Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu(UAEK) Başkanı Muhammed El Baradai'nin İran uranyumunun Türkiye’de depolamasına ilişkin sunduğu önerinin ardından, dünya kamuoyunun dikkati İran’dan çok Ankara’ya çevrildi. Türkiye’nin son günlerde ana gündem maddesini “Demokratik Açılım/Kürt Açılımı” oluştururken, birden bire UAEK Başkanı Beradai’nin “Tahran yönetimi uranyumunu Türkiye’ye göndersin” önerisi, Ankara’nın gündemine oturdu. Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu (UAEK) aracılığıyla oluşturulan taslak bir anlaşma, İran'ın az zenginleştirilmiş uranyumunun yüzde 75'ini nükleer reaktör yakıtına dönüştürmek üzere Rusya ve Fransa'ya göndermesini öngörüyor. Bununla, Tahran'ın uranyumu nükleer silah üretecek düzeye getirecek şekilde zenginleştirmesinin önüne geçilmesi hedeflenmektedir. Bu öneri dikkate alındığında Rusya’da, İran uranyumunun yakıta dönüştürüldükten sonra Türkiye’ye iade edilip depolanmasını öngörülmektedir. Dışişleri Bakanı Ahmet Davutoğlu, Baradai ile yaptığı telefon görüşmesinde,
İran Cumhurbaşkanı Ahmedinejad ile İstanbul ziyaretindeki görüşmenin ayrıntılarını aktararak İran'ın, görüşmelerde uranyumun Türkiye’de depolaması konusunda olumlu tutum sergilediğini belirtti. Ayrıca, İspanya'da bulunan Dışişleri Bakanı Ahmet Davutoğlu, ABD ve Batı dünyası ile İran arasında sorun olan uranyumun Türkiye'de depolanmasını içeren bir formülü taraflara sunduklarını, Tahran'dan yanıt beklediklerini açıkladı.
(Tıkla-1)
Öte yandan,
ABD Başkanı Barack Obama, Asya turu kapsamının ikinci durağı olan Singapur'da, RusyaCumhurbaşkanı Dimitri Medvedev ile görüştü. Nükleer programı konusunda İran'a karşı uyarıda bulunan Obama, İran'ın nükleer program konusunda Batı'nın sunduğu teklifi kabul etmesine vurgu yaptı ve Tahran yönetimi için zamanın azaldığını belirtti.(
Tıkla-2) İran, 1 Ekim'de Cenevre'de yapılan görüşmelerde, BM Güvenlik Konseyi daimi üyesi beş ülke artı Almanya'nın, nükleer programı nedeniyle petrol sektörüne yönelik yaptırım kararı almalarını engellemeyi başarmıştı; ancak Batılı ülkeler, Tahran'a yönelik sürekli beklenmeyen mesajlar vermektedir. Bu nedenle İran’ın bu tür baskı ve yaptırımlara ne kadar direnebileceği merak konusudur.
Son günlerde, uranyumun Türkiye’de depolanması ile ilgili, İran’ın sergilemesi beklenen tavır şu şekilde sıralanabilir:
- Son dönemlerde Türkiye’nin bölgeye yönelik izlediği politikaları kapsamında, Tahran yönetimiyle de ilişkilerini birçok alanda geliştirdiği söylenebilir. Türkiye’nin, Batı Dünyasına sırtını döndüğüne ilişkin dünya medyasında yorumlara sebep olması, İran’la ilişkilerine de yansımaktadır. Bu nedenle İran’ın UAEK Başkanı Beradai’nin, uranyum faaliyetlerini durdurması yerine Türkiye’de depolanması, Tahran yönetimi açısından avantaj olarak görülmesinin yanında Batı’nın, İran üzerindeki dikkatini az da olsa dağıtabilir.
- İran, eğer uranyumunun Rusya’dan Türkiye’ye gönderilmesini ve depolanmasını kabul ederse, İran içindeki muhalefetin ve din adamlarının, Ahmedinajed yönetiminin Batı’ya karşı boyun eğdiği düşüncesine yol açacağı beklenebilir. Bugüne kadar uranyum faaliyetleriyle ilgili Batı ülkelerinden gelen önerilerin hemen hemen hepsini reddeden Tahran’ın, bu öneriyi kabul etmesi durumunda kendi içinde çelişkiye düşebilir.
- İran, Türkiye ile gelişen ilişkilerine rağmen, uranyumunu Türkiye’ye gönderme konusunu Batı’ya verilecek tavizler çerçevesinde değerlendireceği öngörülebilir. Bu bakımdan İran’ın, kendi milli çıkarını zarar verecek bir tutum sergilemesi beklenmemelidir.
Sonuç olarak; İran’ın uranyum faaliyetleri değerlendirildiğinde, bundan sonraki süreç Tahran yönetimi açısından oldukça zor geçebilir. İran’ın, gerek Batı Dünyasına, gerekse kendi kamuoyuna karşı nasıl bir yaklaşım içinde olacağı tahmin etmek pek de güç değildir. İran Beradai’nin önerisini, bölgedeki nüfuzu azaltmaya yönelik olarak düşünebilir. Bu sebeplerden dolayı, önümüzdeki günlerde Beradai’nin, “İran uranyumunu Türkiye’ye göndersin” önerisine İran’dan olumsuz bir yanıt gelirse, bu durum Türkiye-İran ilişkileri bağlamında değerlendirilmekten çok, Batı-İran ilişkileri olarak görülmelidir. Son olarak, Eylül ayında Dışişleri Bakanı Ahmet Davutoğlu’nun, İran’ı ziyareti sırasında Türkiye’nin Batı ile arasında arabuluculuk yapma teklifini reddeden Tahran’ın uranyumunu Türkiye’de depolaması konusunda olumlu bir tavır sergilemeyeceği öngörülebilir.