Çin Yasama Meclisi, geçen hafta içinde, ‘Silahlı Polis Teşkilatı’nın (SPT) görev ve yetkilerini düzenleyen yasayı kabul ederek Devlet Başkanı Hu Jintao’nun onayına sunmuştur. İlk olarak 1995 yılında teklif edilen Kanun, Sincan-Uygur Özerk Bölgesinde geçen Temmuz ayında meydana gelen hadiselerin hemen akabinde yasama meclisinin gündemine alınmış ve çok kısa bir sürede kabul edilmiştir. Kanun, SPT’na, toplumsal olaylar, şiddet içeren suçlar ve terörizmle mücadelede yeni görevler ve yasal yetkiler vermektedir. Resmi rakamlara göre 660 bin mevcudu olan ancak 1-1,5 milyon civarında olduğu söylenen SPT, toplumsal olaylarda şehir ve bölge başkentlerinde tedbirler alacak, ulaşım hatları ve önemli kamu binalarını ve tesislerini koruyacaktır. Toplumsal düzene ve SPT’nın koruduğu bina ve tesislere tehdit oluşturabilecek çaptaki gösterileri dağıtmak için gerekli tedbirleri alacaktır. Kanun ayrıca, diğer kolluk birimlerine yakalama ve takip operasyonlarında SPT’nın destek vermesini öngörmektedir.

 

SPT, yine kanunun verdiği yetkiyle, kontrol noktaları kurarak tespit edilen bölgeye giren ya da çıkan araç ve şahısları kontrol edebilecek; şüpheli gördüğü kişilerin eşya ve araçlarını arayabilecektir. Kanun, üst ve ev araması için ise yasal izin alınmasını gerekli kılmaktadır. Kanunla birlikte, bu gücü kimin harekete geçirilebileceği konusu da netlik kazanmıştır. Bu yetkiyi yerel otoritelerin tek başlarına kullanmalarına izin verilmeyecektir. Birlikleri tüm Çin’e yayılmış olan SPT’nı mobilize etmek ve bir bölgede konuşlandırmak yetkisi, Devlet Konseyi kanalıyla Kamu Güvenliği Bakanlığı’na ve Komünist Parti’nin Merkezi Askeri Komisyonuna aittir.

 

Kanun aslında uzun süredir çıkması beklenen yasal düzenlemelerden birisiydi. Çin’in idaresi altında bulunan Tibet’te geçen yıl, Doğu Türkistan’da ise bu yıl meydana gelen ve yüzlerce kişinin ölümüyle neticelenen toplumsal olaylar SPT’nın eğitim, yönetim ve toplumsal olaylara hızlı müdahale etme kabiliyetleri açısından sıkıntıları olduğunu göstermiştir. 1983 yılında kurulmuş olan SPT aslında paramiliter bir yapıya sahiptir. Kuruluşundaki ana fikir, devletin ve toplumun genel güvenliğinin korunmasıdır. SPT, kamu güvenliği polis teşkilatı ve adli polis teşkilatıyla birlikte Çin’deki üç ana polis teşkilatından birisidir. Ancak SPT, diğerlerinden farkı olarak askeri bir geleneğe ve yapıya sahiptir. Diğer polis teşkilatları ise profesyonel polis görevlilerinden oluşmaktadır. SPT ise 3 yıl olan zorunlu askerlik görevlerini yapan askerlerden müteşekkildir. SPT hakkında insan hakları ve yolsuzluk bağlamında birçok eleştiri yapılmaktadır. Ülkede SPT’nın bazı polis görevlerini üstlenmesi Çin’e ve Çin’in sahibi durumda olan Komünist Parti’nin ülkeyi mutlak otoriteyle yönetmesi mantığına özgü bir durum olarak görülmektedir. Ayrıca, Çin uyguladığı ekonomik politikalar, gelir dağılımındaki adaletsizliklerin artması, etnik kimliklere uygulanan asimilasyon politikaları gibi sebepler ülkede sosyal huzursuzluların ve toplumsal olayların ileriki dönemde artabileceğinin sinyallerini vermektedir.

 

(Ömer ERSOY, Araştırmacı, 09 Eylül 2009)