Afganistan Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği (UNHCR) 2009 yılı itibariyle İran ve Pakistan’dan dönen Afganistanlı göçmenlerin 54 bin kişiye ulaştığını bir basın toplantısında açıklamıştır. Bu açıklamaya göre son on yıl içinde ülkeye dönüş yapan mültecilerin sayısı en düşük seviyeye inmiştir. Afganistan’a dönüş yapmada azalmanın ana nedenlerinin Afganistan’daki güvensizlik ve ekonomik sorunların devam etmesinden kaynaklanan endişeler olduğu bildirilmektedir.

Mültecilerin Afganistan’a dönmemelerinin nedenleri arasında sosyal sıkıntıların yanısıra işsizlikten kaynaklanan ekonomik sorunlara çözüm bulunamaması da sayılıyor. 2008 yılı itibarıyla Komşu ülkelerden dört faktör mültecilerin Afganistan’a dönmemesinde rol oynamaktadır.(Tıkla-1) Birinci faktör, Afganistan’daki güvensizlik. İkincisi, Afganistan’da bulunan Birleşmiş Milletler Mülteciler Ajansının birçok ile erişememesi ve faaliyet gösterememesi. Üçüncüsü İran ve Pakistan’da ikamet etmekte olan mültecilerin daha iyi bir yaşam tarzına uyum sağlaması. Dördüncüsü, ülkelerine dönmeleri halinde sağlık sektörünün eksikliği, çocukların eğitimi ve Afganistan’da yaşamak için barınma imkanlarının bulunmaması.(Tıkla-2)

Afganistan konusunda BM mülteciler komiserliğine göre; Pakistan’da iç güvenliğinin bozulması nedeniyle çok sayıda Afganistan mültecinin ülkeye dönüş yapmaları beklenmekteydi ama Afganistan’ın güvenlik durumunun iyi olmaması nedeniyle beklenen rakamda mülteci dönmemiştir. BM Mülteciler Yüksek Komiserliğinin açıklamasına göre 2003-2009 yılları arası 5 milyon mülteci Afganistan’a geri dönse de 3 milyon Afganistanlı mülteci halen İran ve Pakistan’da bulunuyor.(Tıkla-3)

Afganistan hükümet yetkilileri güvenlikle ilgili sorunların çözülebileceğini belirtmekteler, ancak mültecilerin ülkeye dönüşünde diğer şartları yerine getirecek olan bir kurum veya kuruluşun olmadığını söylersek yerinde olacaktır. Afganistan’a yeni yabancı askeri güçlerin gönderilecek olmasının da ülkesine dönmek isteyen mültecilerin güvenlik konusunda kuşkularını arttırdığı söylenebilir.

(Muhammed Zahir Rauf Asya Pasifik Masası Asistan)