Kafkasya'da Rusça Geriliyor
Ermenistan 1991 yılında bağımsızlığını elde ettikten sonra Rus okullarının sayısı ülkede gitgide azalmaktadır. Bu gün Rus okulları ancak Yerevan ve Gümrü’de varlığını devam ettirebilmektedir. Onlar da Rus askeri birliklerinin arazilerinde ve Rus askeri personelin çocukları için faaliyet göstermektedirler. Şu an Ermenistan’ın 40 okulunda Rusça eğitim yapılıyor gözükmesine rağmen ancak 3 ünde tam Rus tedrisatı yapılmakta, geri kalan 37 okulda ise Ermenice eğitim ağırlıkta olup Rusça seçmeli ders olarak okutulmaktadır. Ermenistan Eğitim Bakanlığından Liliya Balasanyan’ın yaptığı açıklamada Rus dilinde tahsil alanların sayısı tahmini malumatlara göre 9-10 bin öğrencidir. Onların 1/3’i milli azınlıkların ve karışık evliliklerden doğan çocuklardır.1/3’i Rusya vatandaşı ve ya etnik Ruslar, kalan 4000’i ise Rusya’da 5. sınıfı okuyup Ermenistan’a dönen Ermeni çocuklarıdır.
Ermenistan’da Rus diline talep Sovyet dönemine göre oldukça azdır. Orta okullarda İngilizce’ye karşı büyük bir yöneliş vardır. Ermenistan’da Rusya yerini İngilizce’ye bırakmaktadır.
Gürcistan’da 1990’lardan evvel Rusça bilmemek ayıp sayılır ve bu durum tasavvur bile edilemezdi. Daha sonra Rus dilini ikinci anadil olarak görmeye başlayan Gürcistan öğrenci velileri okullarda verilen eğitimi yetersiz görür çocukları Rusça öğrensin diye özel hocalardan dersler aldırırlardı. Bu gün Gürcistan’da batılılaşma hareketi başladığından beri bu vaziyet yavaş yavaş değişti. Öğrenciler Rus diline karşı direnç gösterdiği gibi Rus filmlerini anlamadıklarından bile şikayet eden velilere rastlanmaktadır. İngilizce öğrenimi yanında Rusçanın da öğrenilmesini arzu eden velilere karşı öğrencilerde Rusça’nın modasının geçtiği yönünde itirazlar yükselmektedir. Gürcistan’da İngilizce hızla yayılmaktadır. Kafkasya’nın en güzel ülkesi Azerbaycan ve onun başkenti Bakü’de Sovyet döneminde her yerde Rusça konuşuluyordu. Otobüste, mağazalarda, üniversitelerde ana dilde konuşanlar adeta ayıplanıyordu. Eğitim dili adeta Rusça idi ve Rusça ikinci resmi dil olarak kabul ediliyordu. Özellikle köylerden Bakü’ye gelenler bu konuda çok sıkıntı çekiyor, anayurtlarında yabancı muamelesi görüyordu. Bu psikoloji Rus dilini Azerbaycan’da kök salmasına büyük tesir etmiş oldu. Stratejist Ilqar Memmedov diyor ki, bağımsızlığımızın üzerinden 18 yıl geçmesine rağmen, hala ülkede 25-30 yaşlarında gençler kendi aralarında Rusça konuşmaktadırlar. Kafkasya’nın iki ülkesi Ermenistan ve Gürcistan Rusça’nın tesirini kırıp öncelikle kendi dillerinde eğitimi geliştirirken Azerbaycan’da hala Rusçanın en yaygın dil olarak kabul edilmesi Azerbaycan’ın geleceğini etkileyecektir. Azerbaycan’da Rusça yaygınlığını devam ettirirken ikinci dil olarak Türkiye Türkçesinin kendiliğinden Azerbaycan halkı arasında yayılmasının da önü kesilmeye çalışılmaktadır. Azerbaycan, Gürcistan ve Ermenistan’da Türkiye Türkçesinin de yayılmaya başladığı görülmekte olup önümüzdeki yıllarda bölgede Türkçe varlığını iyice hissettirecektir.
(Dr. Hasan Oktay, Avrasya Masası, Kıdemli Araştırmacı, 07.09.2009)