Merkezi Lahey'de bulunan Uluslararası Ceza Mahkemesi (UCM) Başsavcısı Luis Moreno-Ocampo, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nde yaptığı konuşmada, Sudan Devlet Başkanı Ömer Hasan El Beşir hakkındaki söylemlerini tekrarlayarak, Darfur konusunda kararlı oldukları mesajını vermiştir. Savaş suçu işlediği gerekçesiyle, Mart 2009’da hakkında tutuklama kararı çıkartılan Sudan Devlet Başkanı’nın, Darfur'daki suçları işlerken devlet mekanizmasını kullandığının ve kesinlikle tutuklanması gerektiğinin altını çizen Ocampo, Beşir'in mahkeme ile işbirliği yapmadığını savunmuştur. (Tıkla-1)
UCM Başsavcısı konuşmasında ayrıca, Darfur bölgesinde işlenen suçları inkâr eden ve yanıltıcı ifadeler kullanan Sudanlı yetkililerin bundan sonra dokunulmazlık zırhının arkasına saklanamayacağını ve yargılanıp mahkum olabileceğini ifade etmiştir.
Sudan’ın Darfur bölgesinde, yerleşik Afrikalılar ile göçebe Araplar arasında, su kaynaklarının paylaşımı konusundaki anlaşmazlıklar eskiye dayansa da, uluslararası toplum, bölgede yaşanan şiddet olaylarını, 2003 yılından itibaren gündemine almaya başlamıştır. Darfur bölgesindeki olaylara merkezi hükümetin de dahil olması ile beraber, daha çok etnik temele dayandırılan şiddet olayları, yerini muhalif örgütler ile hükümet güçleri arasında cereyan eden çatışmalara bırakmıştır. Sudan hükümeti, ülkede istikrarın önünde büyük bir engel olarak gördüğü isyancılara karşı Cancevid denen Arap milisleri desteklemek suretiyle çatışmalara son verebileceğini düşünse de, güçlenen Cancevidlerin bölgeyi, ciddi insan hakları ihlallerinin yapıldığı bir katliam sahnesine çevirmesine engel olamamıştır.
Muhaliflere göre, çatışmalarda 300 bin, Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre yaklaşık 200 bin hükümet yetkililerine göre ise yaklaşık 10 bin kişinin yaşamını yitirdiği belirtilmektedir. Bunun yanısıra 1 milyon mültecinin insani yaşam sorununun devam ettiği bilinmektedir.
Uluslararası toplum, Sudan’da yaşananları sayısal veriler üzerinden değerlendirmekte ve olayların asıl sorumlusu olarak Arapların çoğunlukta olduğu merkezi hükümeti işaret etmektedir. Bu bağlamda BM Güvenlik Konseyi 31 Mart 2005 tarihinde aldığı 1593 no’lu kararla, Darfur’da yaşanan olayların faillerinin cezalandırılması ve adaletin sağlanması konusunda UCM’yi yetkilendirmiştir. (Tıkla-2) Sudan Devlet Başkanı’nı Darfur’da yaşanan şiddet olaylarını yönlendirmekle suçlayan UCM Başsavcısı Ocampo, insanlığa karşı suç ve savaş suçu işlediği gerekçesiyle 4 Mart 2009’da, Beşir hakkında tutuklama kararı çıkarmıştır. Sudan hükümeti ise UCM’yi tanımadığının altını çizmiş ve kararın bir takım siyasi menfaatler uğruna alındığını ifade etmiştir.
Sudan, UCM’nin yargılama sürecini, içişlerine müdahale olarak algılamakta ve ortada insan hakları ihlalinden kaynaklanan bir suç var ise adaletin ancak kendi ulusal mahkemelerinde sağlanabileceği konusunda ısrar etmektedir. UCM Başsavcısı’nın son olarak BM Güvenlik Konseyi’nde yaptığı konuşmada, Beşir hakkında kararlılık ortaya koymanın yanısıra işlenen suçları inkar eden Sudanlı yetkilileri de yargılayabileceklerini ifade etmesi, Sudan hükümetinde tepkilerin doğmasına yol açmıştır. Sudan'ın BM Daimi Temsilcisi Abdülmahmud Abdülhalim, Ocampa’yu görevi dışında hareket etmekle suçlamış ve söylemlerinin Afrika Birliği, İslam Konferansı Teşkilatı ve Arap Birliği'ne bağlı ülkelerce kesinlikle kabul görmediğini ifade etmiştir. (Tıkla-3)
Sudan’ın Darfur bölgesinde, hükümetin de dahil olduğu şiddet olaylarında halkın ciddi mağduriyetler yaşadığı gerçeği ortadır, ancak bunların tek bir nedeni olmadığı, sorunun yerel olduğu kadar uluslararası nedenlere ve aktörlerin menfaatlerine de bağlı olduğu gözden kaçırılmamalıdır. Bölgede yaşanan sorunlara kalıcı çözüm getirilmek isteniyorsa, devlet başkanının ya da hükümet yetkililerinin tutuklanması gerektiği söylemlerinde ısrarcı olmaktan ziyade, uluslararası çabaların, taraflar arasında yapılacak müzakerelere harcanması gerektiği değerlendirilebilir.
(Özgün Arslan, Ortadoğu-Afrika Masası, Asistan)