Tibetlilerin ruhani lideri Dalay Lama Japonya ziyaretinden sonra 8 Kasım’da Hindistan’ın Arunachal Pradesh yönetim bölgesinin Budist merkezi olan Tawang’i ziyaret etmiştir. Bu ziyaret Dalay Lama’nın bölgeye yaptığı beşinci ziyaret olmuştur. Hindistan Hükümeti Dalay Lama’nın ziyareti için yoğun güvenlik sağlamış ve Dalay Lama için helikopter sağlamıştır. Hindistan ordusu Çin’in herhangi bir olumsuz hareketine karşı BrahMos süpersonik cruise füzesini de bölgede konuşlandırmıştır. Tarihte Tibet’in içerisinde yer alan ve Çin tarafından Güney Tibet olarak adlandırılan söz konusu bölge, aynı zamanda Çin ile Hindistan arasındaki sınır anlaşmazlıklarının var olduğu bir yerdir. Himalaya dağlarının güney eteğinde olan Tawang bölgesine -dondurucu soğuğa rağmen- beş günlük ziyaret için gelen Dalay Lama on binlerce seveni tarafından karşılanmıştır. Pekin Hükümeti ise bu ziyaretin Çin’in toprak bütünlüğünü zayıflattığını öne sürmüş ve Dalay Lama’yı Çin’in Hindistan’la ilişkilerini bozmakla da suçlamıştır. Dalay Lama ise ziyaretinin sadece dini amaçla yapıldığını açıklamıştır. Pekin Hükümeti aynı zamanda Dalay Lama’nın Çin karşıtı ve ayrılıkçı tutumunu bir kez daha sergileyeceğini ifade etmiş ve Dalay Lama’yı Tibet’te bağımsızlık ilan etmeye çalışmakla suçlamıştır.

 

Hindistan ile Çin arasındaki sınır tartışmasının ortasında bulunan Tawang, Çin’in üzerinde hak iddia ettiği Arunachal Pradesh’te bulunmaktadır. Arunachal Pradesh bölgesi İsviçre’nin iki katı büyüklükte olup Çin’in kalabalık eyeletlerinden biri olan Jiang-su eyaletinin yüz ölçümü ile aynıdır. Çin’in hak iddia ettiği 90 bin kilometrekarelik toprağının büyük bir kısmı Arunachal Pradesh bölgesindedir ve verimli bir toprak olarak 7 milyon nüfusu barındırabilmektedir. Seçim nedeniyle Hindistan Başbakanı Manmohan Singh geçen haftada Arunachal Pradesh bölgesini ziyaret etmiş ve bu ziyaret de Çin’in tepkisini çekmiştir. Pekin hükümeti, Başbakanı Singh’in ziyaretinden “ciddi hoşnutsuzluk” duyduğunu ifade etmiştir. Hindistan Hükümeti bu yılın Haziran ayında Arunachal Pradesh bölgesine askerî gücü arttırmış ve 60 bin askerî konuşlandırmıştır. Bölgede yeni havaalanı inşa edilecektir ve insansız uçaklarla bölgeyi gözetim altına alınacaktır. Ayrıca Hindistan Hükümeti Çinli işçileri Hindistan’a girişini zorlaştıran vize uygulamayı da başlatmıştır. Hindistan’da yaşanan bu gelişmeler Çin Hükümeti’nin dikkatini çekmiş ve karşı diplomasi tedbirleri alınmaya başlanmıştır.

 

Bazı Çinli uzmanlar Dalay Lama’nın Tawang ziyaretinin Hindistan tarafından teşvik edildiğini, bazıları ise ABD’nin desteklediğini iddia etmektedir. Dalay Lama 30 Ekim-7 Kasım’da Japonya’yı ziyaret etmiş ve Güney Tibet bölgesinin Hindistan toprağı olduğunu ifade etmiştir. Çinli uzmanlara göre, Dalay Lama’nın bu ifadesi, Hindistan’ın Pekin Hükümeti’nin etnik ve dinî açından ihtilaflı topraklarına çözüm getirmesini engellemek amacı taşımaktadır. Ayrıca bölgeye yaptığı ziyaretten yükselecek gerginlikten istifade ederek Çin Hükümeti’ni Hindistan’ın arzu ettiği şekilde bir çözüme yönlendirme niyeti yatmaktadır. Çin internet sayfalarında da Dalay Lama’yı vatan haini olarak itham etmektedir. Bütün bu gelişmelerle birlikte Çin basınında ikili ilişkilerinde gerginlik yaşandığı şeklinde çeşitli haberler yoğun bir şekilde yer almaya başlamıştır. İki ülke dışişleri bakanı düzeyinde karşılıklı suçlama ile birlikte durumu yumuşatma arayışı içine de girmişlerdir. Çin basınında bazı kalemler iki ülke arasındaki ihtilaflı bölge sorunu nedeniyle 1962’da yaşandığı gibi sınır bölge çatışmaların çıkabileceğini ileri sürmüşlerdir.

 

Hindistan öteden beri Çin’i bir tehdit unsuru olarak algılamaktadır. 1962 yılındaki sınır çatışmasından sonra, Çin’in Keşmir sorunu üzerindeki tutumu, Pakistan’ı desteklemesi ve kuzey sınırında kendisine yönelik bir tehdit gücü oluşturması Hindistan’da Çin’e yönelik ulusal güvenlik kaygılarını arttırmıştır. Hindistan Çin’e karşı uçak ve tank üretimini hızlandırmış, nükleer silah ve füze üretimini de ulusal güvenlik hedefleri arasına koymuştur. 2000 yılından sonra Hindistan-Çin ilişkileri normale dönmeye başlamış ancak karşılıklı çıkar çatışmaları da zaman zaman yaşanmıştır. Son yıllarda Çin’in Tibet’e demiryolu inşa etmesi, Çin Ordusu’nun bölgeye yönelik lojistik projeleri, Sri Lanka Ordusu’na Tamil Kaplanları’na yönelik operasyonlarında yardım etmesi, Çin Deniz Kuvvetleri’nin deniz korsanlarına karşı Hint Okyanusu’nda konuşlanması ve Çin’in Pakistan ile Myanmar’da askerî liman inşa etmesi gibi çeşitli faaliyetleri Hindistan’ın ulusal güvenlik kaygısını daha da arttırmıştır.

 

(Dr. Erkin Ekrem, Asya-Pasifik Masası, Kıdemli Araştırmacı)