Orta Asya’nın iki büyük toprak sahibi ülkesi Rusya ve Moğolistan ilişkilerini geliştirmektedir. Bu bağlamda Rusya Başbakanı Vladimir Putin, Mayıs ayında, Moğolistan’a bir ziyaret gerçekleştirmişti. Olağan ziyaretlerden sayılabilecek bu gezinin Medvedev’in iki gün süren Moğolistan seyahatiyle birlikte değerlendirildiğinde karşımıza stratejik bir hamle çıkmaktadır.

 

Putin’in ziyaretinde iki ülke tarım, uranyum, madencilik ve Moskova ve Moğolistan başkenti Ulan Batur arasındaki uçuşlarda işbirliğinin arttırılması konusunda karşılıklı iyi niyet çerçevesince hareket edileceğine dair söz verdiler.  Ayrıca, Rusya, Moğolistan’ın kömür, bakır ve altın madenlerine demiryolu bağlantıları için gerekli fonları ayıracağını belirmişti. Uçuşların sıklaştırılması ve demiryolu ağının yenilerek ülkenin güneyine yayılması Moğolistan için iyi bir gelişme olmakla beraber Rusya açısından hammadde ve enerji kaynaklarına daha yakın olma fırsatını  veriyordu.

 

ABD-Çin çekişmesinin yoğun yaşandığı Moğol toprakları şimdi yeni bir güç olarak Rusya’yı yeniden ağırlamaktadır. Uçsuz bucaksız geniş (1.565.500 km2)  arazilerde yalnızca 3 milyon insanı barındıran Moğolistan’da Medvedev ziyareti öncesi uluslar arası planlı bir askeri tatbikat yapılmıştı. Ulanbatur’un 70 km batısında düzenlenen bu tatbikata ABD, Hindistan, Japonya, Kamboçya ve Güney Kore’den toplan 500 asker katılmıştır.

 

Barışı koruma tekniklerini uygulama becerisine dönük bu tatbikatta özellikle Moğol askerlerine konvoy güvenliği devriye ve kontrol noktası güvenliği konularında eğitimler verilmiş oldu.

 

ABD bu tür tatbikatları “üçüncü komşu” dış politika stratejisinin bir parçası olarak uygulamaktadır. Bu ilişkilerin yansıması ise Moğolistan Irak’ın işgaline 150 asker göndermek şeklinde olmuştur. Daha sonra BM emrine 250 asker vererek çeşitli operasyonlara katılma başarısı elde etmiş, bunun yanında ise Eylül ayı ortalarında Afganistan’a asker göndermeye hazırlanan Moğolistan bu asker yollama karşılığında çeşitli yardımlar almaktadır.  ABD küçük askeri veya hibe kredi yardımlarıyla kontrol altına almaya çalıştığı ülkelerde artık ciddi manada rekabet yaşamaktadır. Bu rekabet Çin ve Rusya arasında geçmektedir.

 

Moğolistan’ın ABD nezdinde “üçüncü komşu” nitelemesinin yansımalarını iyi takip eden Rusya Devlet Başkanı Medvedev 25-26 Ağustos günleri Moğolistan’a resmi bir ziyaret yapmıştır.  Medvedev’in bu seyahatine daha çok basının işi magazinleştirmesiyle “kültürel ziyaretler”  damgasını vurmuştur.

 

Cengiz Han döneminden bu yana düzenlenen okçuluk, güreş ve at yarışını içeren "Naadam" şenliklerine katılarak burada kendisi için hazırlanan atı seven Medvedev ardından  Budistlerin eski Dünya Dansını izledi. Geleneksel Moğol kıyafetleri ile çıkan dansçılar, efsaneye göre hareketleriyle dünyada armoninin oluşmasını sağladı.

 

Moğolların milli bayramı "Naadam"ın kutlamaları sırasında, evsahibi devlet başkanı Tsakhiagiin Elbegdorj ile birlikte yayı eline aldı ve dostluk adına gökyüzüne doğru ok attı. Festivalin geçtiği ovada sürekli çadırda yaşayan aileyi de ziyaret eden Medvedev, burada sofranın başına geçti ve farklı Moğol yiyecekleri ve at sütü-kımız içti. Ulan Bator'da görkemli törenlerle ağırlanan Medvedev, "eski dost" Moğolistan ile daha yakın işbirliği sözü verdi.

