İki kutuplu sistem, Soğuk Savaş’ın sona ermesiyle birlikte dünya düzeninde miladını doldurmuş gözükse de zaman zaman uluslararası arenada yaşanan gelişmeler bu sistemi aratmayacak nitelikte olaylara sahne olabiliyor. Güç dengelerinden çok genişleme politikalarının etkili olduğu dünya düzeninde her ülkenin kendi savunma ve güvenlik anlayışına yönelik stratejiler üretme süreci devam ediyor. Geleneksel görüş ayrılıklarına sahip ülkeler bu kapsamda birbirlerine karşı elini güçlendirmek amacıyla ‘stratejik ortak’ ararken, bu durumdan etkilenecek diğer ülkelerin çıkarlarına zarar verilmemesi bir gereklilik olarak ortaya çıkıyor.

Irak ve Afganistan işgali sonrasında yaşanan gelişmelerle meşgul olan ABD’nin Rusya ile arasındaki rekabet, çok ön planda olmasa da devam ediyor gibi gözükmektedir. 2008’de Budapeşte’de yapılan NATO Zirvesi’nde kararlaştırılmış olan ABD’nin füze savunma sistemlerinin Avrupa’da konuşlandırılması kararı uyarınca ABD’nin Çek Cumhuriyeti ve Polonya’ya kurmak istediği füze kalkanı projesi Rusya’yı oldukça rahatsız ediyor. Rusya bu projeyi kendisini çevrelemeye yönelik bir girişim ve ulusal güvenliğine karşı bir tehdit olarak algıladığından bu duruma şiddetle karşı çıkıyor.

ABD, İran’ın 2000 km menzilli balistik füze testlerini yapmış olduğunu açıklaması ve menzilin Avrupa ile ABD topraklarını tehdit ediyor nitelikte olması dolayısıyla bu girişimi başlattıklarını belirtmiştir. Bu durum Irak ve Afganistan işgali ile askeri operasyon kapasitesini büyük ölçüde harcayan ABD’nin yeni tehditlere karşı artık sadece askeri gücün yeterli olmayacağını anlaması ve bu kapsamda kendisine destek arıyor olması şeklinde yorumlanabilir. Barack Obama, Bush tarafından ortaya konulan bu planının yerine, kısa ve orta menzilli füzeleri bertaraf etmeye yönelik mobil bir füzesavar sistemi kurulması fikrini ortaya atmıştır. Bu durum Polonya’nın bir hayalkırıklığı yaşamasına neden olmuştur.

ABD ile Polonya arasında füze kalkanı projesi çerçevesinde soğuk rüzgarların esmesine neden olan bu durumdan sonra ABD askerlerinin bu ülkeye konuşlanması konusunda anlaşmaya varılmıştır. Uzun müzakerelerden sonra hukuksal ayrıntılarda anlaşana iki taraf arasında bugün konu ile ilgili anlaşma imzalanıyor. Anlaşma uyarınca, üsleri ya da işleri dışında herhangi bir suç işleyen Amerikan askerlerinin, Polonya yasalarınca yargılanacağı, anlaşmanın ayrıca ABD askerlerinin vergilendirilmesini kapsadığı kaydedilmiştir.

ABD’nin menzil bakımından Rusya’ya oldukça yakın bölgelerdeki Avrupa ülkelerine füze savunma sistemi konuşlandırması her ne kadar İran’a karşı gerçekleştirilen bir hareket olarak belirtilse de Rusya’nın bu durumdan tedirginliğini engellemeyecek nitelikte olduğu değerlendirilebilir. Bakalım ABD ile Polonya arasında bugün atılacak imzalar Rusya’nın bir misillemeye girişmesine sebep olacak mı?

(Aydan ÖZEN, AB-Balkanlar-Ege-Kıbrıs Masası, Asistan)