bir mesaj olduğu algılanabilir.
Görüldüğü kadarıyla, tüm yaptırım ve baskılara rağmen, İran’ı nükleer faaliyetleri konusunda ikna etmek oldukça zor gözükmektedir. İran, bir taraftan yeni nükleer tesisleri inşa etme girişimlerine devam etmektedir. Diğer taraftan da uzun menzilli füzeler deneyerek, gövde gösterisi yapmaktadır. İran’ın, nükleer program faaliyeti bağlamında sergilediği tavır, Körfez ülkelerini, özellikle de Suudi Arabistan’ı rahatsız etmektedir. Türkiye ve Suriye’nin bu aşamada etkilenmedikleri söylense de, uzun vadede Tahran’ın nükleer silah üretmesinin bu ülkeleri de kaygılandırması beklenebilir. Kısacası İran ve ABD’nin ikili atışmasına baktığımızda, İran’ın “göze göz, dişe diş” politikası izlediği söylenebilir. Ahmedinejad yönetiminin nükleer faaliyetleri konusundaki tavrında bir değişiklik izlenmezse, önümüzdeki süreçte İran’a yönelik yeni yaptırımların artması ve katılaşması beklenebilir.
(Ali SEMİN, Ortadoğu-Afrika Masası, Kıdemli Asistan)