Bu sene içinde altıncı kez bir araya gelen liderlerin bu görüşmesi, 10 Ekim’de Azerbaycan-Ermenistan arasında Protokollerin imzalanmasından sonra ilk buluşmalarıdır. Görüşmeye Aliyev ve Sarkisyan’ın yanısıra iki ülke Dışişleri Bakanları ile Dağlık Karabağ sorunun çözümü amacıyla kurulan Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı (AGİT) bünyesindeki Minsk Grubu’nun Eşbaşkanları olan Fransa, Rusya ve ABD’li temsilciler de katıldı. İki liderin toplantıda Azerbaycan-Ermenistan ilişkileri ve işgal altındaki Dağlık Karabağ sorunu hakkında görüştükleri belirtildi.
(Tıkla-1)Dört saat süren görüşme sonrasında bir açıklama yapan Minsk Grubu’nun Fransız Eşbaşkanı Bernard Fassier, Azerbaycan ve Ermenistan cumhurbaşkanlarının görüşmede Dağlık Karabağ anlaşmazlığı konusunda önemli ilerlemeler kaydettiğini, bunun yanısıra bazı zorlukların ve görüş ayrılıklarının da tespit edildiğini ifade etti. Ayrıca Fassier AGİT Minsk Grubu Eşbaşkanlarının İlham Aliyev ve Serj Sarkisyan arasında bir sonraki toplantı için de hazırlandıklarını ancak henüz yerin ve tarihin kesinleşmediğini de belirtti.
(Tıkla-2) İlham Aliyev görüşme arifesinde oldukça sert bir çıkış yapmış, bu görüşmenin Dağlık Karabağ sorunun çözümü için son şans olduğunu, Sarkisyan ile görüşmesinin sonuçsuz kalması halinde askeri güç kullanmaktan başka seçenek kalmadığını ifade etmişti. Ayrıca savaş istemediklerini ama Ermenistan’ın kendilerini artık oyalamamasına izin vermeyeceklerini de eklemişti.
(Tıkla-3) Aliyev’in bu konuşması ise Ermenistan ve Rusya tarafında siyasi çevrelerde tehdit olarak algılanmıştır. Bu konuda Erivan’daki Barış ve Demokrasi Merkezi Başkanı siyasi analisti Armen Minasyan Aliyev’in bu savaş açıklamalarının Güney Kafkasya’da istikrar için tehlike yarattığını ve uluslar arası kuruluşların bunu yanıtsız bırakmaması gerektiğini ifade etti. Bir başka ağır yorum da Rusya Devlet Duması Milletvekili ve Bağımsız Devletler Topluluğu Enstitüsü Direktörü Konstantin Zatulin'den geldi. Zatulin, Azerbaycan’ın savaş için atacağı adıma kimsenin hak vermeyeceğini, Azerbaycan’ın ekonomik çıkarlarına darbe vuracağını ve enerji anlaşmalarının önemini yitireceğini ifade etti.
(Tıkla-4)Azerbaycan ve Ermenistan arasında uzun süredir devam eden Dağlık Karabağ sorununun çözümü bağlamında şu ana kadar atılan adımlarda herhangi bir ilerleme görülmemiştir. Nitekim ne Ermenistan’ın Karabağ işgalinin akabinde BM Güvenlik Konseyi’nin aldığı kararlar ne de 1994 yılından itibaren AGİT bünyesinde kurulan Minsk Grubunun çalışmaları bu soruna bir çözüm getirememiş, herhangi bir uzlaşma sağlanamamıştır. 2004 yılından itibaren de yine AGİT Minsk Grubu Eşbaşkanlarının da katılımıyla iki ülke “Paris Barış Görüşmeleri” adı altında yeni bir sürece girmiştir. Bu süreç Azerbaycan ve Ermenistan Devlet Başkanları ve Dışişleri Bakanları’nın ikili görüşmelerini içeren bir süreçtir. Ancak şu ana kadar bu da sorun açısından herhangi bir çözüm sağlamamıştır.
Azerbaycan-Ermenistan arasındaki Dağlık Karabağ mevzusunun çözümü Türkiye’nin 10 Ekim’de Ermenistan’la imzaladığı ilişkileri düzeltmeye yönelik protokollerin uygulamaya geçirilmesi açısından da önemlidir. Bilindiği gibi Türkiye Ermenistan ile ilişkileri düzeltme konusunda Ermenistan’ın Karabağ’dan çekilmesini ve işgale son vermesini önkoşul olarak belirtmişti. Her ne kadar Ermenistan tarafı bu konuda bir önkoşul kabul etmeyip, Türkiye-Ermenistan ilişkilerinin bu konudan bağımsız olduğunu savunsa da, Azerbaycan açısından durum çok daha farklı şekilde algılanmaktadır.
Dolayısıyla Karabağ konusunda herhangi bir ilerleme olmaksızın Türkiye-Ermenistan ilişkilerinde atılacak adımlar en çok Türkiye-Azerbaycan ilişkileri açısından sıkıntı yaratacaktır. Zaten son dönemde Azerbaycan tarafının Karabağ sorununda herhangi bir ilerleme kaydedilmeden Türkiye-Ermenistan sınırının açılması ve ilişkilerin düzeltilmesine dönük atılacak diğer adımlar konusunda Azerbaycan’ın çıkarlarının gözetilmesi gerektiği yoksa Türkiye’nin Azerbaycan’ı kaybedeceği yönündeki söylemleri de bunu açıkça göstermektedir. Azerbaycan’ın bu tarz söylemlerinin yanısıra bölgede diğer ülkelerle giriştiği ilişkiler özellikle Rusya ve İran yönünde yaptığı daha çok enerji temelli açılımlar Azerbaycan’ın bölgede Türkiye’ye alternatifler mi arıyor sorusunu da akıllara getiriyor.
Dolayısıyla Karabağ sorunu bağlamında çözüme yönelik atılacak adımlar Türkiye-Azerbaycan ilişkileri açısından da elzem bir faktör olarak karşımızda durmaktadır. Ancak şu ana kadar bu konuda bir uzlaşı sağlanamadığı gibi Azerbaycan ve Ermenistan liderlerinin son buluşmasında da bir çözüm emaresi gözükmemektedir. İki taraftan birinin çözüm konusunda taviz vermeye yanaşmadığı sürece de bu sorunun çözümü mümkün olmayıp, şu aşamada her iki taraf açısından bu yönde bir taviz beklemek de boşuna bir bekleyiştir. Nitekim ne Azerbaycan işgal altındaki topraklarının kendisine iadesi yönündeki haklı isteğinden vazgeçebilir ne de Ermenistan Karabağ konusundaki iddialarından vazgeçer. Dolayısıyla sorun yine çözümsüzlük bağlamında istikrarını korumaya devam edecek gibi görünüyor.
(Fahriye KESKİN, Asistan)