AB’den Noel Hediyesi
Avrupa Birliği Konseyi, üç Balkan ülkesi; Makedonya, Sırbistan ve Karadağ vatandaşlarına Avrupa Birliği’nde serbest dolaşım imkânı sağlamaya yönelik vizelerin kaldırılması konusunu 1 Ocak 2010 tarihinde ele almayı planlarken yeni yapılan görüşmeler sonucu bu tarihi 19 Aralık 2009 olarak değiştirmeyi kararlaştırmıştır. AB Bakanlar Komitesi tarafından desteklenen bu düşünce aslında AB Daimi Temsilciler Komitesi (COREPER)’nin düşüncesidir. Bu konunun 19 Aralık tarihinde ele alınması için getirilen teklifin 11 Kasım’a kadar onaylanması gerekmektedir. Bu yüzden Kasım ayı bitmeden önce Avrupa Parlamentosu (AP) ve AB Adalet ve İçişleri Bakanları’nın görüşmeleri gerekiyor. Bu kararın mimarı Slovenya’dır. Slovenya Dışişleri Bakanı karar ile ilgili olarak Çarşamba günü Avrupa Konseyi’ne görüşme talebinde bulunmuştur. AB’nin böyle bir karar alması Slovenya Dışişleri Bakan’ın da nitelendirdiği gibi “Sırbistan, Makedonya ve Karadağ vatandaşları için bir Noel hediyesidir”.
Arnavutluk ve Bosna-Hersek vatandaşları için gelecek yılın ortasından itibaren (en geç 1 Haziran 2009 tarihinde) tüm koşulların yerine getirilmesi şartıyla Schengen ülkelerine giriş amacıyla vize rejiminin kaldırılması öngörülmektedir. Batı Balkanlar Avrupa Birliği Parlamentosu’nun raportörü, Tanja Fajon, bu durumun belli olması için AB Parlamentosu siyasi partilerinin oylarının beklenmesi gerektiğini belirtmiştir. Aslında bu konuda Arnavutluk Devleti’nin durumu daha kritik görünmektedir. Çünkü Arnavutluk’ta 28 Haziran 2009 son Parlamento seçimlerinin sonucunu kabul etmeyen şimdiki muhalefet partisi (Sosyalist Parti) Parlamento’yu boykota devam etmektedir. Bu yüzden de Avrupa Birliği’nin vizelerin serbestleştirilmesi konusunda Arnavutluk Devleti’ne karşı daha hassas davranacağı beklenmektedir.
Dikkatimizi çeken nokta: vize serbestleştirilmesine gitmesi öngörülen ülkelerin durumlarının mükemmel olmadığıdır. Nitekim,
- Üsküp’ün Atina ile olan isim sorunu daha çözülmemiştir. Makedonya ismi değiştirilmediği sürece Yunanistan bu ülkenin AB’ye girmesini veto edeceğini söylemesine rağmen vizenin serbestleştirilmesi konusunda,
- Sırbistan Kosova’yı henüz tanımamıştır ve bu ülkeyle ilgili sorunları devam etmektedir. Birkaç gün içerisinde Avro-parlamenterlerin, “Sırbistan, Kosova’yı tanımadığı sürece AB’nin kapıları açılmayacak” görüşü vize uygulamasının kalkmasında,
- 2006 yılında yapılan referandumun sonucunda bağımsızlığını kazanan yeni ülke, Karadağ’ın, ekonomik gelişmişliği Avrupa standartlarından henüz uzak olduğunun fark edilmesi vizelerin kaldırılması hususunda herhangi bir sorun çıkartmayacak gibi gözükmektedir.
Bunları analiz ettiğimizde, Avrupa Birliği’nin vize uygulamasının kaldırılmasına ilişkin kriterlerini, Arnavutluk ve Bosna-Hersek’in yanında Karadağ, Makedonya ve Sırbistan’ın da taşımamasına rağmen bu üç ülkeye yönelik görüşmeleri başlatma ihtimali AB’nin Balkan ülkeleri’ne yönelik çifte standart uyguladığını göstermektedir. Bu çifte standart politikasının nedenine fark etmemiz oldukça zordur. Çünkü bu ülkelerin hemen hemen hepsi aynı coğrafyadan, tarihten, sosyo-politik ve ekonomik yapılardan gelmektedir. Tek farkları ise dindir. Çifte standardın arkasında ‘din’ konusunun yattığı düşünülmektedir. Neticede Slovenya Dışişleri Bakan’ın da söylediği gibi bu ülkelerin (Makedonya, Sırbistan, Karadağ) Noel arifesinde alabileceği en güzel hediye; Schengen ülkelerine vizesiz girme hakkının onlara tanınmasıdır.
(Erjada Progonati, AB-Balkanlar Masası, Kıdemli Asistan)