 

Medvedev, Moğolistan ile bir dizi anlaşmalar yaparak komşusu ve eski müttefikini gözden çıkarmadığını göstermiş oldu. Bu ziyarette 1939 yılında Japonya’ya karşı Rus-Moğol kuvvetlerinin elde ettiği savaşın anısına dikilen II. Dünya Savaşı anıtını ziyaret etmeleri ve burada verdikleri mesaj önümüzdeki günlerde Rus-Moğol beraberliğinin yeniden tesis edileceği yönündeydi. Medvedev, “tarih ne unutulabilir ne de değiştirilebilir”  şeklindeki açıklamasına Moğolistan Cumhurbaşkanı Tsakhiagiin Elbegdorj ise “Rus ve Moğol halklarının yakınlığını kan ve ter yoğurmuş, mühürlemiştir” diyerek Moğolistan’ın eski müttefiki Rusya’ya doğru yöneldiğini göstermektedir.

 

Bu yönelişin bir yansıması olarak Rusya ile Moğolistan aralarında bir dizi anlaşmalar imzaladılar.  Bu anlaşmaların belki de en önemlisi uranyum işletmesi için yapılan anlaşmadır.  Rusya dünyaya uranyum satmaya hazırlandığı bir sırada böyle bir stratejik anlaşma yaparak gelecek yıllardaki niyetini de ortaya koymuş oluyordu.  Bu anlaşmayı her iki ülkenin atom enerjisi kurumlarının başkanları imzalandı. 

 

Anlaşma uyarınca Moğolistan ve Rusya, Dornod bölgesindeki uranyumu işlemek için ortak şirket kuracak. Tarafların yüzde 50 hisse sahibi olacağı şirket, yılsonunda faaliyete başlayacak. Rusya devlet nükleer enerji şirketi Rosatom Başkanı Sergey Kiriyenko, Moğolistan'la imzalanan anlaşmanın, siyasi bir niteliği olduğunu, Rusya'nın bölge uranyum yataklarında çalışma yapacak ilk yabancı ülke olduğunu söyledi. Ortak şirketin yılsonundan önce kurulacağını kaydeden Kiriyenko, projenin yüzlerce milyon dolar olduğunu kaydetti.

 

Rusya ile Moğolistan ilişkilerini Sovyetler Birliği'nin çöküşünden bu yana sürdürmüş ve aralarındaki ticaret hacmi ise 1990 yılında 800 milyon dolara ulaştı. İki ülke arasında ilk defa 1994 yılında 200 milyon dolara düştü, ama bu gevşeme zamanla normal seviyeye ulaştı ve geçen yıl 1 milyar dolar tepesine çıkmıştır. Bu gevşeme süreci Moğolistan’ın başka eğilimler içinde olduğunu göstermektedir.

Moğolistan eski Sovyet Bloğuna mensup olduğundan elinde bulunan tüm silahlar neredeyse Rus menşeliydi. Bu silahların tamiri ve bakımı için Rusya’dan bakım ekibinin Moğolistan’a sevki söz konusu edilmişti. Son iki yıl içinde Rusya 60 milyon dolarlık askeri donanım, zırhlı askeri taşıyıcı tank ve helikopter göndermişti.

 

Moğolistan Rusya- Çin arasında dengeleri takip ederek varlığını devam ettirirken ABD’nin varlığını da bu denge politikasına katmaya çalışmıştır. Tersini söylersek ABD, Rus-Çin çekişmesi arasında sıkışan Moğolistan’a yardım eli uzatarak bölgede varlığını korumaya devam ettirmeye çalışmaktadır.

 

Rusya ise ABD-Çin arasında paylaşılmaya çalışılan eski müttefiki, eski topraklarını geri alma mücadelesine girmiştir. Rusya’nın Putin ile başlayan derlenme toparlanma silkinip hamle yapma stratejisi Moğolistan’ı da içine almış oluyordu. Medvedev’in gerçekleştirdiği ve bir dizi anlaşmalarla sonuçlanan Moğolistan gezisi Moskova’nın süper güç olma yolunda olduğunu göstermektedir.