Adı geçen beş devlet arasında ticaret duvarlarının kaldırılması amacıyla ortak pazar ve gümrük birliği sistemi oluşturulmuştur. Kişilerin, malların ve hizmetlerin serbest gümrük geçişlerine imkan veren anlaşmanın 2010 yılının Temmuz ayı itibariyle yürürlüğe girmesi beklenmektedir.
(Tıkla-1)İlk olarak 1967 yılında kurulan EAC örgütü, zamanın şartları dolayısıyla ideolojik anlaşmazlıklar sebebiyle 10 yıl sonra yıkılmıştır. 1999 yılına gelindiğinde Kenya, Uganda ve Tanzanya önderliğinde aynı örgüt tekrar tesis edilmiştir. 2007 yılına gelindiğinde Burundi ve Ruanda’nın da katılımıyla EAC, son halini almıştır. Şu anda yaklaşık 120 milyonluk bir nüfusu barındıran EAC, Avrupa Birliği Ortak Pazar anlayışı örnek alınarak oluşturulmuştur. Ayrıca sözkonusu gümrük birliği projesinin başarıyla hayata geçmesi halinde 2015 yılında bu kez siyasi entegrasyon için zemin yoklama çalışmaları yapılacaktır.
(Tıkla-2) Örgütün Genel Sekreteri Juma Mwapachu yaptığı açıklamada, bu protokolün taraf devletlerin ekonomik işbirliğine gitmekten başka bir çarelerinin olmadığını ve finansal krizin etkilerini ortadan kaldırmanın en iyi yolunun ortak pazar sistemine geçiş olduğunu ifade etti. (Tıkla-3) ECA üyesi 5 devletin gümrük birliğine gitme konusunda bazı çekincelerinin olduğu bilinmektedir. Öncelikle böyle bir girişim kısa vadede taraf devletlere ciddi ekonomik yükler getirecektir. Vergilerin tek tipleştirilmesi ve ortak gümrük tarifelerinin belirlenmesi, iç gelirlerin azalmasına yol açacaktır. Ancak bu olumsuz etkilerin en kısa zamanda ortadan kaldırılması için örgüt bünyesinde bir uzmanlar komitesi kurularak taraf devletler arasında ortak maliye politikalarının oluşturulacağı belirtilmiştir.
(Tıkla-3)EAC bünyesinde gerçekleştirilen Ortak Pazar sisteminde yatırımlar ve özel teşebbüsler, ekonomik entegrasyonun diğer bir ayağını oluşturmaktadır. Bankacılık ve sigortacılık sektörlerinde faaliyet gösterecek olan yatırımcılar, gerekli bürokratik desteğin sağlanmasıyla yatırımlarını arttırabileceklerdir. Üye devletlerin toplam yıllık üretimleri ortalama 60 milyar Dolar civarındadır ve bu miktarın önümüzdeki yıllarda artması planlanmaktadır. Zira EAC’nın üye ülkelere dış yatırım çekme konusunda ciddi bir başarı gösterdiği bilinmektedir.
(Tıkla-4)Ortak Pazar Protokolü taraf devletlerce imzalanmış olmasına rağmen henüz parlamentolarından onay almamıştır. 1 Temmuz 2010 tarihine kadar da bu sürecin sona erdirilerek projenin hayata geçirilmesi beklenmektedir. Böyle bir entegrasyon hareketinin Batı Afrika’da (ECOWAS) ve Güney Afrika’da (SADC) denendiği ve bir ölçüde olumlu sonuçlar alındığına şahit olunmaktadır. Kıtanın doğusunda yer alan ve önemli güvenlik sorunlarıyla baş etmek durumunda kalan bu devletlerin aynı performansı yakalama konusundaki başarılarını zaman belirleyecektir.
(Ahmet Said Altın, Ortadoğu - Afrika Masası, Asistan)